АГУУЛГА

НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ.  МОНГОЛ УЛСЫН ЭРДЭС БАЯЛГИЙН САЛБАРЫН МЭДЭЭЛЭЛ        6

1.1 АШИГЛАЛТЫН ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРӨЛТЭЙ АЖ АХУЙН НЭГЖҮҮДИЙН ТӨСӨВТ ТӨВЛӨРҮҮЛСЭН ТАТВАРЫН ОРЛОГЫН МЭДЭЭ        6

1.2  УУЛ УУРХАЙН САЛБАРЫН ГОЛ НЭР ТӨРЛИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ ОЛБОРЛОЛТ, БОРЛУУЛАЛТ, ЖИШИГ ҮНИЙН ТАЛААРХ ТОВЧ МЭДЭЭЛЭЛ        8

1.3 АШИГТ МАЛТМАЛЫН ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРЛИЙН ТУХАЙ ТООН МЭДЭЭЛЭЛ        19

ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. ОЛОН УЛСЫН ЗАХ ЗЭЭЛИЙН МЭДЭЭЛЭЛ        23

2.1 АЛТНЫ ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ        23

Алтны дэлхийн үнэ        23

Алтны дэлхийн хэрэглээ        24

Алтны дэлхийн үйлдвэрлэл        25

2.2 ТӨМРИЙН ХҮДРИЙН ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ        26

Төмрийн хүдрийн үнэ        26

Төмрийн хүдрийн дэлхийн худалдаа        26

2.3 ГАЗРЫН ТОСНЫ ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ,  ХЭТИЙН ТӨЛӨВ        30

Газрын тосны үнэ        31

Газрын тосны дэлхийн хэрэглээ        32

Газрын тосны дэлхийн үйлдвэрлэл        32

2.4 ЗЭСИЙН ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ,  ХЭТИЙН ТӨЛӨВ        33

Зэсийн зах зээлийн үнэ        33

Зэсийн дэлхийн хэрэглээ        35

Зэсийн дэлхийн  үйлдвэрлэл        36

2.5 ЦАЙРЫН ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ        37

Үнэ ханш        37

Дэлхийн хэрэглээ        37

Дэлхийн үйлдвэрлэл        37

2.6 КОКСЖИХ НҮҮРСНИЙ ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ        38

Коксжих нүүрсний үнэ        38

Дэлхийн худалдаа        39

Дэлхийн экспортын хэтийн төлөв        40

Австралийн нүүрсний үйлдвэрлэл ба экспорт        41

2.7 ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ НҮҮРСНИЙ ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ        41

Зах зээлийн тойм        41

Эрчим хүчний нүүрсний дэлхийн үнэ        42

Эрчим хүчний нүүрсний дэлхийн худалдаа        42

Эрчим хүчний нүүрсний дэлхийн импорт        42

Дэлхийн дулааны нүүрсний экспорт        44

ЭХ СУРВАЛЖ        48


Хүснэгт

Хүснэгт 1. Татварын орлогын товч мэдээ /тэрбум төг/        5

Хүснэгт 2. Эрдэс баялгийн салбараас төвлөрүүлсэн татварын орлогын мэдээ,татварын төрлөөр /тэрбум.төг/        6

Хүснэгт 3. Татварын орлогын мэдээ /ашигт малтмалын төрлөөр, сая төг/        7

Хүснэгт 4. Алтны олборлолт, экспортын хэмжээ        8

Хүснэгт 5. 2010- 2015,2016 оны 3-р улирлын экспортонд гаргасан алтны олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл  /ажлын хэсгээс зарласан/        8

Хүснэгт 6. Нүүрсний олборлолт, экспортын хэмжээ        9

Хүснэгт 7. 2010-2011 онуудын экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн (ам.доллар/тонн) мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/        10

Хүснэгт 8. 2012-2013 онуудын экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)        10

Хүснэгт 9. 2014 оны экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)        11

Хүснэгт 10. 2015 онд экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)        11

Хүснэгт 11. 2015 онд экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.дол/тн)        12

Хүснэгт 12. 2016 оны 3-р улиралд экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.дол/тн)        13

Хүснэгт 13. Зэсийн баяжмалын үйлдвэрлэл, экспорт        14

Хүснэгт 14. 2012-2016 онуудад экспортод гаргасан зэсийн олон улсын зах зээлийн жишиг үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)        15

Хүснэгт 15. Төмрийн хүдрийн экспортын хэмжээ        16

Хүснэгт 16. ААН-үүдийн төмрийн хүдрийн экспортын хэмжээ /тонн/2016 оны 1 дүгээр улирлын байдлаар        16

Хүснэгт 17. 2010-2015 он, 2016 оны 1-р улиралд экспортод гаргасан төмрийн хүдрийн олон улсын зах зээлийн жишиг үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)        16

Хүснэгт 18. Цайрын  баяжмалын олборлолт, экспортын хэмжээ        17

Хүснэгт 19. 2010-2015 он, 2016 оны 1-р улиралд экспортод гаргасан цайрын олон улсын зах зээлийн жишиг үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)        17

Хүснэгт 20. Бусад эрдэс баялагийн экспортын харьцуулсан судалгаа        18

Хүснэгт 21. Тусгай зөвшөөрлийн тоо хэмжээний судалгаа        19

Хүснэгт 22. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн нэр төрлийн судалгаа (2016 оны 3 дугаар улирлын байдлаар)        20

Хүснэгт 23. Тусгай зөвшөөрлийн нутаг дэвсгэрийн судалгаа        20

Хүснэгт 24. 2016 оны тусгай зөвшөөрлийн хөдөлгөөний мэдээ        21

Хүснэгт 25. Дэлхийн төмрийн хүдрийн төлөв        29

Хүснэгт 26. Дулааны нүүрсний үнэ, үнийн төлөв байдал        46


Зураг

Зураг 1. Татварын нийт орлого болон ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжүүдээс төвлөрүүлсэн  татварын орлогын харьцаа /тэрбум төг/        6

