Published using Google Docs
Al Bakiyye Türkçe
Updated automatically every 5 minutes

hurayca-tr kapak.jpg

A’dan Z’ye

al bakiyye

Lâ Çolbaşbetikelbakiyye Junmatuten

(Al Bakiyye Öğrenme Kılavuz Kitabı) | A’dan Z’ye Al Bakiyye

MEVLÜT BAKİ TAPAN

Sürüm: 2


KÜNYE HAT

Yazar                : Mevlüt Baki TAPAN

Editör                 : Mevlüt Baki TAPAN

Grafik                : Rastgelelik Arama Motoru Ekibi - www.rastgelelik.com 

Yayınevi        : Yapaydil.net

Resmi Site        : www.albakiyye.rastgelelik.com 

Seri No        : 01

Cilt No                : I

Sürüm No        : 0.1

Sûreti                : I

Set Adı        : Lisanîye

Külliyatı        : -

Yayın Tarihi        : Ekim 2020

İlk Yazım        : Haziran 2020

ISBN No        :

Tür                : Eğitsel Öğreti

Telif Hakkı        : Mevlüt Baki TAPAN

Dili                : TÜRKÇE – (Al Bakiyye)


İÇİNDEKİLER

KÜNYE HAT        3

İÇİNDEKİLER        4

ÖNSÖZ        8

YAZARCA        9

KISALTMALAR        10

Al Bakiyye Nedir? (Ñû ist el Al Bakiyye?)        14

Dilin İsimlendirilmesi        15

Dilin Standart 4 Alfabede Yazımı        15

Al Bakiyye Sözcük Anlamı        15

Al Bakiyye - Al Bakiyye Tarihçesi        16

Al Bakiyye Temel Özellikleri (Al Bakiyye Tökez Ñûtelikeyn)        17

Al Bakiyye Gelişim Süreci ve Amacı (Al Bakiyye Evre-igelişku or Umag)        18

Neden Ural-Altay ve Özellikle Türkçe Köken Dili Seçildi?        19

Al Bakiyye Dilbilgisi (Al Bakiyye Tilbiltaj)        20

Alfabe - Sesletim (Tamğaluk - Sesletim)        20

4 Standart Alfabe ve Özellikleri        20

Al Bakiyye Sesli – Sessiz Harf Tablosu        23

Standart el Hûray-ibakiyye Alfabesi        23

İsimler (Aden)        25

Dişilik – Erillik / Cinsiyet Belirtme        25

Birleşik İsimler        25

Çoğul İsimler (Adenelçoğul)        25

İsmin Halleri (Adın Yağdayen)        25

7 Temelli İsmin Hâlleri Ek Form Tablosu        30

İsim - Yaş Sorma (Ad or Yaş Sorlam)        32

Artikeller ve Nesneler (Belirtençat or Objuler)        32

Sıfatlar (Sıfaten)        34

Sıfatlarda Derecelendirme        34

İşaret Sıfatları        34

Edatlar (Sözderen)        35

Sayılar (Sayıgêân)        37

Sıralı Sayılar (Sayınggêân)        38

Saatler (Oğuren)        38

Günler (Günen)        38

Aylar (Ayen)        39

Mevsimler (Yaşorçılen)        39

Hava Durumu (Kalıgukumenç)        40

Ülke-Milliyet (Ülke-Ulus)        41

Ulus Adı Belirleme-Türetme Kuralı        41

Ülke – Ulus – Dil Adlandırma ve Türetek Ekleri        41

Bazı Ülke, Ulus ve Dil Adları        42

Memleket, Ülke ve Millet Sorma        42

Renkler (Tüsgêân)        43

Kıtalar (Anugaray)        44

Yabancı Kelimeler (Yad Sözcuxat)        44

Soru Adılları (Pronjelsorgu)        45

Zarflar (Xulat)        46

Mekân Zarfları (Xulatelyer)        46

Zaman Zarfları (Xulatelan)        47

Ünlemler (İmlem)        48

Zamirler (Adenat)        49

Belgisiz Zamirler (Lâ âdriy Adenat)        49

Şahıs Zamirleri (Adenatmen)        50

Zamirlerin İsim Halleri (Yağdayen-iadenatmen)        50

Fiiller (Eyleven)        51

Yardımcı Fiiller (Betlem)        51

Fiil Çekimleri (Jalbuat-ieylev)        51

Fiil Ekleri ve Halleri (Eylev Ekat or Yağdayen)        52

İsmi Fiil Yapma (tu Eylevyap ya adı)        54

Modal Fiiller (Modeylev)        54

Fiil Mastarları (Kökeylevler)        54

Dönüşlü Fiiller (Durnawupeylev)        55

Nedensellik Yapıları (Tutalga Höylemat)        55

Bağlaçlar (Ulanç)        56

Bağlaç Kalıpları (Ulaç Kipen)        58

Yapılar ve Formlar (Kipen)        59

Zaman Formları (Ankip)        59

Edilgen Çatı (Pasiv)        59

Emir Kipi (Çarıtakip)        61

Var Yapısı (Kipengibs)        61

Sahiplik Yapısı (Kipelsahap)        61

Hiç Yapısı (Kipeljo)        61

Belki Yapısı (Kipenzan)        62

Wû Yapısı (Kipenwû)        62

Vam Yapısı (Kipenvam)        62

Hoşlanmak, Nefret Etmek Yapısı (Hoş or Xınc)        62

Alû Yapısı (Alû Kipen)        63

Keşke Yapısı (Kiay Kipen)        63

İlgi Duyma Yapısı (İlig Kipen)        63

Ön Ekler – Son Ekler (el Ekler-iformisonru)        64

Soru Ekleri (Ekenelsorgu)        64

Olumsuzluk Ekleri (Biuğma Ekleriy)        65

Taşıt Ekleri (Eklamelvaslam)        66

Cümleler - Cümle Yapıları (Sözlem)        67

Cümle Çeşitleri        67

Olumlu-Olumsuz-Soru Cümleleri (Uğma-Biuğma-Sorgu Sözlemat)        67

İsim Cümlesi (Ad Sözlem)        67

Fiil Cümlesi (Eylev Sözlem)        68

Yan Cümleler (Yan Sözlem)        68

Relatif Cümleler (Nisbi Sözlem)        68

Devrik Cümle (Qarmaş Sözlem)        69

Şart Cümlesi (Depat Sözlem)        69

İkili Fiil Cümlesi (Keyupeylev)        69

Selamlaşma (Muesselam)        70

Aile Üyeleri ve Kavramları (Barqüyat or Uşuru)        71

Söz Dizilimi (Söz Dizlam)        73

Sözcük Türetme (Sözcux Türetung - Türetek)        73

Örnek Cümle ve Çalışmalar (Emsal Sözlam or Eşlemkuen)        74

Diğer Dillerde Çeviri Cümleler (Sözlamelçevřiy fi öte tileyn)        74

Koşul – Şart Cümlesi        74

Neden - Sonuç Cümlesi        74

Tanım Cümlesi        74

Karşılaştırma Cümlesi        75

Nesnel Yargı Bildiren Cümle        75

Öznel Yargı Bildiren Cümle        75

Benzetme Cümlesi        75

Dolaylı Cümle        75

Anlatım Türleri        76

Cümlede Tevil - Yorumlama (Tevilet el Sözlem)        76

Sözce (Türetek & Sözî)        76

Açıklamalık (el Şerx-iolunç)        76

Devriye (Gezung)        76

Şiirsellik (Usûlîhat)        77

Diğer Yazım Sistemleriyle Al Bakiyye Cümleler        78

Yazım Kuralları ve Noktalamalar (Ya Rulelyazung mi  Nokungat)        79

Noktalama İşaretleri (Nokungat)        79

Bazı Temel Sözcükler (Badhi Tökez Sözcuxat)        80

Günlük Aktiviteler (Günençeylevat)        80

Al Bakiyyenın Amacı ve Özgürlüğü        81

Al Bakiyye Sözlüğü ve Kelimeleri        81

Yeni sözcük türetme ve ekleme (Teze sözcux türetlam mi eklam)        81

Yeni Sözcük Oluşturmada Temel Kurallar        82

Yeni Sözcük Türetme Yöntemleri        82

Harf Kodlama Sistemi        85

Ek Kaynak ve Bağlantılar        87

EK NOTLAR        88

TEŞEKKÜR        89

YAZAR        90


ÖNSÖZ

A’dan Z’ye Al Bakiyye” isimli dil öğretim eseri “Eğitsel Öğreti” özelliği ile kaleme alınmıştır. Eser, Türkçe dilinde “Al Bakiyye” isimli yapay dilini baştan sona öğretmek ve tanıtmak amacıyla hazırlanmıştır. Kapsamlı anlatım ve örneklerle betimlemeler mevcuttur. Al Bakiyye isimli dilin ilk öğretim-öğrenim kitabı olma özelliğine sahiptir. Al Bakiyye dili tüm alfabelerle yazılabilmektedir. 4 özel alfabe standart olarak kabul edilmiştir. Bu eserde en yaygın kullanılan 2. Standart Latin kökenli “Al Hûray-ibakiyyetemel alınmıştır.

İlgili eser, 1. Sürümdür.


YAZARCA

“A’dan Z’ye Al Bakiyye” adlı bu eser, kendine özgü alfabe ve yazım sistemine sahip Al Bakiyye yapay diline ait öğrenim kitabıdır. Türkçe anlatım ile baştan sona bu yapay dilin öğrenilmesi için temel kaynak olmasını amaçlıyorum. Örnek cümle, sözcük ve detaylı açıklamalarla konuları ele almaya çalıştım.

Bu eserin Al Bakiyye adlı yapay dilin gerçek manada öğrenim ve referans kaynağı olmasını temenni ediyor, iyi okuma ve öğrenmeler diliyorum.

Mevlüt Baki Tapan


KISALTMALAR


Dil, diğer tabiriyle lisan insanlar arasındaki anlaşmayı sağlayan doğal iletişim aracıdır. Kendisine has kural ve yapıları bulunmaktadır. Konuşanlarına bağlı canlı varlığını sürdürebilmektedir. Temeli tarihin bilinmeyen dönemlerine dayanır. Dilin ilk yazıya döküldüğünün ispatı Sümer Medeniyetine dayanmaktadır. Türkçede “Dil, Lisan” olarak tabir edilirken, İngilizcesi “Language”, Almancası da “Sprache” olarak ifade edilmektedir.

Dil, sosyal ve canlı bir varlıktır. Dahası milli bir varlık olup, fertlerin üstünde bir ulusu ilgilendirmektedir. Yeryüzünde her ulus neredeyse kendi dilini konuşmaktadır; Alman dili, Türk dili, İngiliz dili vb. Bütün ulusun duygu ve düşüncelerinin yegâne hazinesidir. Ulusu ayakta tutan, bireyleri birbirine bağlayan, sosyal hayatı düzenleyen ve devam ettiren, milli şuuru besleyen canlı varlıktır.

Dil, kültürün nesilden nesile aktarılmasında büyük rol oynayan ilk temel unsurudur. Kültürel unsur olarak dil, temel olarak konuşma, yazı, ağız, şive, lehçe ve argo ile jargon gibi öğeler içermektedir. Kültür ise, asırlarca oluşmuş yaşam biçiminin kodlarını içine alan hafıza gibidir. [1]

Dil ve Kültür İlişkisi

Lehçe (Dialect – Dialekt): Bir dilin, tarihî gelişim sürecinde, bilinen dönemlerden önce o dilden ayrılmış ve farklı biçimde gelişmiş kollarına lehçe denir. Başka deyişle lehçe, bir dilin çok uzun zaman önce, yazılı metinlerle izlenemeyen karanlık dönemlerinde kendisinden ayrılan ve ayrıldığı dilden hem ses hem biçim olarak ayrılıklar içeren koludur.[2] 

Almanca (Deutsch): Der Dialekt, Bazı Almanca Lehçeleri: Alemannik (Alemannisch), Alman Standart Almancası (Deutsch), Avusturya Almancası, İsviçre Almancası, Bavyera Almancası, Eski Yüksek Almanca.

İngilizce (English): dialect, Bazı İngilizce Lehçeleri: Amerikan İngilizcesi, British (İngiliz) İngilizcesi, Avustralya İngilizcesi.

Türkçe: Lehçe, Bazı Türkçe Lehçeleri: Yakutça, Çuvaşça. 

Al Bakiyye: Eşvek, Bazı Al Bakiyye Lehçeleri: Hûrayca

Dilin Zenginlik Ölçütleri

Bir dilin zenginliğini ölçümlemede birkaç unsur göz önünde bulundurulmaktadır. Yalnızca kelime sayısıyla bir dilin zenginliği ölçülemez. Bir dilin temelde zenginliğini belirleyen ölçütler şunlardır;

Bir dil, ne kadar çok sözcüğe sahipse ve etkin biçimde kullanılıyorsa o denli zenginlik ifade eder. Ancak yalnızca bu husus gözünde bulundurulmamalıdır. Kavram ve mana çeşitliliği ile yazım tarzı da dikkate alınmalıdır. Hatta lehçe ve şive, ağız çeşitliliği de dilin zenginliğidir. Dilin yazı ve konuşma dili olarak ayrımı söz konusudur ki bir dilde birliği, anlaşmayı sağlamak için yazıda kullanılan ortak dile yazı dili denilmektedir. >İnsanların günlük yaşamda iletişim maksatlı kullandıkları dile de konuşma dili denilmektedir.<

İngilizce ve Almanca, Türkçeden ve Al Bakiyye dilinden çok daha zengindir.” Diye iddia ve öngörü söz konusu olabilir. Ancak bunların tümü genellikle konuşan kişi sayısı veya kelime haznesi olarak dikkate alınmıştır, üstelik bazı uzmanlar birçok yazılı ispat ve kaynak var olmasına rağmen bu iddiasında ısrar etmektedir.

Almanca ve İngilizce, Türkçe gibi sondan eklemeli dillerden veya Al Bakiyye gibi sondan/baştan/ dönüşümlü ekleme özelliği olan lisanlardan değildir, keza Hint-Avrupa dillerinin tümünde benzer özellikler ve belirteçlik durumu söz konusudur. Almancada “Der, die, das,” İngilizcede ise “the” belirteç![3] (Artikel) sözcükleri vardır. Türkçede ise belirteç (Artikel) yapısı bulunmaz. Al Bakiyye’de ise cinsiyet ayrımı oluşturmayan belirteç (Artikel) yapısı bulunur.

Yazar: __ “Bu eserimizde sizlerle temel anlatı dili Türkçe olmak üzere Al Bakiyye dilini irdelercesine anlatacak ve öğrenimine katkıda bulunacağız. Her bir satırı, her bir sözcük ve harfi özenle ve özel bir amaçla yazılanmıştır.”

Anlatıcı: __ “Ey Okur, bu eser özenle size Türkçe dilinde Al Bakiyye öğretmek, dilsel kültürünüzü aydınlığa kavuşturmak için önemli bir vesile, Türkçemiz için de büyük bir kaynak olması amacıyla kaleme alınmıştır.”


Al Bakiyye Nedir? (Ñû ist el Al Bakiyye?)

Al Bakiyye Kelime Anlamı: Ebedi ve ölümsüz özgürlüğe ait dil”, demektir. 

 Betikelbakiyye Kelime Anlamı: Ebedi ve Ölümsüz özgürlüğe ait dil kitabı. 

Al Bakiyye, Ural-Altay dil ailesine mensup Türkçe kökenli yapay dildir. Yazım sistemi olarak belli bir kural ve kısıtlaması söz konusu değildir. Öğrenim ve temel işlevlerin geliştirilebilmesi için standart kabul edilen 4 alfabesi bulunur. Bunlar;

  1. Al Tamğa-ibakiyye (Al Bakiyye Alfabesi): Tamamen kendisine özgü sistem ve damgalardan oluşan, kendisine özgü sesletim ve yazım formu bulunan alfabedir. 
  2. Al Hûray-ibakiyye (Latin Kökenli): Latin harflerinden özel olarak derlenmiş ve sesletimi geliştirilmiş alfabedir. 
  3. Al Arabî-ibakiyye (Arap Kökenli): Arap harflerine dayalı Osmanlı Türkçesine özgü kullanılan alfabedir. Birkaç ek Arabî harf ilavesiyle kullanılmaktadır. 
  4. Al Orhun-ibakiyye (Göktürk-Runik-Orhun Kökenli): Eski Türk ulusuna özgü Göktürk harfleri ve Runik harfleri dikkate alınarak oluşturulmuş alfabedir. 

Bu dört alfabe sistemi Al Bakiyye dili için standart kabul edilmiştir. Ancak dileyen istediği alfabe ve yazı sistemini kullanabilir. Bu alfabe ve yazı sistemlerinin dışında Gürcü, Ermeni, Kiril, Hint vb. türdeki diğer yazı sistemleri de kullanılabilir. 

