1. Khái niệm cây xanh công cộng

        Cây xanh công cộng bao gồm tất cả các cây xanh được trồng ở công viên, vườn hoa, khu dân cư, đường phố, trường học, bệnh viện, và các khu vực công cộng khác. Các cây xanh này có thể được trồng và quy hoạch bởi chính quyền địa phương, các cơ quan, trường học, người dân.

2. Vai trò của cây xanh đối với môi trường

        Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang nóng lên và môi trường đang bị ô nhiễm trầm trọng, cây xanh là sự cần thiết để cải thiện môi trường và chất lượng cuộc sống .

                2.1. Đối với môi trường không khí và  khí hậu

        Người ta thường ví cây xanh đối với môi trường tương tự như là lá phổi hô hấp của con người. Khi gió thổi không khí xuyên qua cây xanh, hàm lượng bụi trong không khí sẽ được các lá cây giữ lại phần lớn, làm cho không khí trong sạch hơn. Cây càng rậm rạp, lá càng sù sì thì bụi càng dễ bán hơn. Khi lá cây đã bám đầy bụi, trời mưa sẽ rửa sạch lá và lá sẽ tiếp tục chu kỳ hấp phụ bụi.Tổng lượng bụi được bám giữ trên 1 cây có tán lá  lớn, rậm có thể đạt tới từ 10 – 30 kg. Nồng độ bụi trong không khí thổi qua cây xanh có thể giảm đi từ 20 - 60%. Cây xanh hai bên đường phố có thể giảm lượng bụi ở các tầng nhà trên từ 30 -  60%.

                2.2. Đối với môi trường nước và đất

        Cây xanh có khả năng lưu giữ một phần nước mưa trên cây, giữ cho mặt đất xốp cùng với hệ rễ cây mưa thấm nhanh xuống đất, làm giảm và làm chậm tốc độ lượng nước chảy tràn, giảm lượng nước úng ngập . Cũng nhờ tính năng này mà ở vùng trung du và miền núi, rừng cây xanh có tác dụng điều hòa nước mưa, làm giảm xói lở đất, giảm lũ tràn, lũ ống, lũ quét.

Cây xanh có khả năng hấp thụ nhiều chất ô nhiễm độc hại trong môi trường nước (những cây sống trong nước và trên mặt nước và ở các vùng đất ngập nước) và trong môi trường đất, đặc biệt là hấp thụ và giữ chứa lâu dài trong các mô bì của lá cây, trong thân cây, cành cây và rễ cây các loại kim loại nặng, như là chì, asen, thủy ngân...

        Do cây xanh có khả năng hấp thụ chất ô nhiễm cho nên hiện nay ở nhiều nước trên thế giới người ta đã sử dụng một số loài thực vật trong hệ thống xử lý nước thải và đang nghiên cứu sử dụng một số loài thực vật để xử lý ô nhiễm đất, hấp thụ kim loại nặng, phục hồi chất lượng đất.

                2.3. Đối với yếu tố mỹ quan

        Hệ thống cây xanh  làm tăng thẩm mỹ cảnh quan đô thị, các khu  vực công cộng tạo ra cảm giác êm dịu về màu sắc và môi trường khí hậu, tôn cao giá trị thẩm mỹ của các công trình kiến trúc, các đài kỷ niệm, các danh lam, thắng cảnh, phục vụ cho nhu cầu giải trí, nghỉ ngơi, học tập, đi dạo và thưởng ngoạn của nhiều người, cũng như của khách vãng lai và khách du lịch.

                2.4. Đối với sức khoẻ

        Tinh thần căng thẳng, mệt nhọc có quan hệ với môi trường sống, môi trường làm việc và đời sống sinh hoạt trong các đô thị. Sự căng thẳng là một trong những phản ứng tâm sinh lý của cơ thể đối với áp lực môi trường. Mặc dù những căng thẳng do áp lực môi trường có khi chỉ là tạm thời, có thể thích ứng được thông qua quá trình rèn luyện, nhưng trạng thái tinh thần của con người thì luôn thụ động trước những ảnh hưởng của áp lực môi trường. Màu sắc của cây làm giảm bớt hành vi trong cuộc sống. Chúng ta nhận thấy rằng, cây trồng ở bệnh viện giúp bệnh nhân hồi phục sức khỏe nhanh hơn.

                2.5. Hạn chế tiếng ồn

        Âm thanh phản xạ qua lại nhiều lần qua các tán cây sẽ giảm lượng âm thanh đáng kể. Vì vậy, thiết kế các lớp cây trồng xen kẽ cây bụi, cây thấp tầng và cây cao để giảm bớt âm thanh thành phố đến các công trình.

                2.6. Cải thiện hệ sinh thái

        Tạo điều kiện cư trú cho chim, côn trùng, và các động vật khác. Thực tế là số lượng các loại chim khác nhau tùy thuộc vào cây trồng.