Зураг 2. Татварын орлогын мэдээ /татварын төрлөөр, тэрбум.төг/        7

Зураг 3. Татварын орлогын мэдээ  /бүтээгдэхүүний нэр төрлөөр, хувийн жин/        8

Зураг 4. 2010-2016 онд экспортонд гаргасан алтны зах зээлийн жишиг үнийн жилийн дундаж  /төгрөг, граммаар/        9

Зураг 5. 2010-2015, 2016 оны 3 улирлын байдлаарх экспортонд гаргасан зэсийн жишиг үнийн жилийн дундаж        16

Зураг 6. 2010-2015, 2016 оны 3 улирлын байдлаарх экспортонд гаргасан цайрын жишиг үнийн жилийн дундаж        19

Зураг 7. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн тоо        20

Зураг 8. Ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн судалгаа (ашигт малтмалын нэр төрлөөр)        20

Зураг 9. Зураг 1. Лондон дахь үнэт металын зах зээлд оролцогчдын  холбооноос мэдээлсэн алтны үнэ /улирлаар/        23

Зураг 10. Алтны үнэ, АНУ-ын Холбооны нөөцийн хүүгийн түвшин        24

Зураг 11. ETF –ийн алтны нөөц болон алтны spot үнэ        24

Зураг 12. Алтны дэлхийн хэрэглээ        25

Зураг 13. Төмрийн хүдрийн үнэ /Австрали FOB/        26

Зураг 14. 2017 оны тооцоолсон төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл ба компанийн ашиг /Австрали FOB/        27

Зураг 15. Хятадын төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл ба импорт /улирлаар/        27

Зураг 16. Энэтхэгийн төмрийн хүдрийн экспорт ба импорт /сараар/        28

Зураг 17. Дэлхийн төмрийн хүдрийн экспорт        28

Зураг 18. 2017 оны тооцоолсон төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл ба зардал        29

Зураг 19. Австралийн төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл        29

Зураг 20. Австралийн төмрийн хүдрийн экспорт ба үнэ        30

Зураг 21. Газрын тосны үнэ /долоо хоногоор/        31

Зураг 22. Газрын тосны үнэ /жилээр/        31

Зураг 23. Газрын тосны дэлхийн хэрэглээний өөрчлөлт        32

Зураг 24. Газрын тосны дэлхийн үйлдвэрлэл, өөрчлөлт        32

Зураг 25. Зэсийн үнэ ба нөөц /жилээр/        34

Зураг 26. Зэсийн үнийн өөрчлөлт        34

Зураг 27. Хятадын зэсийн хэрэглээ        35

Зураг 28. Зэсийн хэрэглээ, бүсээр        35

Зураг 29. Дэлхийн үйлдвэрлэл, цэвэршүүлсэн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл        36

Зураг 30. Австралийн коксжих нүүрсний гэрээний үнийн дундаж        39

Зураг 31. Томоохон коксжих нүүрсний импортлогч        40

Зураг 32. Дэлхийн коксжих нүүрсний худалдаа        40

Зураг 33. Томоохон коксжих нүүрсний экспортлогч        41

Зураг 34. Дулааны нүүрсний спот үнэт        42

Зураг 35. JFY дулааны нүүрсний гэрээний үнэ        42

Зураг 36. Дулааны нүүрсний гол импортлогчид        43

Зураг 37. Хятадын эрчим хүчний хэрэглээ        43

Зураг 38. Хятад болон Энэтхэгийн дулааны нүүсний импорт        44

Зураг 39. 2016-2017 онд ашиглалтанд орох Энэтхэгийн баригдаж буй эрчим хүчний хүчин чадал        44

Зураг 40. Дулааны нүүрсний гол экспортлогчид        45

Зураг 41. Индонез болон дулааны нүүрсний экспорт        45

Зураг 42. Австралийн нүүрс олборлолтын зардал, экспорт        46


НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ.  МОНГОЛ УЛСЫН ЭРДЭС БАЯЛГИЙН САЛБАРЫН МЭДЭЭЛЭЛ

1.1 АШИГЛАЛТЫН ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРӨЛТЭЙ АЖ АХУЙН НЭГЖҮҮДИЙН ТӨСӨВТ ТӨВЛӨРҮҮЛСЭН ТАТВАРЫН ОРЛОГЫН МЭДЭЭ

2016 оны 3 дугаар улиралд улсын төсөвт төвлөрүүлсэн татварын нийт орлого 1 их наяд 662,7 тэрбум төгрөгт хүрсэн ба үүнээс 30,4 хувь буюу 505,4 тэрбум төгрөгийн орлогыг Монгол улсын уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч аж ахуйн нэгжүүд төвлөрүүлсэн байна. Энэ нь 2015 оны мөн үеийн үзүүлэлтээс 22,3 хувиар, улсын хэмжээний татварын нийт орлого 7,6 хувиар буурсан байна. (Хүснэгт 1, Зураг-1)

Хүснэгт 1. Татварын орлогын товч мэдээ /тэрбум төг/

Татварын орлого

2013- 2016 оны  III улирал

Харьцуулалт

2013.03

2014.03

2015.03

2016.03

2014.03/2013.03

2015.03/2014.03

2016.03/2015.05

Дүн

Хувь

Дүн

Хувь

Дүн

Хувь

Улсын хэмжээний татварын нийт орлого

    1,815.9

 1,929.4

    1,788.6

  1,662.7

113.5

5.9

-140.8

-7.9

-125.9

-7.6

Эрдэс баялгийн салбарын татварын нийт орлого

       727.3

    713.0

       664.7

 505.4

-14.4

-2.0

-48.3

-7.3

-159.3

-31.5

Нийт татварын орлого дахь Эрдэс баялгийн салбарын татварын орлогын хувь

40.1

37.0

37.2

30.4

-3.1

-8.4

0.2

0.6

-6.8

-22.3

Жич: Татварын орлогын мэдээ нь татвар төлөгчдийн хүсэлтээр засварлагдаж байдаг тул өмнөх онуудын мэдээлэл зөрүүтэй байх магадлалтай.