Al Bakiyye yapay dili 4 sürüm olarak geliştirilmiştir. Son sürüm ise tümünü devre dışı bırakarak günel Al Bakiyye dilini oluşturmuştur. Önceki 3 Sürüm; 

  1. Klasik Al Bakiyye: Kendisine özgü Al Bakiyye alfabesiyle sadece yazılan ve kendi birtakım dilbilgisi kuralları, özgü sözcükleri bulunan sürümdür. 
  2. Al Bakiyyetün Eşvek (Şive): Latin harfleriyle yalnızca yazılan ve mevcut sözcüklerin Latin harf sesletimine uyarlandığı şivedir. Klasik Al Bakiyye’ye birçok Osmanlı ve Türk kökenli sözcüklerin de dahil edilerek kullanıldığı sürümdür. 
  3. Al Bakiyyetünhüer (Hûrayca Lehçesi): Latin harflerinden derlenmiş standart bir alfabesi bulunan, ancak alfabe ve yazım kuralı olmayan lehçedir. İsteyen istediği yazı sistemi ile yazım yapabilir. Dilbilgisi, sözcük ve yapı bakımından birçok farklılıklar oluşmuştur. 
  4. Standart Al Bakiyye: Hûrayca lehçesinin tüm kural ve yapılarını Klasik Al Bakiyye alfabesi ve formlarıyla bütünleştiren son güncel sürümdür. Eski form ve yapıların yerine Al Bakiyyetünhüer (Hûrayca) Lehçesi temel alınmıştır. 4 Standart Alfabesi bulunur. İsteyen istediği alfabe ile yazım yapabilmektedir. 6000’i aşkın sözcükten oluşur. 

        Bu eser, Al Bakiyye yapay dilinin en son sürümü olan Standart Al Bakiyye için hazırlanmıştır. 

Al Bakiyye dilinin sözcük varlığı büyük ölçüde kök fiil sözcüklerden oluşur ve kökenleri ise tümü olmasa da bir kısmı Türkî dillerden türetilmiştir. Ayrıca türetim yoluyla Almanca, Arapça, Farsça ve İngilizce gibi dillerden de yapı ve ek, edat formları alınmıştır. 

Kendisine özgü Damlahatnâme, Şükran Güncesi, Sözce, Usûlîhât gibi edebî türlere ilaveten Roman, Şiir, Fıkra, Drama gibi türleri de destekleyecek yapıda geliştirilmektedir. 

Bu dilin en önemli özelliği ise olabildiğince özgür olması ve yazarın, anlatıcının keyfine göre kullanılabilir olmasıdır. Standart birtakım kurallar oluşturulmuş olsa da tüm standart kurallar yazar ve anlatıcı inisiyatifindedir. Standart resmi 4 alfabesi olsa da dileyen kişi Hint, Gürcü, Yunan, Japon vb. diğer alfabelerle de yazabilir. Cümle, sözcük yapıları da özgürcedir. Yazar istediği şekilde cümle dizilimi yapabilir. 

Dilin İsimlendirilmesi

Türkçe karşılığı ile aynı olup Al Bakiyye şeklindedir. Diğer dillere kelime anlamının karşılığı olarak çevrilebileceği gibi, doğrudan “Al Bakiyye” şeklinde de kullanılabilir. İngilizcede “Al Bakish”, Almancada “Al Bakisch” şeklinde kullanımlar görülse de genel geçer kabul gören ve geliştiricisinin de tercih ettiği kullanım “Al Bakiyye” şeklindedir. 

Dilin Standart 4 Alfabede Yazımı

Al Bakiyye (Al Tamğa-ibakiyye):

 Ḷ

Latin (Al Hûray-ibakiyye): 

        Al Bakiyye

Arabî (Al Arabî-ibakiyye):

ال باكییه         ‌

Göktürk (Al Orhun-ibakiyye): 

        𐰀𐰞 𐰋𐰚𐰖𐰘𐰀

Al Bakiyye Sözcük Anlamı

Doğrudan Türkçe diline tercüme edilecek olursa “Bilinen ebedi-sonsuz özgürlüğe ait olan” ve ayrıca “Ölümsüz-Sonsuz Ülkesi” şeklinde ifade edilebilir.


Al Bakiyye - Al Bakiyye Tarihçesi

Al Bakiyye dili, 2005 yılında 19 özgün kelime ve 4 ek ile temel yapıda bir yazı sistemi olarak ilk geliştirildi. Sadece kâğıt üzerinde varlığını koruyan ve adı Kurtanca olarak nitelendirilen yapay dildi. 2019 yılında ise yeniden yazı sistemi kökten yenilenip, 2 ayrı font olarak dijital ortama taşındı ve “Al Bakiyye” adıyla hem yazı sistemi hem de dil olma yolunda ilk kapsamlı adım atıldı. 120 sözcük ve 16 ek ile özgün Al Bakiyye yapay dili ve alfabesi oluşturuldu. Her geçen zaman sözcük sayısı, kök ve ek yapısı ile birçok alanda gelişimi devam etti. Akabinde ilk şivesi “Al Bakiyyetüneşvek” oluşturulup, sözcük sayısı 1000’e çıkarıldı ve Latin harfleri ile de yazımı mümkün kılındı. 

Temel işlev olarak sıfat tamlaması ve özgün sözcüklere daha fazla odaklanıldı. Alınan birkaç geri bildirim ve test neticesinde yazım sistemi ve sözcük yapısı bakımından öğrenilmesi, dijital tüm platformlarda kullanılması birtakım zorluklar göstermekteydi. Sıfırdan bir dilde değişiklik yapmak yerine özgürleştirmeye karar verildi ve “Hûrayca” lehçesi bu sayede doğdu. Alfabe ve yazım sistemi sınırı, koşulu kaldırıldı. Kök öbek üzeri sözcük türetim sistemi geliştirildi. 250 civarı temel edat, kök ve bağlaç ile yeni özgün sözcük türetilmesine imkân sağlandı. Büyük Al Bakiyye Sözlük’te kök sözcük ve açıklayıcı sözcüklerin toplam sayısı 5000’i aştı. Bu kök sözcükler ile en az 4-5 farklı yapıda sözcük türetilebilirliği sağlandığı için sözlükte var olmayan sözcüklerin de yazar tarafından doğal olarak üretilmesine olanak sağlandı.  

Al Bakiyye, yazım-alfabe, cümle kurulum, sözcük dizilim, kelime tercihi vb. konularda hiçbir sınırlama sunmayan yapay dil oldu. Birkaç basit temel kural haricinde kısıtlayıcı kurallara yer verilmemektedir. 

Zaman içerisinde Klasik Al Bakiyye ile Hûrayca adlı Al Bakiyye lehçesi ve Al Bakiyyetün Eşvek adlı şive bütünleştirilerek Standart Al Bakiyye dili tamamlandı.

 


Al Bakiyye Temel Özellikleri (Al Bakiyye Tökez Ñûtelikeyn)

Aşağıdaki özellikler Standart Al Bakiyye için geçerlidir.


Al Bakiyye Gelişim Süreci ve Amacı (Al Bakiyye Evre-igelişku or Umag)

Dille bazı kurum ve kuruluşların getirdiği kural ve kısıtlamalardan uzak kalmak, yazarın kendisini daha iyi ifade edebilmesine imkân sunmak için özgür bir dil olarak geliştirilmeye başlandı. Al Bakiyye dili büyük oranda tamamlandığında bazı eksiklikler hissedildi. Bu eksikliği Al Bakiyye şivesi geliştirerek gidermeye çalışıldı fakat Al Bakiyye dilinin yapısından kaynaklı öğrenilmesi, yazılması ve kullanılması zor. Bu yüzden bütün platformlarda kolayca yazılabilen, herkes tarafından okunabilen ve öğrenmesi kolay bir dil gerektiğine karar verildi. İlk olarak alfabe çalışması yapıldı. Latin harflerinden bir dizge oluşturuldu. Çünkü dünyanın büyük kısmı Latin harflerine aşinadır. Kelimelerin büyük kısmı Al Bakiyye dilinden türetildi ve temel kök olarak Türkçe ve Altay dilleri tercih edildi. Bazı yapılar kullanımı ve öğrenimi kolay olması için Almanca ve İngilizce gibi dillerden türetildi. Zengin ve özgür bir kullanım kazanması için Farsça ve Arapça gibi dillerden esinlenildi. Son Standart Al Bakiyye dili ise kendi özgü harf sistemi olan Al Bakiyye alfabesi ve Latin kökenli Alfabesine 2 farklı alfabe sistemi de dâhil edilerek Standart 4 alfabe kabul edildi. En yaygın olarak Latin harflerinden derlenmiş alfabe kullanıma geçirildi.

Amacı: Al Bakiyye’nin temel amacı yazar ve anlatıcılara özgürlük kazandırmaktır. Belli dil kurallarına bağlı kalmadan istediği gibi yazım ve anlatım yapmasını sağlamak, anlamda hiçbir kayıp yaşanmadan okuyucuya konuyu aktarabilme başarmaktır.


Neden Ural-Altay ve Özellikle Türkçe Köken Dili Seçildi? (Nûden wurde Man izabo ya Ural-Altay or Nitel Türkçe til aks kökung?)

Al Bakiyye geliştirilirken büyük oranda Türkçe ve Ural-Altay kökenli dillerden faydalanıldı. Özellikle Aktarma sözlüğü bu kapsamda birçok sözcük ve fiil için referans oldu. Bunun temel nedeni ise bu dillerin kelime, ek ve kavram olarak çok kapsamlı ve yeni sözcük türetmede işlevsel olmasıdır. Türkçe, kendi öz bünyesinde geniş bir sözcük haznesine sahip ve Arapça, Farsça, Fransızca ve İngilizce gibi birçok dil ile etkileşime girmiştir. Bu etkileşimi ise oldukça başarılı ve özgün biçimde kullanabilmiştir. Bu yüzden Al Bakiyye büyük oranda Türkî dillerden ve yapım eklerinden beslenmiştir. Bunun da ötesinde diğer birçok yapay dil büyük oranda Hint-Avrupa dil ailesine mensuptur. Ural-Altay ailesine mensup yapay dil ise oldukça azdır.


Al Bakiyye Dilbilgisi (Al Bakiyye Tilbiltaj)

Alfabe - Sesletim (Tamğaluk - Sesletim)

Yazar ve anlatıcının özgür iradesine bırakılmış bir yazım söz konusudur ancak öğrein ve sesletimi korumak amacıyla 4 standart alfabe oluşturulmuştur. Ancak yazar, isterse Al Bakiyye dilini Arap, Rus, Çin, Göktürk, Al Bakiyye, Ermeni, Gürcü, Yunan gibi alfabelerle veya Emoji, İkon, Simge gibi ifade türleri ile de kullanabilir.

4 Standart Alfabe ve Özellikleri

Klasik Al Bakiyye Alfabesi:

⥌ Ḷ Б C Ċ Ɔ ഥ ഥ' ᛠ 웃 Э  Ƒ ౨ Г ૭’’ G Ǧ ԋ Ꮦて で I ↾ ..↾  Ĵ ⟓ ⊲ Ø ᒍ ૪ M Ⱈ Ɲ Й O ⧽ Ȫ П Ḻ ર મ ཞ Ӭ ≾ じ  β ≾. Ұ Ꭷ Ꭷ’ Ꭷ’’ ⱱ ୨ Ϣ ৬ ᕴ ᓬ X ⥙ λ @ ↓ የ ჰŧ

Latin Kökenli Hûrayca Alfabesi:

Temel harfler: A B C D E F G H X I J K L M N O P R S T U V W Y Z

Özel Harfler: Â Ê Ç Ğ Ɠ İ Î Ñ Ö Ř Ş Ü Û

Arabî Alfabesi:

osmalica_harfler.jpg

Şekil 1: Osmanlıca Harfler[4]

Göktürk Alfabesi:

𐰀𐰋𐰲𐰱𐰑𐰓𐰍𐰚𐰜𐰶𐰸𐰞𐰠𐰏𐰢𐰡𐰴𐰃𐰣𐰭𐰨𐰆𐰯𐰺𐰼𐰽𐰾𐱃𐱁𐱅𐰇𐰖𐰘𐰔𐰦𐰪 𐰉

gokturk.png

Kullanılabilir Bazı Alfabe ve Ses Karşılıkları

Latin

Arap

Göktürk

Bakiyye

Kiril

Yunan

Sanskrit

A

ا

𐰀

А

A

Â

ا

𐰀

⥌ - ∧

А

A

B

ب

𐰋 - 𐰉

Ḷ - Б

Б

B - β

C

ج

𐰱

C

Ц

Ç

چ

𐰲

Ċ

Ч

D

د

𐰓

Ɔ - ഥ

Д

δ - Δ

E

ه

𐰀

Е - Э

E

Ê

ئە

𐰀

Э - Ӭ

Е - Э

Ê

F

ف

𐰯

Ƒ -౨

Ф

Φ

G

ك - ق

𐰏

Г - ૭’’

Г

Γ

Ğ

گ

𐰍

G

Ғ

Γ

Ɠ

غ

𐰍

Ǧ

Ғ

Γ

H

ح

𐰴

ԋ - Ꮦ -

Х

Χ

X

خ

𐰚

て- で

Х

Χ

I

اي

𐰃

И

H

İ

اي

𐰃

..↾

И

I - Y

Î

اي

𐰃

..↾

И

Y

J

ژ

𐰲

Ĵ

Ю

K

ك

𐰚

К

K

Q

ق

𐰴

⊲ - Ø - ↓

Қ

L

ل  - ﻻ

𐰞 - 𐰠

ᒍ - ૪

Л

Λ - λ

ऌ - ल

M

م

𐰢

M

M

M - μ

N

ن

𐰤

Ɲ

Н

N

Ñ

ڭ

𐰣

Й - ⥙ - λ

Ң

N

O

او

𐰆

O - ⧽

O

O - Ω

Ö

او

𐰇

Ö

Ө

P

پ

𐰯

П - Ḻ

П

Π - Ψ

R

ر

𐰼

ર - મ

Р

Ρ

Ř

ر

𐰺

Р

Ρ

S

ص - ث - س

𐰾 - 𐰽

じ- ๛ - β - ≾

С

Σ

Ş

ش

𐱁

≾. - Ұ

Ш - Щ

T

ط - ت

𐱅 - 𐱃

ᛠ - 웃

Т

U

او

𐰆

Ү

υ

Ü

او

𐰇

Ꭷ’

Ү

Û

او

𐰇

Ꭷ’’

Ү

V

و

𐰋

ⱱ - ୨

В

W

ع

𐰨

Ϣ

У

Y

ى

𐰖 - 𐰘

৬ - ᕴ

Ы

Υ -υ

Z

ز

𐰔

ഥ’ - ᓬ

Ж - З

Z - ζ

Al Bakiyye Sesli – Sessiz Harf Tablosu

UNLULER.PNG

unsuzler.PNG

Yaygın kullanılan alfabe ise Latin harflerinden derlenmiş Hûray-ibakiyye alfabesidir.

Standart el Hûray-ibakiyye Alfabesi

Standart Al Bakiyye dili alfabesi soldan sağa doğru yazılır. Toplam 39 adet harften oluşmaktadır.

Temel Harfler: A B C D E F G H X I J K L M N O P R S T U V W Y Z

Ek Harfler: Â Ê Ç Ğ Ɠ İ Î Ñ Ö Ř Ş Ü Û

BÜYÜK

Küçük

Okunuş

BÜYÜK

Küçük

Okunuş

A

a

A

M

m

Em

Â

â

ea

N

n

En

B

b

Be

Ñ

ñ

C

c

Ce

O

o

Ol

Ç

ç

Çe

Ö

ö

Öl

D

d

De

P

p

Pi

E

e

E

R

r

Er

Ê

ê

Ê

Ř

ř

Riy

F

f

Ef

S

s

Es

G

g

Ge

Ş

ş

Şay

Ğ

ğ

Ğe

T

t

Te

Ģ

ģ

Ģa

U

u

U

H

h

Hey

Ü

ü

Ü

X

x

Hay

Û

û

Û

I

ı

I

V

v

Ve

İ

i

İ

W

w

Wah

Î

î

İy

Y

y

Ya

J

j

Jey

Z

z

Zed

K

k

Key

Q

q

Qul

L

l

El

Klasik Al Bakiyye Alfabesi

Klasik Al Bakiyye (Al Tamğa-ibakiyye) alfbesinde 3 farklı hat (yazım sistemi) bulunur. Bunlar; Bilgisayar hattı, El Hattı ve Figûrat hattıdır. Toplam 65 (damga) simgeden ibarettir. Figûrat hattı dışındaki hiçbir harf birbiri ile birleşmez ve soldan sağa doğru yazılır. Ancak Figûrat hattında süsleme, zarifleştirme sanatı söz konusudur ve bu yüzden yukarıdan aşağıya, soldan sağa doğru yazım yapılabilir ve harflerin birbirleriyle birleşimi mümkündür. Üç hat içinde temel kaide soldan sağa okunmasıdır. Sağdan sola yazım ve okuma anlaşılmayı zorlaştıracağı için uygun değildir.