3. Phân nhóm và đặc điểm chung một số của một số loại cây xanh

        Cây xanh công cộng bao gồm tất cả các cây xanh được trồng ở công viên, vườn hoa, khu dân cư, đường phố, trường học, bệnh viện, và các khu vực công cộng khác. Theo đó, chúng được phân thành 5 nhóm bao gồm: cây bóng mát, cây ăn quả,  cây trang trí, cây trang trí nền và thảm cỏ.  Cách phân chia này giúp ích về mặt kỹ thuật thiết kế, chọn loài và phân chia theo nhóm công dụng hay nhóm mục đích sử dụng khác nhau. Bốn nhóm này có những đặc điểm chính sau đây:

        3.1. Cây bóng mát:

        Cây bóng mát là những loài có thân gỗ lớn, lá thường xanh hay rụng, có chiều cao từ 5 m đến 40 m hoặc 50 m, sống lâu 30 đến 40 năm, có loài sống hàng nghìn năm. Cây bóng mát có nhiều loại, thường được trồng cho đường phố, khu nhà ở, các công sở, vườn hoa,… Cây bóng mát còn có thể chia thành 4 loại, là cây bóng mát thường, cây bóng mát có hoa đẹp, cây bóng mát ăn quả và cây bóng mát có hoa thơm.

                + Cây bóng mát thường: Gồm những cây thân gỗ lớn thuộc loài lá kim hoặc lá rộng, thường xanh hay rụng lá trơ cành. Nhiều loài cho bóng râm tốt lại có dáng cây đẹp. Chúng thường được trồng đơn, trồng từng khóm hay từng mảng phối kết với công trình kiến trúc đường phố, khu nhà ở, công sở bao gồm các loài như: Bồ đề (Ficus religiosa L.), Phi lao (Casuarina equisetifolia J.R. & G. Forst.), Tùng bách tán (Araucaria exelsa R. Br.), Bàng biển (Terminalia catappa L.), Sao đen (Hopea odorata Roxb.)…

                + Cây bóng mát có hoa đẹp: Gồm những cây thân gỗ lớn hay nhỏ, cho bóng mát nhưng đặc biệt có hoa đẹp như Phượng vĩ [Delonix regia (Hook.) Raf.], Lim xẹt [Peltophorum pterocarpum (A. P. de Cand.)], Muồng vàng (Cassia splendida Vogel.)… Hoa có tác dụng trang trí ở tầng cao. Chúng thường được trồng làm cảnh phối kết với công trình kiến trúc.

                                + Cây bóng mát có hoa thơm: Gồm những cây thân gỗ lớn hay nhỏ có hoa thơm dễ chịu như: Bưởi (Citrus grandis Osbeck), Ngọc lan trắng (Michelia alba DC.), Công chúa [Cananga odorata (Lamk.) Hook.f. et Thoms.],… chúng thường được trồng bên những công trình kiến trúc như nhà ở, công sở, bệnh viện, khu nghỉ mát…

3.2. Cây ăn quả:

Bản chất của nhóm cây này cũng là  cây bóng mát, nhưng con người có thể ăn quả.  Gồm những cây thân gỗ lớn hay nhỏ, cho bóng mát và cho quả. Quả của một số loài khi chín hợp với tán lá tạo thành một khối màu sắc trong thời gian dài. Có loài quả phân bố trên thân, trên ngọn tạo thành những chùm quả với hình dáng độc đáo tăng thêm giá trị trang trí của cây như: Mít (Artocarpus heterophyllus Lamk.), Nhãn (Dimocarpus longan Lour.), Khế (Averrhoa carambola L.), Me (Tamarindus indica L.), Xoài (Mangifera indica L.)....        

3.3. Cây trang trí:

        Là những cây thân gỗ nhỏ, mọc bụi hay riêng lẻ, leo giàn và cây thân thảo. Chúng thường được trồng làm cảnh để trang trí ở tầng thấp, trồng chậu trưng bày trong nhà, trồng giàn leo. Cây trang trí gồm:

                + Các loài Tre, Trúc: Là những cây có một thân chính bao gồm những cây bụi cao từ 1 – 2 m và 15 – 20 m. Các loài tre, trúc có thân đẹp, ngọn mềm mại uống cong. Tre, trúc gần gũi gắn bó với con người Việt Nam, mang đậm sắc thái dân tộc. Chúng được trồng để trang trí, tạo cảnh ở các biệt thự, vườn hoa.

                + Các loài Cau, Dừa: Cây cao từ 15 – 20 m, thân cột đứng thẳng hài hòa với nét công trình kiến trúc. Tán cây gồm những tàu lá có bẹ xòe ra mềm mại hợp lại ở ngọn cây tạo nên tán hình chùm thưa thoáng rất đẹp như Cau (Areca catechu L) , Dừa (Cocos nucifera L.), Cọ [Livistona saribus (Lour.) Merr. ex Cheval.] ... là những loại cây tượng trưng khí hậu nhiệt đới và dùng trang trí cảnh sắc độc đáo. Một số loài thuộc họ Cau, Dừa còn cho quả ăn được, làm thuốc, chế biến dầu. Tre, Trúc, Cau, Dừa thuộc loại cây cao nhưng có hình dáng đẹp nên xếp chúng vào loại cây trang trí.