Зураг 1. Татварын нийт орлого болон ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжүүдээс төвлөрүүлсэн  татварын орлогын харьцаа /тэрбум төг/

Ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжүүдээс 2016 оны 3 дугаар улиралд дараах нэр төрлийн татвар, төлбөр, хураамжийг улс, орон нутгийн төсөвт төвлөрүүлсэн байна. (Хүснэгт 2)

2016 оны 3 дугаар улиралд ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжүүдээс төсөвт төвлөрүүлсэн татварын орлогыг 2015 оны мөн үеийнхтэй нэр төрлөөр нь харьцуулахад аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын орлого 17,7 хувиар өсч, харин ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр 68,2 хувиар буурчээ. Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр буурсан нь дэлхийн зах зээл дэх эрдэс бүтээгдэхүүний үнэ буурсантай холбоотой. Орон нутгийн төсвийн орлого бүрдүүлж буй татваруудын хувьд өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 30,5 хувиар буурсан байна. Энэ бууралтанд агаарын бохирдлын төлбөр 74,5 хувиар буурсан нь нөлөөлсөн байна.  (Хүснэгт 2, Зураг-2)

Хүснэгт 2. Эрдэс баялгийн салбараас төвлөрүүлсэн татварын орлогын мэдээ,татварын төрлөөр /тэрбум.төг/                                                                                                                        

Татварын төрөл

2016 он 3 улирал

2015 он 3 улирал

Өөрчлөлт

 Дүн

Хувь

 Дүн

Хувь

Дүн

Хувь

Эрдэс баялгийн салбарын татварын нийт орлого

505.4

100.0

664.7

100.0

(159.3)

(31.5)

1

Улсын төсвийн орлого

355.6

70.4

469.1

84.2

(113.5)

(31.9)

1.1

Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар

179.4

35.5

147.6

19.4

31.8

17.7

1.2

Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр

160.3

31.7

269.7

56.9

(109.4)

(68.2)

1.3

Дотоодын бараа, үйлчилгээний НӨАТ

15.9

3.1

51.8

7.9

(35.9)

(226.4)

2

Орон нутгийн төсвийн орлого

149.9

29.6

195.6

15.8

(45.8)

(30.5)

2.1

Агаарын бохирдлын төлбөр

6.0

1.2

10.5

2.8

(4.5)

(74.5)

2.2

Газрын төлбөр

8.4

1.7

8.8

1.1

(0.3)

(3.9)

2.3

Усны нөөц ашигласны төлбөр

23.4

4.6

20.0

2.6

3.4

14.5

2.4

Цалин хөлснөөс суутгасан татвар

47.6

9.4

49.7

5.9

(2.1)

(4.4)

2.5

Автотээвэр, өөрөө явагч хэрэгслийн татвар

3.6

0.7

0.6

0.1

3.0

82.6

2.6

Бусад

60.8

12.0

106.0

3.4

(45.2)

(74.4)

        

Зураг 2. Татварын орлогын мэдээ /татварын төрлөөр, тэрбум.төг/

Хүснэгт 3. Татварын орлогын мэдээ /ашигт малтмалын төрлөөр, сая төг/    

                                                                                                                                                   

Ашигт малтмалын төрлөөр

2016 он 3 улирал

2015 он 3 улирал

Өөрчлөлт

Төвлөрүүлсэн татвар

Хувь

Төвлөрүүлсэн татвар

Хувь

Дүнгээр

Хувь

Нийт

                     505.4

     100.0

                 664.7

       100.0

                (159.3)

           (31.5)

1

Нүүрс

                       82.9

       16.4

                   91.9

         13.8

                    (9.1)

           (11.0)

2

Цайр

                       23.6

         4.7

                   30.0

           4.5

                    (6.4)

           (26.9)

3

Алт

                       26.5

         5.2

                   24.3

           3.7

                      2.2

              8.4

4

Төмөр

                       10.7

         2.1

                   15.1

           2.3

                    (4.4)

           (41.2)

5

Зэс

                     333.8

       66.0

                 488.4

         73.5

                (154.6)

           (46.3)

6

Бусад

                       27.9

         5.5

                   15.0

           2.3

                    12.9

            46.3

Ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчдээс улс болон орон нутгийн төсөвт төвлөрүүлсэн татварын орлогын 2016 оны 3 дугаар улирлын мэдээг 2015 оны мөн үетэй харьцуулахад зэс, цайр,  төмрийн хүдэр, нүүрс олборлогчдоос төвлөрүүлсэн татвар 11-46.3 хувиар буурсан, харин алт олборлогчдоос төвлөрүүлсэн татвар 8.4 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байна.

Зураг 3. Татварын орлогын мэдээ  /бүтээгдэхүүний нэр төрлөөр, хувийн жин/

1.2  УУЛ УУРХАЙН САЛБАРЫН ГОЛ НЭР ТӨРЛИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ ОЛБОРЛОЛТ, БОРЛУУЛАЛТ, ЖИШИГ ҮНИЙН ТАЛААРХ ТОВЧ МЭДЭЭЛЭЛ

АЛТ: Монгол улсын уул уурхайн салбарын гол нэр төрлийн бүтээгдэхүүн алтны олборлолт 2016 оны 3 улирлын байдлаар 13.9 тонн хүрсэн нь 2015 оны мөн үетэй /9.9 тонн/ харьцуулахад 39.9 хувиар өссөн байна. 2014 оны 1 дүгээр сард Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47.3.3 оруулсан өөрчлөлтийн дагуу алтны борлуулалтанд ногдуулах Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр /АМНАТ/-ийн хувь хэмжээ буурсан ба Монгол банкнаас гадаадад байршуулсан алтны дүнгээр алтны экспортын тоо мэдээ тодорхойлогдож байна. 2016 оны эхний 9 сарын байдлаар 9.8 тонн алт гадаадад экспортонд гаргасан нь өмнөх оны мөн үеэс 28.9 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байв.