El Hattı ve Figûrat Hattı için harflerin yapısı benzerdir. Ancak Bilgisayar Hattında tüm harfler benzersizdir.

Al Bakiyye Alfabesi Bilgisayar Hattı Harf Dizesi:

 Ḷ Б C Ċ Ɔ  '  웃 Э  Ƒ  Г ’’ G Ǧ ԋ   I  .. Ĵ   Ø   M Ⱈ Ɲ Й O  Ȫ П Ḻ   ཞ Ӭ    β . Ұ  ’’ ⱱ  Ϣ    X  λ @ ↓ የ ჰŧ

El ve Figûrat hattında Bilgisayar hattından farklı olan harfler:

El-Figûr

PC

El-Figûr

PC

El-Figûr

PC

El-Figûr

PC

با

حا

ي

ط

ح

م

.

ظ

ഥ'

خ

Ɲ

ئو

ف

ما

در

Al Bakiyye Harfleri ve Okunuşları

 

Б

C

Ċ

Ɔ

'

Э

Ƒ

Г

’’

G

Aa

Bu

Bi

Ci

Çi

Di

Dıy

Zıy

Te

Tay

E

Ae

Ef

Fa

Ge

Gaf

Ğe

a

b

b

c

ç

d

ž

t

ţ

ě

æ

f

f

g

ɠ

ğ

Ǧ

ԋ

I

..

Ĵ

Ø

M

Ɲ

Ğa

He

Hay

Ha

Ay

I

İy

Jey

Key

Kal

Kul

El

Lam

Em

Men

En

Ğ

h

h

h

kh

I

ı - i

i

j

k

q

l

l

m

m

n

Й

O

Ȫ

П

Ӭ

β

.

Ұ

O

Ol

Ö

Pi

Pa

Er

Ray

Riy

â

Es

Say

Sin

SS

Şay

ň

o

o

ö

p

p

r

r

ȑ

â

s

š

s

ß

ş

ş

’’

Ϣ

X

λ

@

ჰŧ

U

Ü

Ȗ

Vi

Vav

Wah

Ya

Yut

Zed

Aks

Nang

Nanç

Et

Ok

İst

u

ü

ȗ

v

v

w

y

ÿ

z

x

@

q

m

st

 Al Bakiyye harfleri sesletim odaklıdır. Birçok sesin karşılığı vardır. Örneğin “Ɲ” harfi, “En” olarak okunur. Latin harflerinde “n” harfine denk gelir. Fakat işlev olarak daha fazlasına sahiptir. “Enulu” (en büyük) yazılacağı zaman “e” ile başlamaz, “EN” sesi olduğu için sadece “Ɲ” harfi yazılır. Aynı şekilde “ul” sesi de “” harfi ile verilir. Bu durumda “Enulu” sözcüğünün Al Bakiyye alfabesiyle yazımı; “Ɲ” şeklindedir.

Al Bakiyye Alfabesi ve Temel Yazım Kuralları

Soldan sağa doğru yazılır ve bilgisayar hattında harfler birleşmez.

“Ki edatı ve  -un, -en, -an, -on, -in” gibi ek ve sesletimler için özel karakterler mevcuttur. Bu ek ve sesletimlerde bu işaret ve harfler kullanılmalıdır.

Ki :                                      Ӄ

-en, -an, -in, -ın:          

-on, -un, -ön, -ün:                

Tüm harfler kendine özgü sesletim ve kullanım özelliğine sahiptir ve bu sesletime uygun kullanılırlar. Örnek;

Arayba (Araba) : IḶ (“” harfi Latin alpabe sistemlerinde  “r” harfine karşılık gelmesine rağmen “er”, “ar” sesletimi olduğu için “Arayba” kelimesinde baştaki “a” yazılmaz ve (“” harfi ile başlar.

Yardımcı fiil olan “ist” için “ჰŧ”, “war” için “Ϣ” ve “-dır” için de “” kullanılır.

Çoğu kez “ünlü” harfler yazılmaz, sessiz harflerin özgü sesletimlerine göre kullanılırlar. Özgü sesletim olmadığı alanlarda ünlülerin yazılması uygundur. Sözcüğün en son sesindeki ünlüler daima yazılmalıdır.


İsimler (Aden)

Not: Latin kökenli tüm alfabelerde tüm artikel alan isimlerin ilk harfi büyük yazılır. Diğer alfabelerde böyle bir kural geçerli değildir.

2 tür isim vardır; Özel isim ve Cins isim. Bunların tekil, çoğul, çekimli ve çekimsiz yapıları vardır. Al Bakiyyede tüm isimler artikellerle kullanılabilecek ve fiil görevi üstlenebilecek yapıdadır. Yazar ve anlatıcı anlatım tarzına uygun artikel seçebilir. İsimler diğer yapay diller gibi belli harf veya eklerle bitecek diye bir kaide yoktur. Çeşitli yöntem ve özelliklerle çok sayıda isim barındırmaktadır.

Dişilik – Erillik / Cinsiyet Belirtme

Cinsiyet ayrımı bulunmaz. İsimlerin cinsiyeti 3 şekilde belirtilebilir;

Müdür: Zaysan, Zaysane / Kral: Han- Hançe

İsim cümlelerinde yardımcı fiiller: “İst” ve “dır”. 

Birleşik İsimler

İki ayrı isim ek almadan birleştirilir; Çocukevi: Balabarq / Bilgisayar: Bilkusaygaç

Çoğul İsimler (Adenelçoğul)

Çoğul yapma ekleri:

  1. -ler, -lar        : Adamlar (İnsanlar)
  2. –at                : Algazgırat (Hayvanlar topluluğu)
  3. –gêân                : Adamîgêân ( İnsanlar) Bir nesil-soy devamcılarını daha çok belirtir ama normal isimler için de kullanılabilir.
  1. Türkgêân (Türkler)
  2. Cermengêân (Almanlar)
  1. –eyn                : Çarağayn (Ayakkabılar) Daha çok çift olan isimler için kullanılır.
  2. -en, -in        : Barqen - Evler

İsmin Halleri (Adın Yağdayen)

Yalın Hal

-

Ya Barq

Ev

Belirtme (i)

iy, siy, riy

Barqiy

Evi

Yönelme (e)

Aynı ünlü olursa araya “ğ” gelir.

a – e (ğa)

Ya Barqa

Eve

Bulunma (de)

fi

Ya Barqfi

Evde

Ayrılma (den)

fin / fik

Ya Barqfin

Evden

İlgi (in/ın)

ın - in

Ya Barqın

Evin

İlgi - nın

řiy

Ya Řiybarq

Evin

Vasıta (yla)

len - lan

Ya Barqlan

Ev ile

Dişil

e, -çe

Mutetmene. Ulça

Bayan Öğretmen. Kız evlat

Çoğul

ler, -lar, -en,

Mutetmenler, Mutetmenen

Öğretmenler

Çoğul

gêân

Mutetmengêân

Öğretmen Nesilleri, Öğretmen oğulları

Çoğul Topluluk

at

Algazgırat

Hayvanlar topluluğu

Çoğul Çift

eyn

Çarağayn

Ayakkabılar (Çift)

Soy-Kök

î

Mutetmenî, Çomraî, Türkî, Tüğükî

Öğretmen soyundan, Tahta-Kereste, Türk soyu, Tarihî

Kavuşma Sıfat

up

Barqup, kutup, Bilkuup, Başarup

Evli,mutlu, Bilgili, Başarılı

Ait Olma

ânê

Mutetmenânê, Okulânê, Minânê, Bargânê, Uçmağânê

Öğretmene ait-dahil, Okula ait, Bana ait (Benimki), Evinki, Cennetinki

Bir Yere Ait Olma

yal

Cermenyal, Erzurumyal,

Almanyalı, Erzurum'lu

Yer-Aitliği

iyye

Mutetmeniyye, Türkiyye, Cermeniyye

Öğretmene ait yer, Türk'e ait yer, Alman'a ait yer

Yaşanılan Yer Aitliği

astan

Mutetmenastan, Tatarastan, Türkastan

Öğretmenin yaşadığı yer. Tatarların yaşadığı yer, Türkün yaşadığı yer.

Mekân Aitliği

ya

Mutetmenya, Umsurya, Cermenya

Öğretmen ülkesi, Ütopya (Hayali Ülke) Alman ülkesi

Toprak Parçası Aitliği

land

Mutetland, Cermenland

Öğretmen yurdu, Alman yurdu

Yer-Mekân: Bulunma

yut

Imrazyut, Kobruyut, Baryut

Hastane, Depo, Barınak

Yer-Mekân: İşlenme

hane

Mutethane, Betikhane

Dershane-Okul, Kütüphane

Eylem Yeri

tay

Çamratay, Savaştay, Azıtay, Bağtay, Oruçtay

Orman, Savaş meydanı, Şeytan çağırma yuvası, Balo, İftar Ziyafeti

Olumsuzluk: İstenmeme

Ñâ

Ñâmutetmen, Ñâmenler, Ñâhoş, Ñâsev, Ñâçuk!

İstenmeyen öğretmen, İstenmeyen insanlar, hoşlanılmayan, sevilmeyen, Çıkma!

Olumsuzluk: Eksiklik

jıg

Mutetmenjıg, Araybajıg, Kutjıg

Öğretmensiz, Arabasız, Mutsuz

Olumsuz: Ters Eylem

bi

Bimutet

Öğretmesiz, Biuğma, Bihoş

Olumsuz: Karşıt-Zıt

anti-

Antimutetmen, Antiislam

Öğretmen karşıtı, İslam karşıtı

Dışında Olma

gayřiy

Gayřiymutetmen, Gayřiyhegget, Gayřiyislamdekmen

Öğretmen dışında, Gerçek dışı

Yanlış-Hata

yan

Yanmutet, Yanunert

Hatalı öğretmek, Yanlış anlamak

Harici Olma

haricen

Haricenmutetmen, Haricenbetik

Öğretmen harici, Kitap harici

Dışı Olma

İm

İmtormu, İmtöre

Hayat dışı, Yasa dışı

Korku

gorbi

Yürgügorbi, Uçgorbi, Elsegorbi

Yükseklik korkusu, Uçma korkusu, Sosyal fobi

Kab-Çanta

ğa

Parayğa, Yaznançğa, Betikğa, Malğa

Cüzdan, Kalemlik, Kitaplık, Poşet

Eylem Yapan

men

Mutetmen, Kulutmen

Öğretmen, Köle

Eylemsel Nitelik

mend

Mutetmend, Savaşmend

Öğretme kabiliyeti olan kişi, Eli silah tutan kişi

Eylem Uzmanı

kâr

Mutetkâr, Yapıtkâr

Öğretim uzmanı-usta öğretici, Sanatkar

Eylemci

ğan

Mutetğan, okuğan

Öğreten, okuyan

Yapımcı

ar, er

Muteter, Yazar

Öğretici, Yazar

Uğraşıcı

Mutetkjı, Satjı

Öğretici, Satıcı

Erişken-Uzman

can

Bilcan, Wetcan, Tancan

Bilge-bilgin, Yetkin, Tanık

İlgililik

dar

Mutetdar, Kökençdar, Gökelemdar

Öğretmekle ilgilenen, Etimoloji iele ilgilenen, Astronomi ile ilgilenen

Dileyen:

enşa

Enşamin, Enşaallah

Ben dilerim, Allah diler

Dileyen:

meşa

Meşamiz, Meşailteber

Dilersem, Vali dilerse

Fazla Meyil

gend

Çıkgend, Girişgend, Konaşgend

Çıkmaya meyilli, Girişken, Konuşkan

Kusursuzluk

Sûbhaynû

Sûbhaynûmutetmen, Sûbhaynûbarq, Sûbhaynûadam

Kusursuz öğretmen, kusursuz ev, kusursuz adam

Usul-Tarz

alâ

Alâmutetmen, Alâtürk

Öğretmen tarzı, Türk usulü

Eylemsel Zaman

gâh

Mutetgâh, sehergâh

Ders vakti, Seher vakti

İşleme Zamanı

leyn

Mutetleyn, Okşayleyn,

Öğretim vakti, Akşam vakti

Sürdürme-Devam

ber

Berokşay, berbetik

Akşamın devamı, kitabın devamı

Sıralama

ng

Bereng, Keyeng

Birinci, İkinci

Felsefi Bilimsel

Kökenç, İnanç, Günenç, Ukumenç, Ağınç, Gizlenç

Etimoloji, İnanç, Kronoloji, İdeoloji, Psikoloji, Elektrik, Mahremiyet

Uysal-Uygun

jıl

Barqjıl, Adamjıl

Evcil, İnsancıl

Kavramsal-Bilim

sal, sel

Barqsal, Tilsel, Ketsel, Doğelemsel, Sayızsal

Evsel, Dilsel, Kimyasal, Fizik, Matematik

İzm-Felsefi Düşünce

wûs

Atamalwûs, Elselwûs, Sofiwûs, Türkwûs, İslamwûs

Kapitalizm, Sosyalizm, sofizm, Türkçülük, İslamcılık

Yöntemsel Bilim

iyat

Mutetmeniyat, İslamiyat, Eseriyat, Adamiyat, Türkiyat

Öğretmenlik adabı, İlahiyat, Eser ilmi, Biyoloji, Türkoloji

Soyut Bilim

taj

Anıztaj, Elseltaj, İgetaj,

Mitoloji, Sosyoloji, Ruh Bilimi

Somut Bilim

elem

Gökelem, Yerelem, Tıpelem

Astroloji-Astronomi, Arkeoloji, Tıp

Araç-Gereç

gaç, geç

Süzgeç, Barıngaç, Yatgaç, Bilkusaygaç,

Süzgeç, Pansiyon, Yatak, Bilgisayar

Kılıf-Alet-Parça

lok, luk

Başlok, Sulok, Damğaluk, Sözlök

Başlık, Suluk, Alfabe, Sözlük

Parça-Küçültme

cux

Mutetmencux, Sözcux, Taşcux

Stajyer, Sözcük, Çakıl

Üvey-El Gariplik

laç

Analaç, Atalaç, Ağalaç, Balalaç, Ullaç

Üveyanne, üveybaba, üveyabi, üveyçocuk, üvey evlat

Yavru

zade

Asgırzade, Kapgırzate, Mehmetzade, Çomrazade

Aslan yavrusu, kaplan yavrusu, Mehmet'in oğlu, Ağaç fidanı

Yandaş-Fanatik

daş

Mutetmendaş, Yurtdaş, Cermendaş,  Fenerbahçedaş

Öğretmen sever, Yurt sever, Alman hayranı, Fenerbahçe hayrafı-fanatiği

Benzeşmek

gil

Mutetmengil, Algazgırgil

Öğretmenleşmek, Hayvanlaşma

Benzeş-Yansı-Savunucu

dek

Türkdek, İslamdek, Baladek, Akdek, Atamaldek, Elseldek, Sofidek, Nurdek, Hırdek, Vızdek

Türkçü, İslamcı, Çocuksu, Beyazımsı, Kapitalist, Sosyalist, Sofi, Işıltı, Hırıltı, Vızıltı

7 Temelli İsmin Hâlleri Ek Form Tablosu

Kök İsim: Çomra (Ağaç)

Ön Artikel

Son Artikel

Artikelsiz

Edat + Artikel

Relatif

Olwan

Yalın 

Lâ Çomra

Çomraiy

Çomra

Ol kio Çomra

Ol olwan Çomra

Belirme (i)

Lâ Çomrasiy

Çomrariy, Çomrasiy, Çomraiy

Çomraiy

Yönelme (e)

Lâ Çomrağa

Çomraıya

Çomrağa

Zu lâ Çomra / Tu lâ Çomra 

Çomra kio foran.

Foran olwan Çomra

Bulunma (fi)

 Lâ Çomrafi

Çomraiyfi

Çomrafi

in Çomra, Efi Çomra

Çomra kio zeşbol

Zeşbol olwan Çomra

Ayrılma (fin)

Lâ Çomrafin

Çomraiyfin

Çomrafin

Çomra kio goldir

Goldir olwan Çomra

İlgi (nın, řiy)

Lâ Řiyçomra / Lâ Çomranın

Řiyçomraiy

Çomraiynın

Çomranın / Řiyçomra

Vasıta (len)

Lâ Çomralen

Çomraiylen

Çomralen

Mit lâ Çomra / Wit lâ Çomra

Çomra kio vaslam

Vaslam olwan Çomra


İsim - Yaş Sorma (Ad or Yaş Sorlam)

Ad ve yaş sormalar da diğer doğrudan soru yapımı gibidir ve cümle olmaksızın soru adılları ile yapılır.

Adın ne? :                 Ad Nû veya Nû Ad?

Yaşın Kaç? :                 Uli Nic veya Nic Uli?

Benim adım Atilla :         Min Ad ist Atilla.

Benim yaşım 23 :         Min Uli ist 23.

Artikeller ve Nesneler (Belirtençat or Objuler)

Artikel, Türk dillerinde bulunmayan, Almanca ve İngilizce gibi dillerde bulunan yapıdır. Al Bakiyye yapay dili gibi Al Bakiyye yapay dilinde de artikel mevcuttur. Cinsiyet değil, işlev ve yapı nitelendirmesi için kullanılır.