                + Cây cảnh dáng đẹp: Gồm cây thân gỗ nhỏ, mọc đơn hay mọc bụi, có dáng cây, hoa hay lá có màu sắc đẹp. Chúng thường được trồng làm cây trang trí phối kết tạo cảnh ở tầng thấp. Sử dụng những loại cây cảnh dáng đẹp để trang trí đỡ tốn chi phí hơn so với trồng những loại cây lâu năm như: Chuối rẽ quạt (Ravennala madagasriensis T.F.Gmel.), Cọ quạt (Thrinax parviflora Swartz)...

                + Cây cảnh hoa đẹp: Gồm những cây gỗ nhỏ, mọc đơn hay mọc bụi, có hoa. Hoa có nhiều màu sắc được sử dụng phối kết tạo thành cảnh bằng cách trồng đơn lẻ “đều xanh” hay trồng thành nhóm từng mảng lớn. Chúng thường được trồng ở các vườn hoa, chậu cảnh, bên các công trình kiến trúc như: Anh đào (Prunus cerasoides D.Don), Bướm bạc (Mussaaenda frondosa L.), Sứ đại (Plumeria obtusum L.), Hồng mai (Jatropha padurifolia Andr.)...

                + Cây leo giàn: Gồm những cây leo có thân, lá, hoa đẹp, có tác dụng trang trí và tạo bóng râm tốt, có một số loài có mật độ lá thưa thoáng vừa ít che khuất, vừa ít công trình. Nhiều loài có hoa đẹp với mật độ hoa dày được dùng trang trí cho giàn leo, vòm cổng, mảng tường, mái che. Cây leo giàn có tác dụng tạo thảm xanh theo chiều đứng, mặt phẳng, mặt nghiêng của công trình kiến trúc làm cho công trình kiến trúc thêm sinh động. Ví dụ: Huỳnh anh (Allamanda cathartica L.), Tóc tiên (Ipomaea quamodit L.), Tigon (Antigonon leptopus Hook. et Arn.), Lồng đèn (Clerodendron thomsonae Balf.),...

                + Cây cảnh quả đẹp: Gồm những cây gỗ nhỏ có dáng đẹp, đặc biệt có quả với hình dáng và màu sắc đẹp. Khi quả chín, phân bố trên tán lá tạo thành những khối màu đẹp trong thời gian dài. Chúng thường được dùng làm cảnh trang trí. Ví dụ: Kim quýt (Triphasia trifolia P.Wilson), Lựu (Punica granatum L.), Tắc [Citrus microcarpa (Hassk.) Bunge],...

                3.3.  Cây trang trí nền:

        Gồm những cây cảnh được bố trí ở tầng thấp, cùng với thảm cỏ tạo nên nhiều màu độc đáo mang tính chất đặc trưng cho từng khuôn viên, công viên. Cây trang trí nền gồm các nhóm sau:

                + Cây viền bồn bãi: Gồm những cây thân gỗ nhỏ hay những cây thân thảo sống một năm hoặc nhiều năm. Cây có nhiều cành nhánh, chịu cắt xén. Một số loài có lá mang màu sắc đẹp có tác dụng trang trí đường viền cho những bồn hoa, bãi hoa. Ví du: Tai tượng đỏ (Acalypha wilkesiana Muell. - Arg.), Ắc ó (Acanthus integrifolius T. Anders.)…

                + Cây hoa: Gồm những cây thân thảo hoặc những cây thân gỗ có độ cao dưới 1 m, sống theo mùa trong năm hoặc 2 - 3 năm. Màu sắc đẹp có hoa tạo nên các mảng màu. Chúng thường được trồng vào các bãi hoa, phối kết tạo cảnh ở các tầng cùng. Ngoài ra, còn trồng chậu, trưng bày hoa bát, cắm lọ để trang trí trong nhà. Ví dụ: Bướm đêm (Oxalis hedysavoides var. rubra Hort.)

                3.4. Thảm cỏ:

        Cỏ là mảng màu trong phối kết cây xanh. Cỏ có chức năng làm “nền” cho đất, có tác dụng tạo nên một khoảng không gian rộng lớn, chống xói mòn và lắng lọc bụi, tạo nên sự yên tĩnh phục vụ nghỉ ngơi. Nước ta có nhiều loại cỏ nhưng hiện nay sử dụng chủ yếu là Cỏ nhung (Zoysia tenifolia Willd. ex Trin) và Cỏ lá gừng [Axonopus compressus (Sw.) P. Beauv.],…