Хүснэгт 4. Алтны олборлолт, экспортын хэмжээ  

Үзүүлэлт

Хэмжих нэгж

2012 он

III улирал

2013 он

III улирал

2014 он

 III улирал

2015 он

III улирал

2016 он

III улирал

Өөрчлөлт  хувиар                        2016.III/2015.III

Олборлолт

кг

    4,162.5

       6,985.1

        7,746.6

       9,980.2

    13,957.5

39.85%

Экспорт

кг

       1,630.0

       6,000.0

        5,100.0

       7,600.0

       9,800.0

28.95%

мян.ам $

    70,610.6

    45,906.7

 214,106.6

   286,105.7

  399,265.7

39.55%

Эх үүсвэр: Статистикийн мэдээлэл, 2016 III улирал

Хүснэгт 5. 2010- 2015,2016 оны 3-р улирлын экспортонд гаргасан алтны олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл  /ажлын хэсгээс зарласан/

Он/сар

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1 сар

       51,879.35

      56,846.23

    73,101.88

      75,825.23

        65,852.83

      72,423.93

           68,335.37

2 сар

       51,879.35

      53,056.27

    76,582.50

      75,593.64

        68,217.93

      77,384.86

           70,289.66

3 сар

       52,276.54

      57,115.48

    73,497.19

      71,168.99

        72,873.87

      77,435.78

           77,508.01

4 сар

       49,206.71

      55,130.58

    70,868.12

      70,002.06

        75,990.16

      75,132.71

           81,548.77

5 сар

       52,388.58

      62,755.98

    69,505.69

      67,973.57

        74,320.37

      75,971.84

           80,079.24

6 сар

       53,951.02

      61,558.87

    67,823.54

      65,424.06

        74,929.53

      74,582.43

           81,243.51

7 сар

       52,681.86

      61,416.70

    69,495.68

      62,619.01

        74,666.77

      72,044.37

           80,201.69

8 сар

       51,452.57

      66,478.20

    69,336.45

      60,522.56

        77,393.16

      71,380.64

           86,695.63

9 сар

       52,862.51

      75,572.67

    75,016.93

      67,548.06

        77,481.09

      71,253.20

           93,914.60

10 сар

       55,784.73

      68,537.09

    79,891.60

      72,025.46

        73,063.50

      71,945.03

 

11 сар

       55,666.27

      73,515.67

    77,089.08

      71,050.56

        72,631.04

      74,026.35

12 сар

       55,133.55

      75,386.21

    77,308.95

      70,984.91

        70,796.01

      69,623.42

Зураг 4. 2010-2016 онд экспортонд гаргасан алтны зах зээлийн жишиг үнийн жилийн дундаж  /төгрөг, граммаар/

Алтны жишиг үнийн мэдээллийг Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47 дугаар зүйл, Монгол Улсын Засгийн газрын 2007 оны 88 дугаар тогтоол, 2010 оны 39 дүгээр тогтоол, 2011 оны 193 дугаар тогтоол, 2013 оны 131 дүгээр тогтоол, 2014 оны 88, 89, 220 дугаар тогтоолын дагуу уул уурхайн экспортын бүтээгдэхүүний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээллийг нийтэд мэдээллэх эрх бүхий ажлын хэсгийн сар тутам шинэчлэн зарласан мэдээллээс бэлтгэсэн болно. Экспортонд гаргасан ашигт малтмалын бүтээгдэхүүний тухайн сард зарлагдаж буй олон улсын зах зээлийн үнийг өмнөх саруудын дундаж үнэд үндэслэн тогтоох зарчмаар тооцож Ажлын хэсгээс зарлаж байна. Нэг грамм алтны үнэ 2016 оны 3 улирлын байдлаар дунджаар 79,979.61 төгрөг байгаа нь өмнөх оны мөн үеийн дундаж үнэ 74,178.86 төгрөгнөөс 5,800.75 төгрөгөөр буюу 5.7 хувиар өссөн байна.

НҮҮРС: 2016 оны 3-р улиралд 16,245.6 мянган тонн буюу 509,794.7 мянган ам. долларын нүүрс экспортолсон 2015 оны мөн үетэй харьцуулахад тоо хэмжээ нь 54.7 хувиар, үнийн дүн нь 17.7 тус тус өссөн эерэг үзүүлэлттэй байна. 2016 оны 3-р улиралд нүүрсний нийт олборлолт 21,398.6 мянган тонн болж, өмнөх оны мөн үеэс 29.1 хувиар нэгэн адил өссөн байна.

Монгол Улсын Засгийн газрын 2016 оны 2 дугаар 01-ний өдрийн 81 дүгээр тогтоол болон 2014 оны 07 дугаар сарын 04-ний өдрийн 220 дугаар тогтоолын дагуу гадаад зах зээлд борлуулж буй нүүрсний АМНАТ ногдуулах  борлуулалтын үнэлгээг 2016 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн холбогдох аргачлалын дагуу ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь  нүүрс экспортод гаргах гэрээний үнэд үндэслэн тооцож байна.

Хүснэгт 6. Нүүрсний олборлолт, экспортын хэмжээ

Үзүүлэлт

Хэмжих нэгж

2012

2013

2014

2015

2016

Өөрчлөлт  хувиар                        2016.III/2015.III

Олборлолт

мян.тн

         18,858.9

        18,208.0

       15,544.5

         16,572.6

        21,398.6

29.12%

Нүүрсний экспорт

мян.тн

         14,099.1

        11,380.9

       13,490.9

         10,504.0

        16,245.6

54.66%

мян.ам $

    1,432,423.2

      783,940.2

     633,543.2

       432,944.6

      509,794.7

17.75%

Эх үүсвэр: Статистикийн мэдээлэл, 2016 III улирал

Хүснэгт   . Нүүрс экспортлогч голлох аж ахуйн нэгжүүдийн экспортын хэмжээ

2015 оны 3 улирлын ......