Artikeller:

Artikel

Örnek

Türkçe

Açıklama ve Özellik

Ya - Ye

Ya Adam

Bilinen, tanınan insan

Bilinen, tanınan herkesçe tanınabilen isimleri betimler.

Lâ - Lê

Lâ Adam, Lê Elem

Bilinmeyen, herhangi bir insan

Tanınmayan, herhangi, sıradan isimleri betimler

El - Al

El Adam

Önemli, bahsedilen insan

Bilinen ve özel olan, önem arz eden, kendisine özgü yapısı ile bilinir olan isimleri betimler.

Ey - Ay

Ey Adam

Vugulanılan, tanıtılmak istenen, eylemin asıl mucidi olduğu belirtilmek istenen insan

Ululaştırılan, dikkat çekilen, tanıtılmaya çalışılan, vurgulanan isimleri betimler.

Ol

Ol Adam

Bilinmeyen, sadece duyulan ve olduğu bile meçhul olan insan

Bilinmeyen, görülmeyen ve sadece duyulan veya okunulan isimleri betimler.

iy / -riy / -siy

Adamıy

Nesnel yapıya sahip olan belirli insan

Herhangi belirli bir ismi ve onun nesnel halini betimler. Mana olarak daha çok "ya-ye" artikeli gibi olup, diğer artikellerden farklı olarak isimlerin sonunda ve bitişik kullanılır.

Lil

Lil Türkña

Ulus belirtme artikeli

Ulus isimlerinde yalnızca kullanılan artikeldir.

*”-iy, -siy veya -riy” hariç diğer artikeller isimlerle birleşmezler.

Artikellerin değişimi yoktur. Sabit yapıdadır ve zaman vb. etkilemez.

Örnek:         Hekim, bana bir şifa bul. Derdime derman olan ilacı ver.

Al Bakiyye:         Ya Sağuman, bol mine ber lê İmgung! Ber mine sağung olwan Emgi!

Vurgulama Tonlama: Bazı özel isimlerde ünsüz çiftlemesi olacak şekilde de artikel dönüşümü yapılabilir. El-Al artikellerinde kullanılabilir;

Rab: El Rab         =         Er Rab

Barq: El Barq =         Eb Barq

*Not: Bu yöntemle artikel kullanımı için ismin ünsüz harf ile başlaması gerekir. Ünlü harf ile başlayan isimlerde bu yöntem kullanılmaz.

Belirsiz Artikeller: “Bir, bazı, kimi…” vb. belgisiz sıfatlar belirsiz artikellerdir.

TR:         Bir kedi

EN:         a cad

DE:         eine Katze

BK:         Ber Pisi (Б ПI)

Nesneler, 2 şekilde kullanılır; Belirli ve belirsiz. Her ikisini de artikel durumu belirler. Artikel kullanılmayıp “sayı, sıfat” vb. kullanıldığında belirsiz olur. Artikelin özelliğine göre belirli-belirsiz yapı kazanır.

Belirtili Nesne:         Min wurde okuerti ya Betik. (Kitabı okudum.)

                         Min werde görtaç Betikiy. (Kitabı göreceğim.)

Belirtisiz Nesne:        Min wurde okuerti ber Betik. (Kitap okudum.)

                             Min werde görtaç ol Betik. (Kitap göreceğim.)


Sıfatlar (Sıfaten)

Genel Sıfat Yapısı

3 farklı şekilde sıfat yapılabilir.

1.               İsim önü: Teze Barq  (Yeni ev)

2.               İsim sonu: Barq-ıteze (Yeni ev)

3.               Artikelli bütünleşik: Barqelteze  (Yeni ev)

4.               Sıfat-İsim bütünleşik: Tezenbarq (Yeni ev)

Sıfat Örnek Tablosu:

Sıfat: Önde Ayrı

Teze Barq, ulu Adam

İsim öncesi ayrı yazılan sıfat yapısıdır.

Sıfat: Sonda Bitişik

Barq-ıteze, Arayba-iak

İsimle bütün tamlamalı sıfat yapısıdır.

Sıfat: Artikelli - Bütünleşik

Barqelteze, Ulçaelhüsnû

İsimle artikelli tamlama yapılmış sıfat yapısıdır.

Sıfat: Beikütün

Tezenbarq, Batunadam

Sıfat-İsim birleşim halinde sıfat yapımıdır.

Türkçe: Hayırlı Adam

Al Bakiyye:

-          Hayırlı Adam

-          Adam-ıhayr

-          Adamalhayr

-          Hayrunadam

-          ber Adam

-          bu Adam

Sıfatlarda Derecelendirme

-        Yalın                   : Teze (Yeni)

-        Kıyas                  : Tezerak (Daha yeni) – Sıfatın sonuna “-rak” eki getirilir.

-        Üstünlük            : Enteze (En yeni) - En iyi (Sıfatın başına “en-” eki getirilir.

Daha büyük ev              : El ulurak Barq  / or: Barq-ıulurak

En büyük kitap              : El enulu Barq / or: Barq-ıenulu

 

Olwan Yapısı

İsmin temel niteliğini belirten durum ve özelliklerin işlendiği, sıfat görevini bütünsel olarak işlediği formdur.

Ya gızıl olwan Barq: Kırmızı olan ev.

Sıfat Ürün (-sıgag) Sıfat + İsim Yapısı

Temel sıfatlardan isim ve ilgili sıfatın ürününü betimlemeye yardımcı sıfat-isim oluşturma formudur.

                Yas-sıgag : Yastık, Tan-sıgag: Tanıdık vb.

Vericilik (-baver) Yapısı

Sıfat halinin vericilik durumunu ifade eden formdur.

                Ağobaver: Acı verici

Tereşbaber: Zahmet verici

Kutunçbaver: Mutluluk verici

Abartı Yapısı (-ip)

Sıfatın abartılma, abartılmış halini belirten formdur.

                İpağo: Apacı

İphüsnû: Güpgüzel

İpwi: Hıp hızlıca

Kio Yapısı

Relatif yapı ile sıfatsal durum belirten formdur. Yan cümle olarak temel cümle veya sözcük yazılır. Sıfatsal nitelik belirtilir.

                TR: Tonguç’un yaptığı hatayı düzeltmeliyiz.

                BK: Min mus tüzeta lâ Yanalga kio el Tonguç wurde yaperti ol.

Ortaç – Partisip Yapısı

Yapılan, alınan, bakacak, sevecek, gören, görülesi” vb. birçok fiil, isim, sıfat formunun sıfat halinde kullanıldığı yapılardır. Sıfat-Fiil ve Sıfat özelliği gösterir. Büyük oranda “Sıfat – Fiil” formundadır. Temel sıfat formu olarak kullanıldıkları gibi yaygın olarak birleşik halde kullanılırlar.

Düşünen Adam: “Düşünmek” fiili + “Adam” isim sözcüğü birleştirilir; Aylabman

                Düşünmek: aylab

Adam: Adam/Man

Kızarmış Tavuk: “kızarmak” fiili +  “tavuk” isim sözcüğü birleştirilir; Paistavgır

Kızarmak: pais

Tavuk: Tavgır

Kızaran, Kızarmış, Kızarık vb. durumları da aynı sözcük genellikle karşılar. Ancak özellikle belirtek, vurgulamak isteniliyorsa bu durumda fiil yapısına o formların da eklenmesi gerekir. Misal: Kızarmış Tavuk (Paismiştavgır).

Dün seni gören adam: al Bakiyye dilinde bir cümle birden fazla yapı ve yöntem ile anlatılabilmektedir. “Dün seni gören adam.” Cümlesi birçok farklı yapı ile anlatılabilir. Ortaç olarak ise “görmek” fiiline odaklanılmalıdır.

Relatif (Kio) Yapısı ile: Ya Adam kio wurde görerti siniy tün.

Ortaç Yapısı ile: Ya tün siniy görman

İşaret Sıfatları

Hangi” sorusu sorulduğunda cevabı işaret eden sıfarlardır. “Bu, şu, o…” vb. işaret sıfatları bulunur.

Bu, Şu, O

Bu, Şu, Ol

Öteki, Beriki, Diğeri

Teyku

Bunlar, Şunlar, Onlar

Bular, Şular, Ollar

Böyle, Öyle, Onun Gibi

Nança, Belece, dem, oldek

Örnek:  Bu bir arabadır. (Bu ist ber Arayba / Bu ber Vaslamdır.)

Edatlar (Sözderen)

Edat kullanımında kural bulunmuyor. Yazar veya anlatıcı istediğini tercih edebilmektedir. Tek kural ise başta kullanılan edatların bitişmiyor, sonda kullanılanların ise isimle bitişik kullanılıyor olmasıdır.

Başta

Sonda

Türkçe

Zu - Tu

e, a, ya, ye

e, a

Bay

-

tarafından, yanında

Mit, Wit

-len

ile, birlikte

-dinbeřiy

-den beri

Un

-usru

-ın üzerinde

-beren

-ın ötesinde, berisinde

Nûyar, Uparfi

-çip

-ın yanında, bitişiğinde

Efi, in

-içru

-ın içinde, içerisinde

Unter

-altru

-ın altında

-onru

-ın önünde

Doru

-e doğru

Anşıtat

-nın yerine

Evvel

-den önce

Manay

-nın etrafında

Sureb

-nın süresince, boyunca

Haricen

-ın dışında

Obwohl

-e karşın

Konti

karşılığında

Abşay

-ja

-e göre

Garşın

-e rağmen

Keymen

-dek

-nın gibi

za, mert

için

diçe

-ım diye

-kal

-e kadar

Ander

-den başka

Darum

-dan dolayı

Deshalb

-nın yüzünden

dinaxır

-den sonra


Sayılar (Sayıgêân)

10 - 20 arası: On+sayı (Onuc, Onkey, Onber...)

20, 30, 40 … katları: Sayı+ok (Keyok, ucok, terteok ...)

Sayı

Al Bakiyye

Türkçe

Sayı

Al Bakiyye

Türkçe

1

Ber

Bir

11

Onber

Onbir

2

Key

İki

12

Onkey

Oniki

3

Uc

Üç

13

Onuc

Onüç

4

Terte

Dört

14

Onterte

Ondört

5

Başe

Beş

15

Onbase

Onbeş

6

Alte

Altı

30

Ucok

Otuz

7

Yede

Yedi

40

Terteok

Kırk

8

Sekey

Sekiz

50

Baseok

Elli

9

Dıkul

Dokuz

60

Alteok

Altmış

10

On

On

20

Keyok

Yirmi

70

Yedeok

Yetmiş

21

Keyokber

Yirmibir

80

Sekeyok

Seksen

22

Keyokkey

Yirmiiki

90

Dıkulok

Doksan

33

Ucokuc

Otuzüç

100

Yüz

Yüz

45

Terteokbase

Kırkbeş

1000

Bin

Bin

0

Esfer

Sıfır

10.000

Onbin

On bin

Standart olarak Arap kökenli, günümüzde tüm dünya ve Latin harfleriyle yazılan dillerde kullanılan rakamlar Al Bakiyye dilinde de kullanılmaktadır. (Misal: 1, 2, 3, 4, 5…) Ancak yazı ve alfabe sisteminde olduğu gibi sayı-rakam sisteminde de özgürlük söz konusudur. Yazar, konuşmacı ve anlatıcı istediği rakam sistemi ile sayısal değerlendirme ve belirtme yapabilir, kullanabilir. Örnek bazı rakam sistemler: Gujarati, Khmerce, Malayalam, Roman, Urdu, Doğu Arap, Tibetçe, Çince vb.


Sıralı Sayılar (Sayınggêân)

Sıralı sayılarda sayının sonuna “ng” veya “eng” getirilir.

Birinci

Bereng

Yüzüncü

Yüzeng

İkinci

Keyeng

Ellinci

Başokeng

Üçüncü

Uceng

İlk

İlk

Dördüncü

Terteng

İlkinci

İlkeng

Beşinci

Başeng

Son

Son

Onuncu

Oneng

Sonuncu

Soneng

Saatler (Oğuren)

Saat, “Oğur” demektir. Hiçbir yardımcı fiil kullanılmaz.  

Saat Sorma                :         Oğur Nic - Saat kaç?

Cevap Verme                :         Oğur ber.  - Saat 1.00

An                        :         An, Oğ

Saat                        :         Ağur

Dakika                :         Oğrayık

Saniye                        :         Oğurdak

Salise                        :         Oğurçak

Saatlerde yarım, geçe, çevrek vb. ifadeler pek kullanılmaz. Doğrudan saat, sayısal değerle belirtilir.

Günler (Günen)

Türkçe

İngilizce

Al Bakiyye

Pazartesi

Monday

Başgün

Salı

Tuesday

Dergün

Çarşamba

Wednesday

Olgün

Perşembe

Thursday

Oltaygün

Cuma

Friday

Ulugün

Cumartesi

Saturday

Kıyavgün

Pazar

Sunday

Iyıkgün

Gün        : Gün/Tün

Hafta        : Wik

Hafta Sonu: Wiksonru

Aylar (Ayen)

Al Bakiyye

Türkçe

Akpan

Ocak

Tuluğan

Şubat

Açar

Mart

Kırçan

Nisan

Terteçan

Mayıs

Tozaran

Haziran

Bozaran

Temmuz

Kırkar

Ağustos

Budan

Eylül

Bulğan

Ekim

Kırlaş

Kasım

Çağan

Aralık

Mevsimler (Yaşorçılen)

İlkbahar:         Cay

Kış:         Ayaz

Sonbahar:         Güz

Yaz:         Yaz


Hava Durumu (Kalıgukumenç)

Türkçe

Al Bakiyye

Güneş

Kün

Güneşli

Künup

Yağmur

Muru

Yağmurlu

Murup

Kar

Lapu

Karlı

Lapup

Hafif Yağmur

Lajazmuru

Bulut

Awan

Rüzgâr

Yel

Rüzgârlı

Yelup

Fırtına

Famung

Sıcak-Soğuk

İssî - Buzzî

Gökkuşağı

Alkım

Rutubetli

Cibiung

Hava bugün güzel                :        el Kalıg ist hüsnü bugün.

Hava bugün yağmurlu         :        el Kalıg ist Murup.

Al Bakiyyede hava durumu belirtirken büyük oranda “Hava” sözcüğünün karşılığı olan “Kalığ” kullanılır.

Hava nasıl? :                 Kalığ Nûçik?

Hava güzel, hava soğuk :        Kalığ ist Ey, Kalığ ist Buzzî


Ülke-Milliyet (Ülke-Ulus)

Ülke, ulus ve devlet isimlerinde temel kaide ilgili ülke insanlarının kendilerine hitap ettiği isimlendirmedir. Bazı ulus, dil ve ülke isimleri ise bölgesel şartlara göre adlandırılmıştır. Dil ve ülke adı, ulus adına getirilen ekler ile gerçekleştirilir. Bu yüzden ilgili ulusun kendisini adlandırdığı sözcükler aynı zamanda Al Bakiyyede kullanılır.  Sözlüğe kabul edilen ülke, ulus ve dil adları dışındakiler aşağıdaki tabloya ve ülke-ulus türet kuralına göre işlenir.

Not: Alman, İngiliz, Türk gibi sözlükte kabul gören formlara ek olarak bu uluslar için aynı zamanda temel ülke-ulus-dil oluşturma kuralı da uygulanabilir.

Ulus Adı Belirleme-Türetme Kuralı

Al Bakiyyede ulus isimleri doğrudan ulusun kendi dilinde kendini ifade ettiği gibidir. Fakat bu durum bazı benzer sözcük ve ulus isimleriyle karışıklık oluşturabileceği için ulus isimleri her daim “-Ña” harfi ile bitmelidir. Ayrıca özel bir nitelendirme atfetmek için de artikel kullanılmalıdır. Ulus isimleri kök haliyle kullanılacaksa ulus artikeli “Lil” kullanılmalıdır. Ulus adının başında ayrı veya bitişik kullanılabilir. Ayrıca mevcut isim artikelleri ile de kullanılabilir. Örnek; “el Türkña”, “Lil Doyçña ...

Not: İlgili ulus dilindeki ulus adı, sesletim ve yazım olarak “Al Bakiyye” ya uyarlanmalıdır.

Örnek: Almanlar kendi dilleri Almancada kendilerini “Deutsch” olarak adlandırırlar. Al Bakiyyeda “Cermen” olarak nitelendirildiği gibi, Ulus yapma kuralına göre de adlandırma sağlanmaktadır. Almanca kökenli “Deutsch” sözcüğü, doğrudan alınmaz, sadece okunuşu alınıp, Al Bakiyye’ye uyarlanır. Bu durumda ise “Lil Doyçña” şeklinde olur. (Lil + Ulusun okunuş biçimi + ña)

Ülke – Ulus – Dil Adlandırma ve Türetek Ekleri

Öncelikle ulus adı belirlenmelidir. Ulus: Alman (Lil Doyçña)

Nitelik

Ek

Al Bakiyye

Türkçe

Ulus Oluşturma

-ña

Lil Doyçña

Alman

Ülke Oluşturma

-ya

Doyçya

Almanya

Yurt Belirtme

-land

Doyçland

Alman Yurdu

Ulusundan Belirtme

-î /- ñaî

Doyçî / Doyçñaî

Alman Ulusundan

Diyar Belirtme

-astan

Doyçastan

Alman Diyarı

Aidiyet, Memleket

-yal

Doyçyal

Almanyalı

Dil Belirtme

-ce, -ca

Doyçca

Almanca

Dil Belirtme

Til-i..ña.