2016 оны 3 улирлын ......

Засгийн газраас 2011 онд 193 дугаар тогтоолоор баталсан ангиллын дагуу нүүрсний жишиг үнийг зарладаг ба 2015 онд Засгийн газрын 102 дугаар тогтоолоор нүүрсний ангилалд өөрчлөлт оруулсны дагуу жишиг үнийг зарлаж байна.

Хүснэгт 7. 2010-2011 онуудын экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн (ам.доллар/тонн) мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/

Он

2010

2011

 

Агуулга

Хүрэн нүүрс

Чулуун нүүрс

Коксжих нүүрс

Боловсруулсан нүүрс

Хүрэн нүүрс

Чулуун нүүрс

Коксжих нүүрс

Боловсруул

сан  нүүрс  

4000

5000-5500

6300-6500

4000

4000-5500

5500 дээш

Чанарын үзүүлэлт

Хүхэр: 0.9%, дэгдэмхий бодис, үнслэг 25%

Хүхэр: 0.5%, дэгдэмхий бодис 30-35%, үнслэг 8-12%

Хүхэр: 1%, дэгдэмхий бодис 30%, үнслэг 11%

Хүхэр: 0.9%, дэгдэмхий бодис 45%, үнслэг 25%

Хүхэр: 0.5%, дэгдэмхий бодис 30-35%, үнслэг 8-12%

Хүхэр: 1%, дэгдэмхий бодис 30%, үнслэг 11%

1 сар

29.0

41.2

52.5

 

50.0

53.0

57.0

146.9

2 сар

28.0

38.1

50.5

 

62.0

64.0

70.0

200.6

3 сар

29.0

41.2

52.5

 

62.5

64.7

70.0

202.7

4 сар

32.0

44.6

56.1

 

62.5

85.0

119.0

206.0

5 сар

35.8

44.9

56.2

 

63.0

86.0

119.0

206.0

6 сар

37.8

46.2

58.1

133.8

63.0

86.0

99.6

172.6

7 сар

38.0

42.6

47.8

128.7

64.0

87.0

105.4

170.9

8 сар

39.0

43.4

47.7

128.5

71.0

87.0

109.0

170.9

9 сар

39.0

43.4

47.7

128.5

72.0

88.0

114.0

172.0

10 сар

38.5

43.1

47.7

121.5

75.0

88.0

114.0

172.0

11 сар

45.3

49.7

54.1

121.7

77.3

96.2

115.1

174.1

12 сар

49.8

51.4

54.1

131.7

79.0

96.0

115.0

173.5

Жилийн дундаж үнэ

36.8

44.2

52.1

127.8

66.8

81.7

100.6

180.7

Хүснэгт 8. 2012-2013 онуудын экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)

Үзүүлэлт

2012 он

2013 он

Боловсруулаагүй нүүрс

Боловсруулсан нүүрс

Боловсруулаагүй нүүрс

Боловсруулсан нүүрс

4000 хүртэл

4000-5500 хүртэл

5500 дээш

Коксжих нүүрс

Эрчим хүчний нүүрс

4000 хүртэл

4000-5500 хүртэл

5500 дээш

Коксжих нүүрс

Эрчим хүчний нүүрс

1 сар

ГС

 

 

 

174.3

Зарлаг

даагүй

 Засгийн газрын  тогтоолоор гэрээний үнээр

ШХ

79.0

98.0

115

174.3

2 сар

ГС

76.3

90.6

105

145

ШХ

74.0

86.0

95

 

3 сар

ГС

76.3

90.6

105

145

ШХ

74.0

86.0

95

 

4 сар

ГС

81.4

96.7

112

 

 

 

 

 

 

 

ШХ

68.0

80.7

93.4

159

56.4

38.50

62.50

74.40

134.80

 

5 сар

 

 

 

 

 

 

 

81.4

96.7

112

159

56.4

30.74

55.78

73.53

105.98

44.26

6 сар

69.0

82.2

95.2

159

56.4

29.32

54.29

72.39

104.31

44.54

7 сар

69.0

82.2

95.2

126

59.3

29.36

54.38

72.50

102.16

44.62

8 сар

68.8

67.5

78.2

134.2

59.3

28.53

52.67

72.70

96.51

40.97

9 сар

56.9

67.6

78.3

134.4

59.7

25.32

50.96

69.99

89.85

37.70

10 сар

46.5

58.1

59.7

115.8

48.7

25.33

50.28

69.48

89.87

37.71

11 сар

 Засгийн газрын  тогтоолоор гэрээний үнээр

25.39

50.41

69.31

90.11

37.81

12 сар

25.44

50.50

68.38

90.27

37.87

Жилийн дундаж үнэ

ГС

78.0

92.6

107.3

154.8

 

 

 

 

 

 

ШХ

68.7

80.5

91.7

141.1

56.6

28.7

53.5

71.4

100.4

40.7

Хүснэгт 9. 2014 оны экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)