Til-idoyçña

Alman Dili

Alman Ulusu için ayrıca sözlükte kabul gören yapı:

Alman :                 Cermen

Alman Ülkesi :         Cermenya

Alman Yurdu:                 Cermenland

Alman Ulusundan :         Cermenî

Alman Diyarı :         Cermenistan

Almanyalı :                 Cermenyal

Alman Dili:                 Til-icermen

Bazı Ülke, Ulus ve Dil Adları

Türkçe

Ulus

Dil

Ülke

Rus, Rusça, Rusya

Urusña

Urusca

Urusya

Kanadalı, Kanadaca, Kanada

Kanadyan, Kanadña

İngilizce

Kanadya

Çinli, Çince, Çin

Zongwenyal, Zongwenña

Zongwence

Zongwenya

Arap, Arapça, Arabistan

Êrabiña

Êrabica

Êrabiastan

Hint, Hintçe, Hindistan

Bhartiña

Bhartice

Bhartiastan

İngiliz, İngilizce, İngiltere

İngılışña

İngılışca

İngılışya

Türk, Türkçe, Türkiye

Türkña

Türkçe

Türkiye

İspanyol, İspanyolca, İspanya

Espanyolña

Espenyolca

Espanyolya

Fars, Farsça, İran

Fariña

Farsice

Farsiya

Tatar, Tatarca, Tataristan

Tatarña

Tatarca

Tatarastan

Çek, Çekçe, Çek Cumhuriyeti

Çeskoña

Çeskoca

Çeskoya

İtalyan, İtalyanca, İtalya

İtalyanoña

İtalyanoca

İtalyanoya

Memleket, Ülke ve Millet Sorma

Nerelisin?                 : Nûrayfin sin?

Memleketin neresi?         : Nûray sinin Yurt?

Hangi millettensin?         : Kangı Yurt sinin?


Renkler (Tüsgêân)

Al Bakiyye

Türkçe

Garay

Siyah

Gızıl

Kırmızı

Yeşel

Yeşil

Gövez

Lacivert

Akalgök

Eflatun

Garaygızıl

Bordo

Küren

Bordo

Turkuvaz

Turkuaz

Göğerte

Mor

Ak

Beyaz

Gök

Mavi

Boz, Çal

Gri

Sazrenge

Bej

Yağaz, Konur

Kahverengi

Turunç

Turuncu

Al

Pembe

Sayrıy

Sarı

Alaca

Rengârenk


Kıtalar (Anugaray)

Kıta/Anakara: Anugaray

Kara parçası: Garay

Al Bakiyye dilinde kıta/kara parçaları yön, coğrafi özellik veya üzerinde yaşayan toplum kültürüne göre isimlendirilir.

Al Bakiyye

Açıklama/Anlam

Türkçesi

Anugaray-ibatsık

Gün Batan Kıtası

Avrupa

Anugaray-idıysık

Gün Doğan Kıtası

Asya

Anugaray-imid

Orta Kıta

Afrika

Usamerriylak

Üst Amerikan Anakarası

K. Amerika

Asamerriylak

Alt Amerikan Anakarası

G. Amerika

Anugaray-iküney

Güney Kıtası

Okyanusya/

Avustralya

Usbuzcuk

Kuzey-üst buz ülkesi

Grönland

Asbuzya

Güney/aşağı buz ülkesi

Antarktika / Güney Kutbu

Usbuzya

Kuzey - yukarı kutup bölgesi

Kuzey Kutbu

Yabancı Kelimeler (Yad Sözcuxat)

Latin harfleri ile yazılan dillerden geçen yabancı sözcükler esas dilinde yazıldığı gibi kullanılır. Arap, Japon, Hint, Çin gibi alfabe ile yazılan dillerde ise okunduğu şekilleri ile yazılır.

Örnekler

Latin: Nasa, Coca Cola, Jena, Julai vb.

Arabî: BKda, Selamaleykum,


Soru Adılları (Pronjelsorgu)

Al Bakiyye

Türkçe

Ne

Nû An

Ne zaman

Nûray

Nere

Nûrayfi

Nerede

Nûrayfik

Nereden

Nûrayii

Neresi

Nûrayga

Nereye

Nûrayyal

Nereli

Nûkal

Ne kadar

Nûmauc

Neden olmasın

Nûçik

Nasıl

Nûsin

Nasıl

Kangı

Hangi

Kon

Kim

Nûden, Nûjun, Wayel

Neden, Niçin

Soru adıl cümlelerinde yardımcı fiil kullanılmasına gerek yoktur. (S. Adılı + İsim) Direk isim kullanılır.  Sonrasında isim değil de cümle getirilirse o durumda yardımcı fiil kullanılır.

Örnek:         Adın ne, nereden geliyorsun?

Nû Ad sinin? , Nûrayfik war sin gelŕiy?


Zarflar (Xulat)

Mekân Zarfları (Xulatelyer)

Yön ve durum belirtme halinde “-ray” eki sözcüğe getirilir.

Al Bakiyye

Türkçe

Buray

Burası

Oray

Orası

Şuray

Şurası

İçrey

İçeri

Duray

Dışarı

Usray

Üst

Yukray

Yukarı

Asray

Aşağı

sağ

Sağ

sol

Sol

Ötray

Öte

Oppoz

Karşı

Sizin eviniz nerede? = Nûrayfi sizin lâ Barq?

TR: Bu yoldan aşağıya gel. Sonra sağa dön ve orada bir market var. Onun karşışındaki ev bizim evimizdir.

BK: Gelasřiy bu yolfin. Basa durn tu sağ or gibs ber Kiřîneşhane orayfi. El Barq olwan oppoz řiyol ist mizin Barq.


Zaman Zarfları (Xulatelan)

Al Bakiyye

Türkçe

Nû Aan / Nû An

Ne zaman

Nû kal aan

Ne kadar Zaman

Nickez

Kaç kez

Yaku

Yakında

Sonru

Ondan sonra

İmdi

Şu anda, Şimdi

Tün

Dün

Gün

Bugün

İmdikal

Şimdiye kadar

Sıkça

Sık sık/Sıkça

Ber Kez

Bir kez

Kayçak

Bazen, Ara Sıra

Er Çör

Her sefer

Êvle

Öğlen

Sonru

Sonra

Tünkal

Düne kadar

Turukku

Daima

Lenge

Uzun zaman

Nudıy

Nadir

Er gün

Her gün

Er wik

Her hafta


Ünlemler (İmlem)

Türkçe

Al Bakiyye

Vah vah!

Vah vah!

Eyvah!

Eyvah!

Ee..!

Ee..!

Yapma be!

Nûyap be!

Yok be!

oo..!

Yok artık!

Wauw

Tüh!

İğy

Vah be!

Vah be!

Vay be!

Vay be!

Vay canına!

Vaycani

Wouw!

Wouw!

Oops!

Ops!

Ah!

Ah!

Hey!

Hey!

Bre!

Eri!

Hişt!

-

Hah!

Hah!

Hay Allah!

Hay Allah!

Aman!

Aman!

İmdat!

Emyar!, Viratay!

Hadi be!

Êyâlla be!


Zamirler (Adenat)

Belgisiz Zamirler (Lâ âdriy Adenat)

Al Bakiyye

Türkçe

Man

Berriy

Birisi, herhangi birisi

Konhe

Kimse, hiç kimse

Jarkal

Herkes

Erkangı

Herhangi

Haması

Hepsi

Ber şay

Bir şey

ber nic

Bir kaç

Beraz

Biraz

Berçox

Birçok

Özi

Kendisi

Teyku

Öteki, beriki

Berriyki

Beriki

Özge

Diğeri, diğerki

Kon

Herhangi bir kimse


Şahıs Zamirleri (Adenatmen)

Zamirlerin İsim Halleri (Yağdayen-iadenatmen)

Türkçe

Yalın

-ı Hali

-e Hali

-de Hali

-den Hali

-ın Hali

Tanrı

Hay

Hayı

Haya

Hayfi

Hayfin

Hayın

Ben

Min

Mini

Mine

Minfi

Minfin

Minin

Sen

Sin

Sini

Sine

Sinfi

Sinfin

Sinin

O

Ol

Olı

Ola

Olfi

Olfin

Olın

Biz

Miz

Mizi

Mize

Mizfi

Mizfin

Mizin

Siz

Siz

Sizi

Size

Sizfi

Sizfin

Sizin

Onlar

Ollar

Olları

Ollara

Ollarfi

Ollarfin

Olların

Sizler

Sizler

Sizleri

Sizlere

Sizlerfi

Sizlerfin

Sizlerin

Kendi

Özi

Özi

Öze

Özfi

Özfin

Özin

Örnekler Sözcük ve Cümleler

Türkçe

Al Bakiyye

Dünyam

Minin Yertenç

Ülkeniz

Sizin Ülke

Paramız

Mizin Paray

Sen benim hayatımsın.

Sin ist minin Tarmu.

Seninle evimizi inşa edeceğiz.

Miz werde Barqkurtaç mit sin.

Benimki, Seninki

Mininki, Sininki

Kendi evinin

Özi Barqın

O, kendi evinin sahibidir.

Ol sahap özi Barq.


Fiiller (Eyleven)

Yardımcı Fiiller (Betlem)

İsim cümleleri için “ist” ve “dır”,

Fiil cümleleri için de “war” kullanılır.

1-Geniş-Şimdi

2-Geçmiş

3-Gelecek

Olumsuz

Açıklama

war

wurde

worden

nar

Fiil öncesi ayrı

ist

ist

ist

değel

Fiil öncesi ayrı

dır

erti

imiş

değel

Fiil sonrası bitişik

Fiil Çekimleri (Jalbuat-ieylev)

Kök Fiil: Gör

Tür

Formül

Al Bakiyye

Türkçe

Kök Fiil

Gör

Gör

Mastar

Zu/tu + Kök

Zu gör

Görmek

Pasif

Zeş+Kök

Zeşgör

Görülmek

Dönüşlü

Kök+aw (aw, ew)

Göraw

Görünmek

Birine gördürmek

Kök+tum

Görtum

Gördürmek (Göstermek)

Birine gördürtmek

Ge+Kök+tet

Gegörtet

Gördürtmek (Göstertmek)

İsim Hali

Kök+ma

Görme

Görme

Emir

Kök+!

Gör!

Gör

Olumsuz Emir

Ñâ+Kök

Ñâgör!

Görme

Dileksi

Kök+ay

Göray

Görse

Geniş Zaman

Kök+a

Göra

Görür

Şimdiki Zaman

kök+řiy

Görřiy

Görüyor

Dili Geçmiş Zaman

kök+erti

Görerti

Gördü

Mişli Geçmiş Zaman

kök+miş

görmiş

Görmüş

Gelecek Zaman

kök+taç

görtaç

Görecek

Fiil Ekleri ve Halleri (Eylev Ekat or Yağdayen)

Anileşme Kipi

… ña …

Çukñaçuk, Yazñayaz

Çıkar çıkmaz, Yazaryazmaz

Geniş Zaman

a

Min war çuka

Çıkarım

Aşağı Eylem

asřiy

çukasřiy

aşağı doğru inme

Dönüşlülük Kipi

aw

Yıkaw, Turaw

Yıkanmak, Arzulanmak

Şart-Dilek Kipi ve Yapısı

ay

Çukay, BKray, Günnuray

Çıksa, Özgür olmayı istemek, Günün aydın olmasını arzulamak

Beraber Eylem

co

Comutet, Coseyr

Beraber öğretmek-Öğretelim, Beraber seyretmek

Mastar

en

Çuken, Gören, Uçen

Çıkmak, Görnek, Uçmak

dili Geçmiş Zaman

erti

Min wurde çukerti

Çıktım

Özüne Etim

et, ar, er

Çuket, Wetet, Pişet

Çıkarmak, Yetirmek

Kaçınma Kipi

evite

Çukevite, Wetevite, Sevevite, Görevite

Çıkmaktan kaçınmak, Yetmekten kaçınmak, Sevmekten kaçınmak, Görmekten kaçınmak

Edilgen Yaptırtma

ge…tet

Geçuktet

Çıkarttırmak

Hayvanlar

gır, gir

Asgır, Kapgır, Kuçgır, Çabakgır, Yılgır, Mengir

Aslan, kaplan, kuş, Balık, Yılan, Binek hayvanı

Ezelden Ebed Kipi

ing

Min war seving

Severim, seviyorum, aşığım

Tezlik Kipi

iver

çukıver, Wetiver,

Bir celsede çıkmak

Çıktı Ürün

jak

Mutetjak, Yakjak

Öğretim materyali, Yakacak

Ana Ürün

ku

Mutetku, Verku, Tanku, Yapku, Çukku, Wetku

Öğreti, Vergi, Tanıt, Yapıt, Çıktı, Yetki

Kullanma

kul

Araybakul, Urayvaslamkul

Araba kullanma, Tramvay kullanmak

Fiil-İsim

lam

Mutetlam, Görlam, Araylam, Dizlam

Öğretme-Öğretim, Görme-Görme, Arama, Dizme-Dizilim

Fiil İsim

ma, me

Çukma, Görme,

Çıkma, Görme

Çıkmış ürün

miş

Mutetjak, Geçmiş

Öğretilmiş materyal-müfredat, geçmiş

mişli Geçmiş Zaman

miş

Min worde çukmış.

Çıkmışım

Birlikte Eylem

mu

Muçuk, Mugör, Musöz, Muuğr, Mual

Çıkışmak, Görüşmek, Sözleşmek, Uğraşmak, Alışmak

Üzerinde Olmak

ol

Çukol, Wetol

Çıkma işleminde bulunmak, Yetme işinde olmak,

Tekrar Kipi

re

Reçuk, Regör, Real, Remax

Tekrar çıkmak, Tekrar görmek, Tekrar almak, Tekrar yapmak

Şimdiki Zaman

řiy

Min war çukřiy

Çıkıyorum

Gelecek Zaman

taç

Min werde çuktaç

Çıkacağım

Edilgen Yaptırma

tum

Çukartum

Çıkartmak

Eylemin Ürünü

u, ıy, iy

Çuku, Wetu, Yazu, Dıyu, Zöriy

Çıktı, Yeti, Yazı-metin, Bulgu, Duyu, Sürü

Özgün Ürün

ung

Mutetung, Satung, tanung, seçung, alung, yapung, sevung, Tarung, Tövung

Öğretim, Satım, tanım, seçim, alım, yapım, sevim, Ziraat, Merkez

Şart-Koşul Kipi

us

Çukus

Çıksa

Fiil-İsim

ut

Yaşut, Anut, Yakut, Tençut

Yaşıt, Anıt, Yakıt, Ölçüt

Araç Oluşturma

vaslam

Mutetvaslam, Okulvaslam

Öğretim aracı, Okul servisi,

Yalın Kök

x

Çuk, Yap, Uç

Çık, Yap, Uç

Emir Kipi

x

Çuk! Max!

Çık!, Yap!

Yukarı Eylem

yukřiy

çukyukřiy

Yukarı doğru çıkma

Pasif-Edilgen Kipi

zeş

Zeşçukar

Çıkarılmak

Mastar (Edat)

zu, tu

zu Çuk, tu Gör, zu Uç

Çıkmak, Görnek, Uçmak

İsmi Fiil Yapma (tu Eylevyap ya adı)

İsim durumundaki sözcükler eylemselleştirilebilir. Bunun için doğrudan fiil çekim ekleri almaları yeterlidir.

Örnek: Kum (Kum, çakıl, sahil, toprak...)

Özellik

Ek

Fiil Hali

Türkçe

Mastar Fiil

-en

Kumen

Kumlamak

İşlem

-yap

Kumyap

Kum yapmak

Dönüşlü

-aw

Kumaw

Kumlanmak

Pasif-Edilgen

Zeş-

Zeşkum

Kumlanılmak

Ürüne dönüşmek

-bol

Kumbol

Kum olmak, Kumlaşmak

Pasif

-tum

Kumtum

Kumlatmak

Pasif

Ge...tet

Gekumtet

Kumlattırmak

Modal Fiiller (Modeylev)

Modal Fiil

Türkçe

Kural

Zol

Zorunluluk.

zol + Esas fiil

Mus

Zorunluluk

mus + Esas fiil

Ken

-ebilmek

ken + Esas fiil

Diler

Dilemek

diler + Esas fiil

sahap

Sahip olmak

sahap + esas fiil

let

Müsaide, izin

let + esas fiil

Es

İstemek, arzulamak

Es + esas fiil

Moj

Teklif etme

Moj + esas fiil

Fiil Mastarları (Kökeylevler)

Al Bakiyye Ek

Türkçe

Yapı

tu yap

yapmak

tu + fiil kök

zu yap

yapmak

zu + fiil kök

yapen

yapmak

fiil kök+en

Dönüşlü Fiiller (Durnawupeylev)

Fiilin dönüşlülüğü kök sonuna “aw” eki getirilerek sağlanır; “yunaw, bexaw, giyaw…

Dönüşlü ile pasif arasındaki fark, dönüşlüde zamirin bizzat işlenmesi ve kendiliğinden olması söz konusudur. Pasifte ise bir başkası tarafından işlenme durumu vardır.