Төрөл

Ккал

Чанарын үзүүлэлт

               2014 он

Жи-лийн дун-

даж

1 сар

2 сар

3 сар

4 сар

5 сар

6 сар

7 сар

8 сар

9 сар

10 сар

11 сар

12 сар

Түүхий нүүрс

4000

Хүхэр: 0.9%, дэгдэмхий бодис 45%, үнслэг 25%

25.52

25.6

25.5

25.1

24.9

22.4

22.5

22.6

20.3

19.6

19.6

19.6

22.76

4000-5500

Хүхэр: 0.5%, дэгдэмхий бодис 30-35%, үнслэг 8-12%

50.65

50.8

50.6

49.8

49.4

49.3

48.3

47.4

46.9

46.2

46.8

47.6

48.65

5500 дээш

Хүхэр: 1%, дэгдэмхий бодис 30%, үнслэг 11%

68.59

69.1

68.9

64.7

59.7

59.3

58

47.9

55

54.1

54.8

55

59.58

Боловсруулсан нүүрс

Баяжуулсан коксжих нүүрс

90.54

84.7

82.2

76.1

72.3

71.7

70.6

71

67.8

66.8

66.9

66.9

73.97

Баяжуулсан Эрчим хүчний нүүрс

37.99

38.1

37.9

34.1

31.6

31.5

31.6

30.7

28.8

28.5

28.6

28.6

32.34

2014 онд экспортонд гаргасан ашигт малтмалын бүтээгдэхүүний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээллийг зарлах үүрэг бүхий ажлын хэсгээс нүүрсний үнийг зарлаж байсан боловч Засгийн газрын 2014.03.21-ны 88 дугаар тогтоолын 2 дугаар хавсралтанд зааснаар экспортлосон нүүрсний борлуулалтын үнэлгээг тооцохдоо 2014 оны 4 сараас эхлэн гэрээний үнийг ашиглахаар шийдвэрлэсэн юм. Тухайн үед нүүрс экспортлосон компаниудын гэрээний үнийн дунджийн судалгааг тус хэлтсээс гарган мэдээллэж байсан.

Хүснэгт 10. 2015 онд экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)

Төрөл

Ккал

Чанарын үзүүлэлт

               2015 он

Жи-лийн дун-

даж

1 сар

2 сар

3 сар

4 сар

5 сар

6 сар

7 сар

8 сар

9 сар

10 сар

11 сар

12 сар

Түүхий нүүрс

4000

Хүхэр: 0.9%, дэгдэмхий бодис 45%, үнслэг 25%

19.4

19.3

19.2

19.2

Засгийн газрын 2015 оны 5 сарын 102 тогтоолын дагуу өөрчлөгдсөн

19.28

4000-5500

Хүхэр: 0.5%, дэгдэмхий бодис 30-35%, үнслэг 8-12%

48.1

48.1

47.8

46.8

47.72

5500 дээш

Хүхэр: 1%, дэгдэмхий бодис 30%, үнслэг 11%

54.2

51.4

51.1

51.2

51.98

Боловсруулсан нүүрс

Баяжуулсан коксжих нүүрс

65.9

64.3

63.9

64.1

64.59

Баяжуулсан Эрчим хүчний нүүрс

28.3

28.2

28.0

28.1

28.15

2015 оны 3 дугаар сарын 16-нд батлагдсан Засгийн газрын 102 дугаар тогтоолоор нүүрсний ангилалд оруулсан өөрчлөлтийг 5 сараас эхлэн даган мөрдөж байгаа тул 2015 онд экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнэ оны эхний 4 сард хуучин ангиллаар, 5-12 сард шинэ ангиллаар зарлагдсан болно.

Хүснэгт 11. 2015 онд экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.дол/тн)

Төрөл

Нэр

Чанарын үзүүлэлт

               2015 он

Жилийн дундаж

5 сар

6 сар

7 сар

8 сар

9 сар

10 сар

11 сар

12 сар

Боловсруу

лаагүй нүүрс

Антрацит

Дэгдэмхий: V<8%, Үнслэг A<25%, илчлэг Q>5500

68.91

68.88

68.86

68.83

66.56

65.76

65.96

65.2

68.41

Коксжих

Барьцалдах чанар: G>=50, Дэгдэмхий: V=<28%, Үнслэг: A<12.5%, 12.5%<15%, >15%

51.34

50.28

53.98

42.36

41.3

40.82

40.95

40.81

47.85

Сул коксжих

Барьцалдах чанар: G>=50, Дэгдэмхий: V>28%, Үнслэг: A<12.5%, 12.5%<15%, >15%

37.39

36.51

36.08

34.42

33.68

33.68

34.33

31.8

35.62

Коксжих чанаргүй нүүрс

Барьцалдах чанар: G>50, Дэгдэмхий: V=28%-37%, >37% Үнслэг: A<=25%, >=25% Илчлэг: Q>5500, >=4500

25.80

25.79

25.78

25.77

25.22

25.12

25.2

24.49

25.67

Хүрэн нүүрс

Илчлэг: Q<4500, Чийг:W<45%, V>40%, Үнслэг: A<20%

19.35

19.34

19.33

16.91

16.55

16.49

16.54

16.48

18.30

Баяжуул

сан нүүрс

Антрацит

Дэгдэмхий: V<8%, Үнслэг A<12%, Илчлэг Q>7000

77.18

75.08

71.61

71.59

69.53

69.78

68.2

66.95

73.00

Коксжих

Барьцалдах чанар: G>=60, Дэгдэмхий: V<28%, Үнслэг: A=<10.5%, 10.5%<12%, >=12%

64.50

60.24

58.81

56.37

58.33

57.71

57.88

56.35

59.65

Сул коксжих

Барьцалдах чанар: G>=60, Дэгдэмхий: V>28%, Үнслэг: A<10.5%, 10.5%<12%, >=12%

 

48.37

47.44

45.4

46.01

45.96

46.1

44.07

46.81

Коксжих чанаргүй нүүрс

Барьцалдах чанар: G<60, Чийг: W<12,  Үнслэг: A<=20%, >=20% Илчлэг: Q>5500, >=4500

28.25

28.24

28.23

28.22

28.97

28.85

28.94

28.84

28.38

Хүснэгт 12. 2016 оны 3-р улиралд экспортонд гаргасан нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.дол/тн)