Dönüşlü:         (Yıkanmak) - zu Yunaw (Kendi kendine yıkanmak)

Pasif:                 (Yıkanılmak) - zu zeşyun (Kendisini bir başkasının yıkaması)

Dönüşlü - Pasif Fiil Örnekleri

Türkçe Dönüşlü

Dönüşlü

Pasiv

Türkçe Pasif

İyileşmek

Eyew

Zeşey

İyileşilmek

Süslenmek

Bezew

Zeşbeze

Süslenilmek

Sevinmek

Sevew

Zeşsev

Sevilmek

Nedensellik Yapıları (Tutalga Höylemat)

Türkçe

Al Bakiyye

Bu yüzden, bu sebeple, bu nedenle

Deshalbe

Dolayı, yüzünden, ötürü,

Darum


Bağlaçlar (Ulanç)

Türkçe

Al Bakiyye

açıkçası

Şerxayan

ama

Ajer

ancak

jedox

bile

tum

çünkü

Jor, Çün

dahi

Tağu

de

tum

de.....de

tum...tum

Demek ki

Telamkio

fakat

fakalte

gene, yine

gêne

gerek...gerek(se)

hem...hem tum

ha........ha

ha...ha

hâlbuki

hâlbukio

hatta

tayhê

hele

hele

hem

hem

hem de

hem tum

hem.....hem (de)

hem...hem tum

ile

mit, wit, -len,

ise

Us

ister.....ister(se)

Es...Es

kâh..........kâh

kâh..........kâh

kısacası

kısacanev

ki

kio

lâkin

lekin

madem(ki)

mâdemi

nasıl ki

Nûsinkio

ne var ki

Ñû gibs

ne yazık ki

Ñû dilêşî

ne......ne (de)

Ñû...ñû tum

nitekim

bêle

oysa

oysa

oysaki

oysakio

öyle ki

êleki, Nança

öyleyse

êleysu, Nançasu

üstelik

hemfi

ve

or, mi, ci, çi, un

veya

vam

veyahut

vamhut

ya da

yatum

ya....ya (da)

ya...ya tum

yahut

yahut

yalnız

Yalnu, Abaa, Saltız

yeter ki

Wetay

yoksa

narsu

zira

ziren

kezâ

kezâ

Yani

deko

Hiç

jo


Bağlaç Kalıpları (Ulaç Kipen)

-nın yanı sıra, -nınla beraber

Mit + in (Mit ya Barkın)

-dığı sürece

Sureb … (Sureb ya Yol)

gibi

dek

-e rağmen

Obwohl … (Obwohl ya Min)

-nın neticesinde

Baçfi … (Baçfi ya Barq)

sonuç olarak

Aksbaç, Em,

-nın aksine

Aks Řiy… (Aks Řiybarq)

-mek için

Za (Za billam)

-er … mez

… ña … (Çukñaçuk, Yazñayaz)

-dığı gibi

Keymen (Keymen wurde min görerti)

-miş gibi

...dek (Fıssıgagdek) Fıstıkmış gibi

-nın itibariyle

...dinbeřiy (Barqdinbeřiy) Evden itibaren

-nın hakkında

...wû (Barqwû)

-e gelince

Wen / Alu (Wen war liba) Alu wurde min liberti)


Yapılar ve Formlar (Kipen)

Zaman Formları (Ankip)

Zaman Adı

Y. Fiil

Ek

Yapı

Örnek

Türkçe

Geniş Zaman

war, ist

a

Özne + Y. Fiil + Fiil+e

Min war gela (war gelamin)

Gelirim

Şimdiki Zaman

war

riy

Özne + Y. Fiil + Fiil+riy

Min war gelriy (war gelriymin)

Geliyorum

Gelecek Zaman

werde, ist

taç

Özne + Y. Fiil + taç

Min werde geltaç (war geltaçmin)

Geleceğim

Dili Geçmiş Zaman

wurde

erti

Özne + Y. Fiil+Fiil+erti

Min wurde gelerti (wurde gelertimin)

Geldim

Mişli Geçmiş Zaman

worde

miş

Özne + Y. Fiil+ Fiil+ miş

Min worde gelmiş (Worde gelmişmin)

Gelmişim

İstek Kipi

war

ay

Özne + fiil + ay

Min war gelay

Geleyim

Edilgen Pasif Kipi

war

zeş

Özne + Y. Fiil + zeş+fiil

Min war zeşgelerti.

Gelindim

Şart-Koşul Kipi

-

us

Özne + fiil+us

Min gelus

Gelirsem

Tezlik Kipi

-

ver

Özne + fiil+ver

Min geliver

Geliver

Emir Kipi

Fiil kök

Gel!

Gel

Ezelden-Ebed Kipi

war

ing

Özne + Y. Fiil + Kök Fiil + ing

Min war geling

Gelmekteyim, her daim gelirim

Olumsuz fiil yapılarında kök fiil önüne “Ñâ” getirilir; “Ñâgel”.

Örnek Cümle: Dün İstanbul’dan amcam geldi. Şuan onu bekliyorum. Onun arabası var. Onunla Sinemaya gideceğiz.

Al Bakiyye: Tün minin Emmi wurde gelerti İstanbul’fin. İmdi war min konda olıy. Ol sahap ber Arayba. Miz werden gettaç zu lâ Kalrayluk.

Edilgen Çatı (Pasiv)

“Man’lı Pasif - Zeş’li Pasif” olmak üzere 2 farklı yapı mevcuttur.

EK ve Kural

Örnek

Türkçe

Özellik

O

Yapo

Yapılır

Esas fiil + o (Bir nesne kendiliğinden dönüşür.)

Tum

Yaptum

Yaptırılır

Esas fiil+tom (Bir nesne biri tarafından başkasına yaptırılır.)

Ge … tet

Geyaptet

Yaptırttırılır.

Ge+Esas fiil+tet (Bir nesne biri tarafından başka birisine yaptırtılır.)

Örnek: Bu kitap bize başkası tarafından yazdırtılır.

Al Bakiyye:         Man war geyazet mize bu lâ Betik. 

BAY FORMU: Pasif cümlelerde yapan kişiyi belirtmek için kullanılır.

        TR: Kitap benim tarafımdan yazılıyor.

        HR: Lâ Betik war man yazo bay min.


Emir Kipi (Çarıtakip)

Fiil kökü yalın kullanılır ve sonuna (!) ünlem işareti konulur.

Olumlu Emir

Olumsuz Emir

Dileksi Emir

Edilgen Emir

Al Bakiyye:

Kond!

Ñâkond!

Konday!

Zeşkond!

Türkçe:

Evde kal

Evde kalma

Evde kalasın

Evde kalınsın

Var Yapısı (Kipengibs)

Bir şeyin var olma durumunu ifade eder. “Gibs” sözcüğü ile karşılanır. Genelde cümle başında kullanılması önerilir.

Türkçe        :        Evde bir çocuk var.

English        :         There is a child at home.

Deutsch        :         Es gibt ein Kind zu Hause.

Al Bakiyye        :         ГБ Ӭ Б ḶΛ Ƒ.. Ӭ Ḷ

Al Bakiyye        :         Gibs lâ ber Bala efiy lâ Barq.

Sahiplik Yapısı (Kipelsahap)

Modal fiil olarak “sahap” ve fiil olarak “menç” sözcükleri ile kullanılır. Yardımcı fiil kullanılmadan normal zaman yapılarına göre çekimlenirler.

*Not: Geniş zamanda “a” eki bazen kullanılmaya bilir; (Min sahap ber Arayba / Min sahapa ber Arayba.)

Türkçe        : Benim bir arabam var, ben bir arabaya sahibim.

Al Bakiyye        : Min sahap ber Arayba.

Türkçe:         Benim bir arabam var. Çok param vardı. Şimdi hiç param yok. 3 gün sonra bir evim olacak.

Al Bakiyye:         Min sahap ber Arayba. Min sahaperti lâ Paray. İmdi sahapa min jo Paray. Min werde mençtaç ber Barq-iteze sonru uc günfik.  

Hiç Yapısı (Kipeljo)

Yazım ve yapı olarak olumlu ama anlamca olumsuz cümle yapılarıdır. “Hiç” manasına gelir. Olumlu cümle kuralı ile yazılıp, cümlenin istenilen yerinde kullanılabilir.

Türkçe:         Ben İstanbul’a hiç gitmedim.

Al Bakiyye: Min wurde gedeerti zu ya İstanbul jo. / Jo wurde min gedeerti ya İstanbula.


Belki Yapısı (Kipenzan)

Türkçe

Al Bakiyye

Belki

Bolayki

İnanıyorum, inancıma göre

Glavmin, Min war glava, Agar İnançřiymen

Bana göre, bence

Agar min, Abşay min, Minja,  Min war aylaba, Ukumřiymen, Cümanřiymen

Wû Yapısı (Kipenwû)

-ile, ilgili, alakalı, ait, bir şeye dair vb. manalar ve özellikler teşkil ettiren ifade ekidir. İsimlerin sonuna bitişik olarak eklenir. Eklendiğinde ise ilgili isme ait, dair, ilgili vb. anlamları betimler.

Al Bakiyye

Türkçe

Özwû

Hakkımda

Özwû

Benle ilgili

Menwû

Bana dair

Haqwû

Hakkımda

Sinwû

Senin Hakkında

Vam Yapısı (Kipenvam)

Bir şeye ihtiyaç duyma durumunu ifade eder.

Hoşlanmak, Nefret Etmek Yapısı (Hoş or Xınc)

Hoşlanmak ve nefret etmek yapılarında sonraki sözcük fiil olursa fiil isim formu ile kullanılır. Bu yapılardan sonra fiil eylemsel haliyle kullanılmaz. Zaman yapısına göre çekimlenir. Sonrasındaki isim ismin hallerine göre çekimlenir ve “fin” alır.

Hoş + isim+fin.

Senden hoşlanıyorum:         Min war hoşa sinfin.

Bu evden nefret ediyorum:         Min war Xınca bu lâ Barqfin.

Okula gitmekten nefret ediyorum: Min Xınca gedelamfin tu ya Okul.

Alû Yapısı (Alû Kipen)

Alû, Al Bakiyye sözlüğüne henüz eklenmemiş, karşılığı olmayan veya var olmasına rağmen mana ve yapı olarak diğer dillerdeki halinin korunması istenilen sözcüklerin kullanılması için kullanılan yapıdır.

Alıntı, dışarıdan-ithal, vurgulamalı sözcük gibi anlamlara gelmektedir. İngilizce, Türkçe veya Almanca gibi diğer dillerde var olan sözcüklerin özgünce Al Bakiyye diline uyarlanması ve kullanılması "Alû" yapısı sayesinde mümkündür. Standart yapı olarak 6 dilde sözcüğün Al Bakiyye form ve yapılarına uyarlanabilmesi kabul görmüştür. İlgili sözcüğün başına "Alû" getirilerek işlem sağlanır. Bu işlem için diğer dillerden sözcükleri doğrudan eklenmesi önerilmez. Çünkü bu sözcüklerin mana ve yapısı farklılık gösterebilir, Al Bakiyye diğer sözcüklerle çakışma söz konusu olabilir. Bu yüzden "Alû" yapısıyla kullanılması çok daha faydalı olacaktır. Ayrıca hangi dilden sözcük olduğu da vurgulanabilir.. Bunun için "Alû" sözcüğünden önce dil kodu eklenmesi yeterlidir. Örneğin: en-Alûmail (Mail - from English). Standart olarak 6 dilin kodu ve kullanımı kabul görmüştür;

İngilizce:        en,                 Esperanto:         eo,

Almanca:         de,                 Arapça:         ar,

Türkçe:         tr,                 Farsça:         fa.

Bunların dışındakiler de uluslararası dil kodlarına göre kullanılabilir.

Alû Formu: dil kodu-Alû+diğer dilden sözcük. (en-Alûmail, en-Alûcheckin, de-Alûbahnhoff, tr-Alûgümüş, ar-Alûdunya…

Alû yapısıyla işlenen diğer dillerdeki sözcükler bir nevi Al Bakiyye diline uyarlanmış olur. Bu yüzden artık çekim, form ve kullanımı Al Bakiyye dil kurallarına göre yapılabilir.

Keşke Yapısı (Kiay Kipen)

Keşke yapısı istek-dilek zaman yapısıyla yapılır. Esas fiil sonuna “ay” eki getirilir.” Keşke manasına gelen “kiay” sözcüğü kullanılmasa da mana değişmez. Vurguyu artırmak için cümle sonunda veya başında kullanılabilir.

TR:         Keşke Almanca öğrensem.

BK:         Kiay war min matunay ya Lisan-icermen.

İlgi Duyma Yapısı (İlig Kipen)

Normal fiil yapısı gibi kullanılır. “İlig” fiili ile yapılır ve ezelden ebed zaman kipi ili genelde kullanılır.  “ilig + zu + isim” formu ile işlenir.

TR: Sinemaya ilgi duyuyorum.

BK: Min war iliging zu Kalrayyut.

Ön Ekler – Son Ekler (el Ekler-iformisonru)

Soru Ekleri (Ekenelsorgu)

Tüm soru cümlelerinde tek bir soru eki kullanılır; mu? Sesletime göre “mu” veya “mü” şekillerini alabilir. “Mu” cümlenin en başında veya en sonunda kullanılabilir. Yardımcı fiil olan durumlarda kullanılmaya da bilir. Kullanılmadığında yardımcı fiil cümle başında olmalıdır. Genel kabul form ise “mu” ekinin her zaman cümlenin en başında kullanılmasıdır.

Başta        :         Mu ist lâ Barq? (Bu ev mi?)

Sonda        :         Ist lâ Barq mu? (Bu ev mi?)

Mu olmadan: Ist lâ Barq? (Bu ev mi?)

Vurgu, tonlama vb. göre başa veya sona eklenebilir.

Yardımcı fiil ile yer değiştirerek de kullanılabilir;

        Ist mu lâ Barq?

        Ist lâ Barq?


Olumsuzluk Ekleri (Biuğma Ekleriy)

 Farklı olumsuz yapı eki mevcuttur. Önden, sondan eklemeli yapısı bulunur.

Baştan ve sondan eklemeli yapı mevcuttur:

Olumsuzluk: İstenmeme

Ñâ

Ñâmutetmen, Ñâmenler, Ñâhoş, Ñâsev, Ñâçuk!

İstenmeyen öğretmen, İstenmeyen insanlar, hoşlanılmayan, sevilmeyen, Çıkma!

Olumsuzluk: Eksiklik

jıg

Mutetmenjıg, Araybajıg, Kutjıg

Öğretmensiz, Arabasız, Mutsuz

Olumsuz: Ters Eylem

bi

Bimutet, Biuğma, Bihoş

Öğretmesiz, olumsuz, nahoş

Olumsuz: Eylemsel olumsuzluk

ñuz

Mutetñuz, Gelñuz,

Öğretmez, Gelmez

Olumsuz: Karşıt-Zıt

anti-

Antimutetmen, Antiislam

Öğretmen karşıtı, İslam karşıtı

Dışında Olma

gayřiy

Gayřiymutetmen, Gayřiyhegget, Gayřiyislamdekmen

Öğretmen dışında, Gerçek dışı

Yanlış-Hata

yan

Yanmutet, Yanunert

Hatalı öğretmek, Yanlış anlamak

Hariç Olma

Haric

Haric ya Barq, Haric lâ JBV

Evin haricinde, KDV hariç

Harici Olma

haricen

Haricenmutetmen, Haricenbetik

Öğretmen harici, Kitap harici

Dışı Olma

İm

İmtormu, İmtöre

Hayat dışı, Yasa dışı

Üvey-El Gariplik

laç

Analaç, Atalaç, Ağalaç, Balalaç, Ullaç

Üveyanne, üveybaba, üveyabi, üveyçocuk, üvey evlat

Hiçlik

jo

Gibs jo lâ Barq burayfi.

Bu

rada hiç ev yok.


Taşıt Ekleri (Eklamelvaslam)

Otobüs, minibüs, tren, gemi, uçak vb. vasıta eyleminde araç niteliği bulunan gereçler için -vaslam eki kullanılır.

Karayolu Taşımacılığı: Yol

Karayolu - Demiryolu: Rayol

İki Tekerli Araçlar: Tek

Raylı Sistem Demiryolu Taşımacılığı: Ray

        Yalnızca raylı sistem (Tren): Ray

        Üstten giden raylı hat (Tramvay): Uray

        Yeraltından giden raylı hat (Metro): Aray

Denizyolu Taşımacılığı: Den

Denizaltı Taşımacılığı: Aden

Havayolu Taşımacılığı: Uç

        Uçak: Uçvaslam

Sözcükler:

Tren: (Rayvaslamlam)

Otobüs: (Yolvaslam)

Metro: (Arayvaslam)

Gemi: (Denvaslam)

Tramvay: (Urayvaslam)


Cümleler - Cümle Yapıları (Sözlem)

Cümle Çeşitleri

Al Bakiyyede cümle kurulum ve dizilimi özgürcedir. Vurgulanmak istenilen sözcük ve cümleye öncelik verilebilir.

Al Bakiyyede 2 çeşit cümle zamanlaması vardır; belirli ve belirsiz zamirli.

Özgürce birden fazla yöntem olduğu için bir cümle birden fazla mantık ve şekilde kurulabilir.

Olumlu-Olumsuz-Soru Cümleleri (Uğma-Biuğma-Sorgu Sözlemat)

Cümle Türü

Belirli Zamir

Belirsiz Zamir

Türkçe

Olumsuz İsim Cümlesi

Bu değel ber Betik.

Bu Ñâbetikdir.

Bu bir kitap değildir.

Olumsuz Fiil Cümlesi

Min nar yazerti ber Betik.

Ber Betik ñâyazertimin.

Ben bir kitap yazmadım.

Olumlu İsim Cümlesi

Bu ist ber Betik.

Bu Betikdir.

Bu bir kitaptır.

Olumlu Fiil Cümlesi

Min yazerti ber Betik.

Ber Betik yazertimin.

Ben bir kitap yazdım.

Soru Cümlesi

Mu sahap ol ber Barq?

Mu gibs ber Barq orayfi?  

Orada bir ev var mı?

İsim Cümlesi (Ad Sözlem)

Cümle Türü

Belirli Zamir

Belirsiz Zamir

Türkçe

İsim Cümlesi (ist)

Min ist ya Hûryazar.

Ya Hûryazarmin.

Ben bağımsız yazarım.

İsim Cümlesi (dır)

Min ya Hûryazardır.

Ya Hûryazarmindir

Ben bağımsız yazarım.


Fiil Cümlesi (Eylev Sözlem)

Cümle Türü

Belirli Zamir

Belirsiz Zamir

Türkçe

Fiil Cümlesi

Min war yaza aks ya Hûryazar.

war yazamin aks ya Hûryazar.

Bağımsız yazar olarak yazarım.

Temel Cümle

Min werde geltaç zu lâ Okul sinlen erteki.

Erteki werde geltaçmin zu lâ Okul mit sin.

Yarın seninle okula geleceğim.

Yan Cümleler (Yan Sözlem)

Cümle Türü

Belirli Zamir

Belirsiz Zamir

Türkçe

Yan Cümle

Sin war sevay dostiy, war sin yardema.

War sevay ya dost, war sin  yardema.

Arkadaşını seversen, ona yardımcı olursun.

Yan Cümle

Alu war min geda zu ya Okul, wurde min bolerti ber Parayğa.

Min wurde bolerti ber lâ Parayğa, alu zu ya Okul gedertimin.

Okula giderken cüzdan buldum.

Bütünsel Yan Cümle

Min wurde görerti ki,  wurde gelerti sin zu ya Barq.

Wurde görertimin ki, zu ya Barq wurde gelerti sin.

Eve geldiğini gördüm.

Relatif Cümleler (Nisbi Sözlem)

-Olan: Olwan

TR:         Öğretmenim olan Martin’in bir arabası var.

HR:         Minin Edige olwan Martin sahap ber Arayba.

Etkin Cümle: Bu lâ Arayba ist gızıl. Min wurde görerti el Arayba-igızıl (Bu araba kırmızıdır. Kırmızı arabayı gördüm.)

Relatif Cümle: Min wurde görerti gızıl olwan el Arayba. (Kırmızı olan arabayı gördüm.)         


Devrik Cümle (Qarmaş Sözlem)

Cümle Türü

Belirli Zamir

Belirsiz Zamir

Türkçe

Devrik Cümle

Erteki werden miz gettaç zu ya Okul sinlen.

Erteki werden gittaçmiz Okula mit sin.

Yarın gideceğiz okula seninle.

Şart Cümlesi (Depat Sözlem)

Cümle Türü

Belirli Zamir

Belirsiz Zamir

Türkçe

Bağlı-Şart Cümlesi

Ef min sahapusa ol Paray bergün, werde min gedetaç zu Ötüken.

Ef sahapusamin ol Paray bergün, werde gdetaçmin tu Ötüken.

Birgün param olursa Ötüken’e gideceğim.

İkili Fiil Cümlesi (Keyupeylev)

İkili fiil, bir eylemden sonra farklı eylem gelme durumunu ifade eder. Rica etmek, sevmek, çalışmak, denemek, ummak, ümit etmek vb. fiiller için geçerlidir. Sonrasında fiil aynı cümle içinde ise İSİM haliyle veya yalın-mastar haliyle kullanılır, cümle olarak farklı yapıda ise “kio" bağlacı ile ayrılıp, normal çekimli olarak kullanılır.

Örnekler

Gelmeyi ümit ediyorum.

Min war uma lâ gellam.

Senden bana Al Bakiyye öğretmeni rica ediyorum.

Min war kilema sinfin kio, mutet mine ya Al Bakiyye.

Yürümeyi seviyorum (2. Fiilin isim hali kullanımı)

Min war seva lâ Çirlam.

Para bulmaya çalışıyorum. (2. Fiilin mastar halli kullanımı)

Min war eşlema lâ Paraybol

Selamlaşma (Muesselam)

Türkçe

Al Bakiyye

Merhaba, Selam

BK

Günaydın

Günnuray

Tünaydın

Tünnuray

Hayırlı Günler

Hayrungünay

İyi Akşamlar

Okşayay

İyi Geceler

Yatkuay

Selamun Aleyküm

Selamaleykum

Kolay Gelsin

Ebbolay

Hâl Hatır Sorma ve Veda

Türkçe

Al Bakiyye

Nasılsın?

Sin Kandıy, Nûçik Sin?

İyiyim, teşekkürler

Eymin, Bayar

Fena değil

Ñâaman

Hoşçakal

Esenkal

Sonra görüşürüz.

Sonrumagör

Kendine iyi bak

Eyayözi

Hoşçakal

Esenkal

Güle güle

Gülegül

Allahaısmarladık!

Haymayhay

Hoş geldiniz

Esen Gelertisiz


Aile Üyeleri ve Kavramları (Barqüyat or Uşuru)

Türkçe

Al Bakiyye

Ata

Ata

Dede / Büyük Baba

Uluata

Nine / Büyükanne

Uluana

Babaanne

Anařiyata

Anneanne

Anařiyana

Baba

Baba, Ata

Anne

Ana, Añû

Üvey Anne

Analaç

Üvey Baba

Atalaç

Kayınvalide (Kaynana)

Anařiyeş

Kayınpeder (Kaynata)

Atařiyeş

Ebeveyn (Anne-Baba)

Anatay

Erkek Kardeş (Kardeş)

Ertoldaş

Kız Kardeş (Bacı)

Riytoldaş

Hala, Yenge

Bibi

Teyze

Eze

Amca

Emi, Emmi

Erkek Yeğen / Kız Yeğen

Ulřiytoldaş / Ulřiytoldaşça

Kuzen

Tuma, Tumaça

Koca (Eş Erkek)

Er, Eş, Biy

Hanım (Eş Karı)

Eş, Biyçe

Evli Çift (Karı-Koca)

Barqdaş

Kız Evlat

Oğulça

Erkek Evlat (Oğul)

Oğul

Erkek Torun

Oğulzade

Kız Torun

Ulçazate

Çocuk

Bala, Çağa

Çocuklar

Çağalar

Bebek

Çağa, Mevlut

Gelin

Eşřiybiyçe

Damat

Eşriybiy

Akraba

Nezhatdaş

Baldız, Görümce, Elti

Êltê


Söz Dizilimi (Söz Dizlam)

Al Bakiyye, temel alt yapısını Türkçe ve Al Bakiyye dilinden aldığı için sözcük diziliminde kapsamlı bir özgürlük sunar. Kelimelerin yerlerini değiştirmek anlam kaybına neden olmaz. Yazar ve anlatıcının istediği biçimde sözcük dizilimine imkân verilir. Vurgu ve tonlamaya göre ayarlama yapılabilir.

Temel bazı kurallara uyulduğu sürece sözcük dizilimi özgürce yapılabilir;

  1. Artikeller isimlerden ayrılmaz.
  2. Sıfatlar isimlerden ayrılmaz.
  3. Edatlar nitelendirdiği isimle beraber kullanılır.

Örnekler

Türkçe: Seni bugün biriyle görüştüreceğim.

1.     Min werde gemugörtettaç bermenlen bugün.

2.     Werde gemugörtettaçmin siniy bermenlen bugün.

3.     Bugün werde min gemugörtettaç siniy mit ber kon.

4.     Wit ber Men werde min gemugörtettaç ya sin bugün.

Sözcük Türetme (Sözcux Türetung - Türetek)

Al Bakiyye temel bir kök sözcüğü kolayca türetebileceğiniz bir dildir. Temel ekler kullanılarak birden fazla sözcük oluşturulabilir, türetme yapılabilir. Baştan, sondan ve ortadan eklenebilmektedir. Ayrıca edat, ek isim, fiil kökleri ile de yeni sözcük türetilebilmektedir. Herkes kendi özgün sözcüklerini türetebilir.

Özel hazırlanan “Türetek” Form Listesinde yer alan formüllerle herkes özgün sözcükler türetebilir.

https://docs.google.com/spreadsheets/d/e/2PACX-1vRlz-YL9m4d3NyOpRnAxkPVs0T_Tl_M7hYzxlGVPgO73TeJi6xr6Hw6eyNZHE1DajZI4doD1do3V4QN/pubhtml 


Örnek Cümle ve Çalışmalar (Emsal Sözlam or Eşlemkuen)

Diğer Dillerde Çeviri Cümleler (Sözlamelçevřiy fi öte tileyn)

(Al Bakiyye):         Miz mus matut ya Al Bakiyye junhûriyat.

[Al Bakiyye Yazım: M M M@   Ḷ Ĵ@ ]

        TR:                 Özgürlük için Al Bakiyye öğrenmeliyiz.

        EN:                 For freedom, we must learn Al Bakiyye.

        DE:                 Für die Freiheit müssen wir Al Bakiyye lernen.

        ESP:                 Ni devas lerni Al Bakiyye por libereco.

Al Bakiyye: , min başlaerti junmatunlam tezeltil. Al Bakiyye olwan tiliy war min tatsuğa zu jarkal

TR:         Merhaba, ben yeni bir dil öğrenmeye başladım. Adı Al Bakiyye olan dili herkese tavsiye ederim.

EN:         Hello, I started to learn a new language. I recommend the language named Al Bakiyye to everyone.

DE:         Hallo, I habe eine neue Sprache gestartet zu lernen. Ich empfehle die Sprache Al Bakiyye jedem.

ESP:         Saluton, mi eklernis novan lingvon. Mi rekomendas la lingvon nomatan Al Bakiyye al ĉiuj.

Al Bakiyye: Min wurde severti siniy ilk lâ Görkufi.

        TR:         Ben seni ilk görüşte sevdim.

        EN:         I loved you at first sight.

        DE:         Ich habe dich auf den ersten Blick geliebt.

        ESP:         Mi amis vin unuavide.

Koşul – Şart Cümlesi

TR: Param yeterse kitap alacağım.

BK: Ef minin Paray wetsua werde min kiřînaltaç lâ Betik.

Neden - Sonuç Cümlesi

TR: Uyanamadığı için derse geç kaldı.

BK: Mert kan ol nar ayılerti, wurde ol waperti zu lâ Okut.

Tanım Cümlesi

TR: Dostluk, birlikte başlayıp birlikte bitirmektir.

BK: El Dostunç ist Cofanglam or Cobeterlam.

Karşılaştırma Cümlesi

TR: Gökyüzü bugün daha mavi görünüyor. En sevdiğim renk mavidir.

BK: Gökyut war zeşgöra gökrak bugün.  Ya Tüş olwan min war seva en ist gök.

Nesnel Yargı Bildiren Cümle

TR: İstanbul, Türkiye’nin en kalabalık şehridir.

BK: İstanbul ist ya İl-ienkupti ya Řiytürkiyye.

Öznel Yargı Bildiren Cümle

TR: Bu kitap beni çok etkiledi.

BK: Bu ya Betik war raydaking miniy çox.

Benzetme Cümlesi

TR: Pamuk gibi ellerin var.

BK: Sin sahapa ay Rukeyn Çomravilldek.

Dolaylı Cümle

TR: Mektubunda üç ay sonra döneceğini yazmış.

BK: Ol worde yazmiş ol Zarf-idamlafi kio werde regeltaç sonru uc Ay.


Anlatım Türleri

Cümlede Tevil - Yorumlama (Tevilet el Sözlem)

Ana cümlenin yorumlanmasını, ek görüş belirtilmesini sağlayan anlatım türüdür. Tanıtım ve ek görüş belirtme amacıyladır. Kanıt ve ispat zorunluluğu yoktur.

“kio, aşaran, bêle, hemfi” bağlaçları ile yapılır. … ana cümle, kio + tevil cümlesi.

Örnek-Emsal:

TR: Yine masa üzerindeydi mektuplar, üstelik aylarca okumadığı mektuplardı bunlar.

BK: Gêne el Zarf-idamlaat ist un lâ Yudruk, kio nar okuerti ayenja olwan el Zarf-idamlaat.

Sözce (Türetek & Sözî)

Kök sözcükler ve Türetek formları kullanılarak yeni-özgün sözcük üretme-türetme yöntemidir. Türetme ekleri, yapı ve relatifler, tamlamalar ve sesler kullanılarak sözlükte var olmayan farklı nitel sözcük türetilebilir.

Örnek-Emsal:

Sözlükte mevcut olan sözcükler: Yeşelînemiş (Manav), Kirineşhane (Market), kâr (İşlev yapımcı eki)

Türetilen Sözcük: Yeşelînemişkirineşhanekâr (Sebze-Meyve satış market sorumlusu.)

Açıklamalık (el Şerx-iolunç)

Şerxayan, ayan, şerh’, kezâ” bağlaçları kullanılarak ana cümleden sonra açıklama belirtme durumudur. Ana cümleden sonra açıklamalık bağlacı kullanılıp 2 nokta konulduktan sonra açıklama cümlesi işlenir.

TR: Mavi elbise giyinmiş bir bebekti. Açıkça erkek çocuğu olduğu anlaşılıyordu.

BK: Ol ist ber Bala kio wurde geyerti ay Kökgeyu ayan: ol ist lâ Oğul.

Devriye (Gezung)

Kezâ” bağlacı kullanılarak bir konu anlatımında aniden farklı bir konuya tek cümlede geçme ve değinme durumudur. “Kezâ” bağlacından önce noktalı virgül (;) kullanılıp, sonrasında doğrudan devriye cümlesi tek nokta dahili-tek cümle formunda kullanılır. … ana cümle; kezâ … (Gezung Sözbet)

TR: Bu sabah yine onu rüyamda gördüm; hani her sabah görmek ister ama göremem, görünce konuşamam ve deli-divaneye dönerim de “ah” çeker yanarım ya, işte onu gördüm yine.

BK: Bu ayılgâh genê wurde min yulerti lâ ol minin ya Mavfi; kezâ es min göra olıy er ayılgâh ajer nar ken göra, sureb göramin ken nar min aytata or war min joawa tum “aah” têmin mi war min çoğing. Min wurde yulerti genê olıy.

Şiirsellik (Usûlîhat)

Duygu ve düşüncelerin şiirsel ve ezgisel anlatım durumudur. Ses, kaide, ritim, kafiye vb. uyarmalar yapılarak cümle anlatımı sağlanır. Ayrıca bazı tonlama işaretleri de bulunur.

!        =        Hitabet ve emir

?        =        Okur ve dinleyiciye soru sorma, düşündürme

*        =        Açıklama cümlesi, ek bilgilendirme

,,        =         İkileme, sözcük veya cümlenin iki kez tekrarlanması

^^        =        Uzatım

Usûlîhat anlatımlarında bol miktarda emoji, logo, ifade, işaret, ikon vb. görsel materyal kullanılabilir. Farklı alfabe ve yazım sistemlerinden süsleme, hat sanatı ve kaligrafi betimlemeleri yapılabilir.


Diğer Yazım Sistemleriyle Al Bakiyye Cümleler

Yazı Sistemi

Cümle

Al Bakiyye Latin

Matut ya Al Bakiyye junhûranç! Al Bakiyye ist za Jarka.

Arap - العربية

ماتوت يا حورايچا جونهورايچا! حورايچا يست زا جارقا.