Төрөл

Нэр

Чанарын үзүүлэлт

               2016 он

Жилийн дундаж

1 сар

2 сар

3 сар

4 сар

5 сар

6 сар

7 сар

8 сар

9 сар

Боловс

руулаа

гүй нүүрс

Антрацит

Дэгдэмхий: V<8%, Үнслэг A<25%, илчлэг Q>5500

64.2

63.1

63.3

62.4

62.7

59.6

61.8

68.5

68.8

63.81

Коксжих

Барьцалдах чанар: G>=50, Дэгдэмхий: V=<28%, Үнслэг: A<12.5%, 12.5%<15%, >15%

40.3

34.2

34.4

34.6

34.7

38.6

40.9

51.3

55.5

40.51

Сул коксжих

Барьцалдах чанар: G>=50, Дэгдэмхий: V>28%, Үнслэг: A<12.5%, 12.5%<15%, >15%

29.8

29.3

29.4

27.6

25.7

26.1

27.9

27.5

27.6

27.87

Коксжих чанаргүй нүүрс

Барьцалдах чанар: G>50, Дэгдэмхий: V=28%-37%, >37% Үнслэг: A<=25%, >=25% Илчлэг: Q>5500, >=4500

24.0

23.6

23.6

23.9

24.3

24.5

24.3

20.5

20.6

23.25

Хүрэн нүүрс

Илчлэг: Q<4500, Чийг:W<45%, V>40%, Үнслэг: A<20%

16.3

15.9

14.7

10.8

10.8

11.5

11.4

11.6

13.7

12.96

Баяжуул

сан нүүрс

Антрацит

Дэгдэмхий: V<8%, Үнслэг A<12%, Илчлэг Q>7000

65.6

63.7

64.0

64.4

64.6

67.9

69.5

74.9

75.2

67.76

Коксжих

Барьцалдах чанар: G>=60, Дэгдэмхий: V<28%, Үнслэг: A=<10.5%, 10.5%<12%, >=12%

55.6

54.6

54.8

55.5

56.1

56.4

59.0

58.3

58.5

56.54

Сул коксжих

Барьцалдах чанар: G>=60, Дэгдэмхий: V>28%, Үнслэг: A<10.5%, 10.5%<12%, >=12%

42.7

41.9

42.1

41.5

40.9

41.2

43.4

42.9

43.1

42.21

Коксжих чанаргүй нүүрс

Барьцалдах чанар: G<60, Чийг: W<12,  Үнслэг: A<=20%, >=20% Илчлэг: Q>5500, >=4500

28.5

27.9

26.9

23.6

23.7

24.2

23.9

24.4

25.7

25.46

Засгийн газрын 2013 оны 131 дүгээр тогтоол, 2014 оны 220 дугаар тогтоол, 2015 оны 102, 103, 488 дугаар тогтоол, 2016 оны 81 дүгээр тогтоолын дагуу уул уурхайн экспортын бүтээгдэхүүний олон улсын нүүрсний олон улсын зах зээлийн үнийн мэдээлэл зарлагдсан болно.

ЗЭС: 2016 оны 3 улиралд нийт 1,088.4 мянган тонн олборлолт хийсэн нь өмнөх оны мөн үеэс 15.0 хувиар өссөн байна. Сүүлийн 4 жилийн олборлолтын хэмжээ жил тутам тогтмол өсөж байсан үзүүлэлт харагдаж байна. Экспортонд гаргасан зэсийн баяжмалын хэмжээ энэ оны 3 улиралд  1,205.9 мянган тоннд хүрсэн нь сүүлийн 4 жилийн байдлаар хамгийн өндөр хэмжээнд хүрчээ. Өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад экспортолсон тоо хэмжээ 13.8 хувиар өссөн боловч олон улсын зах зээл дээр зэсийн үнийн уналтаас хамаарч борлуулалтын дүн 25.7 хувь буурсан байна.

Хүснэгт 13. Зэсийн баяжмалын үйлдвэрлэл, экспорт  

Үзүүлэлт

Хэмжих нэгж

2012

2013

2014

2015

2016

Өөрчлөлт  хувиар                        2016.III/2015.III

Олборлолт

мян.тн

              390.5

             542.4

            748.7

              946.1

          1,088.4

15.04%

Экспорт

мян.тн

              430.9

             469.2

            966.2

           1,059.8

          1,205.9

13.80%

мян.ам $

       626,803.0

      679,674.1

  1,684,023.1

    1,715,385.8

   1,273,572.2

-25.75%

Эх үүсвэр: Статистикийн мэдээлэл, 2016 III улирал

2016 оны 1 улирлын байдлаар зэсийн нийт экспортын 165.1 мянган тонн буюу 40.0 хувийг Эрдэнэт үйлдвэр ХХК, харин 247.7 мянган тонн буюу 60.0 хувийг Оюу толгой ХХК гаргасан байна.

Хүснэгт

Экспортлогчийн нэр

2016 оны 1 улиралд

Дүнд эзлэх хувь

Tоо хэмжээ тн

Үнэлгээ сая төг

тоо хэмжээ

Үнийн дүн

Оюутолгой ХХК

247,708.7

729,222.7

60.0

74.9

Эрдэнэт үйлдвэр ХХК

165,097.2

244,813.7

40.0

25.1

 Нийт экспорт

412,805.9

974,036.4

100.0

100.0

             Зэсийн хүдэр, баяжмалын экспортын голлох хувийг дээрх 2 компани эзлэж буй боловч Ар Си инспекшн монголия ХХК, “Алс-Инспекшн” ХХК, Трафигура Пи Ти И Сингапур /гадаад/, Алфрейд Эйч Найт Монголиа ХХК гэсэн компаниуд бага хэмжээгээр экспорт хийсэн байна. Эрдмин ХХК, Ачит эх ХХК  зэсийн эцсийн бүтээгдэхүүн болох катодын зэс 12.3 мянган тонныг экспортлосон байна. 