Kiril - Русский

Матут ыа хураыца юнхуранц! Хураыца ист за Ярка.

Yunan - Ελληνικά

Ματυτ υα υραυκα ηυνυρανς! Υραυκα ιστ ζα Ηαρκα.

Göktürk

Sanskrit/Hint

indiyazım.png

Ermeni - հայերեն

Մատւտ յա Հւրայծա ձւնհւրայծա։ Հւրայծա իստ զա ձարկա։

Latin Genel

Matut ya Al Bakiyye junhuranch! Al Bakiyye ist za Jarqa

Berber - ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ

Mⴰⵜⵓⵜ ⵢⴰ ⵀⵓⵔⴰⵢⵛⴰ ⵊⵓⵏⵀⵓⵔⴰⵏⵛ! ⵃⵓⵔⴰⵢⵛⴰ ⵉⵙⵜ ⵣⴰ ⵊⴰⵔⴽⴰ.

İbrani - עברית

מאתות יא הוראישא עונהוראנש! חוראישא יסת זא עארכא.

Osmanlı - عثمانليجه

موتات يا هورايجا ژونهورانچ! حورايجا يست زا ژارقا.

Al Bakiyye

M@  ᒍ Ḷ Ĵ❞λ! C ŧ Λ J.


Yazım Kuralları ve Noktalamalar (Ya Rulelyazung mi  Nokungat)

Al Bakiyye yazım kuralları oldukça basittir. Yazım sistemi ve alfabe kullanımı özgürce olduğu için yazımı yapılan alfabe sisteminin kuralları geçerlidir. Standart olarak kabul edilen alfabelerde ise önem arz eden bazı yazım kuralları aşağıda belirtilmiştir;

Noktalama İşaretleri (Nokungat)

Yazım sistemine uygun noktalama işaretleri kullanılır. Standart uygulamada aşağıda belirtilen noktalama işaretleri yaygın olarak kullanılır.

Nokta (.)

 Uzun Çizgi (_)

 Virgül  (,)

Artı  (+)

 Noktalı Virgül (;)

Veya  - Ya da (/)

 İki Nokta (:)

Duraksama  (°)

 Üç Nokta (...)

Red  (✕)  Onay  (✓)

 Soru İşareti (?)

 Tırnak İşareti(“  ”)

 Ünlem İşareti (!)

 Parantez (Ayraç (( ))

 Kesme İşareti (‘)

 Kısa Çizgi ( - )


Bazı Temel Sözcükler (Badhi Tökez Sözcuxat)

Türkçe

Al Bakiyye

Merhaba

Hû, BK (Bikey)

Günaydın

Günnuray

İyi Günler

Eygünen

Benim adım ...

Minin ad ist...

Ev

Barq

Araba

Arayba

Tren

Rayvaslam

Zaman

An

Tanıştığıma memnun oldum.

junmutan wurde şadertimin. / Min wurde şaderti junmutan.

Sinema

Kalrayluk

Sinemaya gidelim mi?

Werde getay miz zu lâ Kalrayluk?

Acele işe şeytan karışır.

Lâ çuluk eşe war Elbiz karaşing.

Günlük Aktiviteler (Günençeylevat)

TÜRKÇE

Al Bakiyye

Sabah 7’de kalkarım.

Ayılgâh war min  ayıla 7.00’fi.

7:30’da kahvaltı yaparım.

7.30’fi war min ayıljakyapa.

7:45’de okula tramvay ile giderim.

7.45’fi war min gede mit lâ Urayvaslam.

8’de ders başlar.

8’fi war fanga lâ Ders.

12’de öğlen yemeği yerim.

12’fi war min yea êvlen.

15:00’da eve geri dönerim.

15.00’fi war min regete zu lâ Barq.

Okuldan sonra kahve içer, müzik dinlerim.

Sonru Okulfin war min iça lâ konur, tına lâ Çalav.

Ödevlerimi yaparım.

Min war maxa minin Mutauhden

17:00’da yürüyüş yaparım.

17.00’fi war min Çirmaxa

18:00’da duş alırım.

18.00’fi war min yunakkula/yuma.  

19:00 ibadet ederim.

19.00’fi war min ibada.

19:30’da akşam yemeği yerim.

19.30’fi war min yea lâ Okşayaş.

Tv seyreder veya bilgisayarda film seyrederim.

Min war seyreta lâ Seyretgeç vam lâ Kalray Bilkusaygaçfin.

Her hafta sonu yüzmeye giderim.

Er wik sonru war min gede junnag.

Hava güneşli olduğunda yürüyüş yaparım.

Wen ya Kalığ ist ey, war min Çirkumaxa.

Hava soğuk olduğunda evde arkadaşlarımla sohbet ederim.

Wen ya Kalığ ist Buzzî, war min aytata mit minin Dost.

Hafta sonu balık tutmaktan hoşlanırım.

Wiksonru war min hoşa lâ Çabakgırkeype.

Akşam 21:30’da yatağa giderim (uyurum – yatarım.)

Okşay 21.30’fi war min yata.

Al Bakiyyenın Amacı ve Özgürlüğü

Al Bakiyye, olabildiğine özgür bir yazım ve anlatım sağlamak için oluşturuldu. Bu kapsamda bir birçok eş anlamlı sözcük türetmeye çalışıldı. Kurallar sıkı ve sert olmayıp, yazar ve anlatıcının inisiyatifine bırakıldı. Alfabe kullanımı, anlatım tarzı ve cümle dizilimi özgürcedir.

Al Bakiyye Sözlüğü ve Kelimeleri

Al Bakiyye, “Klasik Al Bakiyye”, “Al Bakiyyetüneşvek” ve “Al Bakiyyetünhüer (Hûrayca)” şive ve lehçelerinin tümünün bütünü ve standardıdır. Kendisine ait “Ulu Sözlük” olarak adlandırılan bir sözlüğü mevcuttur. 6000’den fazla kök sözcük ve fiil kökü bulunmaktadır. Yeni sözcük oluşturma tablosu hazırlanmıştır. Bu tablo sayesinde birçok yeni sözcük türetilebilir ve bu sayede milyonlarca sözcük elde edilebilir.

Yeni sözcük türetme ve ekleme (Teze sözcux türetlam mi eklam)

Al Bakiyye, diğer birçok dil gibi kapsamlı sözcük dağarcığına sahiptir. Diğer dillerden de etkileşimini sürdürür. Ancak özgürlük için her sözcüğün birçok anlamı ve eş anlamlısı türetilmiş, ulu sözlüğe eklenmiştir. Fakat Al Bakiyye’yi diğerlerinden ayıran en önemli özelliği sözcüklerin de yazar ve anlatıcı tarafından seçilebilmesi, türetilebilmesidir. Sözlükte var olmayan bir sözcüğü türetip, eklenmesini talep edebilirsiniz. Hatta siz, kendi sözcüklerinizi türetip, oluşturarak kendi sözlüğünüzü oluşturabilirsiniz.

Belli kaideleri bulunan basit bir ek - yapı sistemi oluşturulmuştur. Bu ek ve yapılar sayesinde bir kök sesten onlarca sözcük, fiil vb. türemektedir. Mevcutta var olan tek bir fiil veya isimdir ama bu ek ve yapılar sayesinde birçok sözcük ortaya çıkmaktadır. Geliştiricisi tarafından hazırlanan Ulu Sözlüğe eklenmese de varlığını korur.

Yeni Sözcük Oluşturmada Temel Kurallar

  1. Yeni eklenecek olan sözcük Al Bakiyye-Al Bakiyye sözcük kurallarına uymalıdır.
  2. Al Bakiyye’da sözcüklerin baş, son ve orta bölümlerinde şartlandırma yoktur. Yani şu sesle veya harfle başlar, biter gibi bir kısıtlama bulunmaz. Kök sözcük sözcük oluşturucusunun keyfine ve isteğine göre şekillenebilir.
  3. Kök sözcük “Ulu Sözlük” içerisinde yer alan diğer kök sözcüklerle aynı olmaz, diye bir kural yoktur. El anlam, eş yazım uygulanabilir. Ancak karışıklık olmaması için aynı olmasından ziyade daha farklı yapıda oluşturulması tercih edilir.
  4. Diğer yabancı dillerden kök sözcük alıntısı yapılabilir. Ancak bu sözcük mutlaka Al Bakiyye sesletimine uygun hale getirilmelidir. Misal, “Check in” sözcüğü alınacaksa “Çekin” biçiminde işlenmelidir. Çünkü Al Bakiyye yazıldığı gibi okunan, okunduğu gibi yazılan bir dildir.
  5. Temel kök sözcüklerin özellikle sıfat veya fiil olmasına özen gösterilmelidir ki, diğer “Türetek” tablosuna göre daha fazla sözcük oluşturulabilsin ve temel kullanıma uygun olsun.
  6. Sözlükte var olan bir yapı veya yabancı sözcüğe Al Bakiyye karşılık türekmek için uygulanması gereken ilk adım fiil üzerinden Türetek tablosuna göre eklerle yeni sözcük türetilmesidir. Yeni sözcük ekleme ve oluşturmaya öncelikli uygulanması gereken yöntem bu olmalıdır.

Yeni Sözcük Türetme Yöntemleri

  1. Türetek Tablosuna uygun ek ve yapılarla yeni sözcük türetmek.
  2. İsim, Fiil, Sıfat veya Edatlarla birleşik sözcük oluşturmak.
  3. Yabancı dillerden kök sözcüğü Al Bakiyye’ye uyarlamak.
  4. Eski Dillerden yeni sözcükler diriltmek ve uyarlamak.
  5. Kök sözcük yerine durumu sıfat tamlaması veya fiil tamlamalarıyla anlatan bir sözcük oluşturmak.

For Example: “Bimedtêu” (The worthless promise)

Örnek:

Asmak” fiilini ele alalım. Aşağıdaki tabloda “Asmak” fiilinden diğer sözcüklerin türetilmesi gösterilmiştir. Tüm türetim evresi, “Türetek” denilen ek, yapı ve sistem sayesinde gerçekleştirilmektedir. Bu yapı ve ekler ile herkes onlarca sözcük, cümle, kavram ve deyiş türetebilir. Genelde ilk ses veya kök farklı uygun diğer dillerden alınabilmektedir. Bu örnekte biz Türk dilinden aldık.

(Sadece basit bir örnektir. Tüm “Türetek” yapı ve formları kullanılmamıştır. Tümüne “Sözcük Türetek” başlığı altından ulaşabilirsiniz.)

Yapı-Durum

Al Bakiyye

Türkçe

Kök

as

asmak

Emir

as!

as!

Yer

Astay

İdam sehpası, Darağacı

Kişi

Asman

Cellat

Kişi

Asmend

Adam asabilecek yetenekteki kişi

Olumsuz

Asñuz

Asmaz

Zıt-Karşıt

Antias

İdam karşıtı, İdam karşıtlığı

Zamanlama

Asgâh

Asma zamanı

Yer-Kab

Asyut

Asılabilecek eşyaların konulduğu yer; dolap, Vestiyer, Askılık

Sıfat/Kavuşma

Asup

Asılı

İsim

Asu

Askı, askılık,

Hatalı Eylem

Yanas

Yanlış, hatalı asmak

İsim

Asku

Asık (İsim / Sıfat)

Fiilin İsim Hali

Aslam

Asma (İsim)

Alet-Çanta

Asğa

Asma çantası, asmalık

Sebep

Junas

Asmak için

Dönüşlülük

Asaw

Asılmak

Edilgen

Zeşas

Astırmak

Ürün

Asjak

Asacak, Çamaşır,

Olumsuz Emir

Ñâas

Asma!, asmamak

Dilek

Asusmin

Ben assam

Eylem Öncesi

Asñâfik

Asmadan önce

Olumsuz-Aksi

Biasen

Asmaksızın

Tekrarlama

Reas

Tekrar asmak

Canlı-Hayvan

Asgır

Aslan

Al Bakiyye Dilinin Evresi

Hüsnü Hatt-ı Bakiyye > Klasik Al Bakiyye > Bakiyye’tün Eşvek > Hûrayca > Standart Al Bakiyye + Ebukip

Ebukip (Basit Mod)

Son güncelleme (Nisan 2021)

EbuKip, Al Bakiyye dilinin büyük oranda işitme engelli kişilerce kullanıldığı versiyonudur. Ayrıca konuşma dilinde de basitliğinden ötürü tercih edilebilir. Yalın ve basit yapılı al Bakiyye’i temsil eder.

Form: Özne + Yüklem + Nesne + Cümlenin Diğer Öğeleri

Ekler, çekimler vb. bulunmaz.

Örnek:

Türkçe: Ben, seninle beraber okula geliyorum.

Standart Al Bakiyye: Min war gela tu lâ Okul mit sin.

Ebukipelbakiyye: Mi gel Okul mit si.

Örnek 2:

Türkçe: Yarın annem ve babam uçakla İstanbul’a gelecekler.

Standart Al Bakiyye: Erteki minin Ana or Ata werden geltaç mit lâ Uçvaslam zu ya İstanbul.

Ebukipelbakiyye: Minin Ana or Ata gel mit Uçvaslam İstanbul erteki.

Harf Kodlama Sistemi

Bir kelime veya ifade seslendirirken karşı tarafa doğru harf yazımı belirtmek için kullanılan harf kodlama sistemidir.

A

Adam

L

Land

Â

Âğûş

M

Mavu

B

Barq

N

Nazar

C

Caxku

Ñ

Ñaesk

Ç

Çağala

O

Odung

D

Deko

Ö

Önel

E

Ebe

P

Pagima

Ê

Êda

R

Radu

F

Foran

Ř

Řiy

G

Garay

S

Sıyav

Ğ

Ğaztay

Ş

Şehvânî

Ģ

Ģupyut

T

Tamur

H

Han

U

Udu

X

Xatu

Ü

Üzüm

I

Ilgar

Û

Ûlvu

İ

İlyar

V

Vaslam

Î

Îmâ

W

Wapku

J

Jamğa

Y

Yadku

K

Keju

Z

Zehra

Q

Qazku

Yakında: Bazı güncellemeleri geliştirmeye devam ediyoruz;

Al Bakiyye Takvimi ve Burçları, Al Bakiyye Yazılım Dili: ALP, Al Bakiyye Mitolojisi


S O N


Ek Kaynak ve Bağlantılar

        


EK NOTLAR


TEŞEKKÜR

Al Bakiyye yapay dilinin tanıtım ve veri barındırılmasında destek sağlayan Rastgelelik Arama Motoru ve Wiki ekibine, Göktürkçe yazımını sağladığımız turkbitig.com sitesi ve yöneticisine teşekkürlerimi sunarım.

Ayrıca bu eseri ele almamda kaynak olarak destek olan diğer uzman dil bilimcilere, akademik çalışma yapan öğretmen ve yazarlarıma teşekkürü bir borç bilirim.

Güncerce ara sıra ele aldığım bu eserimi yazmamda bana her türlü manevi desteği sağlayan biricik eşime minnettarım.


YAZAR

2015 Erzurum Atatürk Üniversitesi Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunudur. 1 yıl Almanya’nın Jena kentinde Friedrich Schiller Üniversitesinde Germanistik & DAF eğitimi aldı. Birkaç Türkçe kitap, makale ve deneme çalışmalarının yanı sıra Almanca ve İngilizce çeviriler yaptı. Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde sahnelenen Türk – Alman eserlerinden ortaya “Arama Tarama Yanılgısı” adlı bir tiyatro eseri çıkardı. (Bu tiyatro çalışmasında en önemli desteği ise Doç. Dr. Fatma ÖZTÜRK DAĞABAKAN, Doç. Dr. Ahmet SARI ve Öğr. Gör. Selim CİNİSLİ sağlamıştır.)

Şu anda da aktif olarak Bizimkose.com, Kaliteliyasa.com, Rastgelelik Wiki, Milliyet Blog gibi platformlarda yazarlık yapmaktadır.

Yazarın Resmi Web Sitesi: https://www.mbt.hementasarim.com 

Bazı Kitap Çalışmaları:

Çevirileri: Wolfgan Borchert, Carl von Linde, Franz Kafka-Das Stadtwappen, Überkandidelt, Thomas Bernhard-Boyacı, Rudolf Diesel, Kurt Kusenberg-Verächtlicher blick, Hans Peter Richter-Im Schwimmbad.


[1] Kitap: “Kültür Nedir?” Dil-Kültür İlişkisi ve Etkileşimi Üzerine, Ali GÖÇER, TDK, Sayfa no: 50. Erişim: 26.05.2018 < http://www.tdk.gov.tr/images/14.pdf>

[2] Site: “Lehçe” Edebiyatöğretmeni. Erişim: 26.05.2018 (https://www.edebiyatogretmeni.org/dil-kultur-iliskisi)

[3] !3: “Belirteç”;  Tanımlaç, Tanımlayıcı, Artikel, betimleyici.

[4] Görsel: “Otoman Alphabet”, Türk Edebiyatı, Time: 26.10.2020, https://www.turkedebiyati.org/osmanlica_arap_alfabesi.html