Хүснэгт 14. 2012-2016 онуудад экспортод гаргасан зэсийн олон улсын зах зээлийн жишиг үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)

Он/сар

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1 сар

7 386,25

9 147,26

7 567,55

7 962,10

7 202,55

6 422,23

4628.6

2 сар

7 386,25

9 555,70

8 043,45

8 048,77

7 294,33

5 815,08

4462.3

3 сар

6 848,18

9 867,60

8 422,69

8 070,00

7 151,58

5 701,49

4594.96

4 сар

7 462,83

9 530,65

8 441,50

7 662,24

6 667,56

5 925,46

4947.04

5 сар

7 744,39

9 483,25

8 296,50

7 202,97

6 670,24

6 027,97

4850.55

6 сар

6 837,68

8 927,05

7 364,00

7 228,62

6 883,18

6 300,08

4707.85

7 сар

6 499,30

9 045,43

7 419,79

7 003,72

6 805,80

5,833.22

4630.26

8 сар

6 735,25

9 619,24

7 588,71

6 892,51

7 104,02

5,456.22

4855.36

9 сар

7 283,95

9 041,30

7 491,91

7 181,88

7 000,18

5,088.56

4757.82

10 сар

7 708,93

8 314,84

8 068,03

7 161,11

6 871,83

5,207.32

11 сар

8 292,40

7 347,50

8 069,00

7 188,38

6 738,73

5,221.81

12 сар

8 469,89

7 551,77

7 693,92

7 066,06

6 700,67

4,807.63

Зураг 5. 2010-2015, 2016 оны 3 улирлын байдлаарх экспортонд гаргасан зэсийн жишиг үнийн жилийн дундаж

ТӨМРИЙН ХҮДЭР: 2016 оны 3 улиралд төмрийн хүдэр, баяжмалын экспорт 4240.9 мянган тонн байгаа нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 23.86 хувиар өссөн хэдий ч үнийн дүн нь дөнгөж 1.6 хувиар өсчээ. Энэ нь төмрийн хүдрийн олон улсын зах зээл дээр үнийн бууралтаас хамаарч байна.  

Хүснэгт 15. Төмрийн хүдрийн экспортын хэмжээ

                   Үзүүлэлт

Хэмжих нэгж

2012

2013

2014

2015

2016

Өөрчлөлт  хувиар                        2016.III/2015.III

Олборлолт

мян.тн

           5,751.3

          4,441.3

         7,529.8

           4,533.9

          4,714.9

3.99%

Төмрийн хүдэр баяжмалын экспорт

мян.тн

           4,626.5

          4,689.0

         4,157.5

           3,423.9

          4,240.9

23.86%

мян.ам $

       382,358.0

      478,078.6

     314,297.0

       164,374.7

      167,017.9

1.61%

Эх үүсвэр: Статистикийн мэдээлэл, 2016 III улирал

Хүснэгт 16. ААН-үүдийн төмрийн хүдрийн экспортын хэмжээ /тонн/2016 оны 1 дүгээр улирлын байдлаар

Монгол улсын Засгийн газрын 2015 оны 103-р тогтоолоор “Төмрийн хүдэр, төмрийн хүдрийн баяжмал экспортлоход ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр тооцох аргачлал”-ыг баталсан бөгөөд 2015 оны 4 сарын 1-нээс эхлэн хэрэгжиж байгаа уг тогтоолоор төмрийн хүдэр, баяжмал экспортолсон аж ахуйн нэгжүүдэд гэрээний үнээс тээврийн зардлыг хассан дүнг үндэслэн ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр ногдуулах боломж олгосон.

Хүснэгт 17. 2010-2015 он, 2016 оны 1-р улиралд экспортод гаргасан төмрийн хүдрийн олон улсын зах зээлийн жишиг үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)

Он/сар

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Агуул

га

63.5 агуулгатай хүдэр

66 агуулгатай баяжмал

66.5% агууламж бүхий хүдэр баяжмал

58% агууламж бүхий хүдэр, баяжмал

58% агууламж бүхий хүдэр

58% агууламж бүхий хүдэр

56% хүдэр

60% баяжмал

Бүхэл

лэг хүдэр

Нунтаг хүдэр

Бүхэллэг хүдэр

Нунтаг хүдэр

1 сар

145.0

 85.0

120.0

 

  84.0

121.9

109.05

69.1

  55.9

28.7

36.00

2 сар

148.0

  87.0

118.0

 

  84.0

118.1

108.09

72.5

  55.9

30.3

      34.00

3 сар

 48.5

 87.5          

116.0  

 

  81.5

 109.9

102.35

65.5

  50.1

35.8

      37.91

4 сар

150.0

  90.0

114.0

 

   79.8

  96.1

  88.8

53.5

  44.5

45.0

     47.13

5 сар

149.0

  87.5

114.0

 

   79.8

 100.8

   93.8

 44.6

  39.8

47.8

      50.45

6 сар

149.0        

  87.5

117.9

*+

 120.8

 ++

  89.3

  79.8

54.6

  48.9

44.1

      45.20

7 сар

140.0        

 86.4          

115.3

 +

 118.3

 ++

  75.5

  67.8

59.5

  52.5

41.9

      41.70

8 сар

  87.5

146.0

 **

111.4

*+

 113.0

 ++

  80.6

  72.9

43.9

  41.4

45.4

      46.00

9 сар

  86.0

 138.0

 **

 92.6

 

   96.9

   80.4

  71.6

44.9

  42.3

47.6

      50.43

10 сар

  84.5

 *

132.0

 **

 82.6

 

   88.3

  71.6

   61.7

50.1

  46.6

 

 

11 сар

120.0

 *-*

  72.0

 *-**

 97.9

 

1 03.0

  69.9

   61.4

45.9

  42.5

 

 

12 сар

120.0

 +*

  72.0

*++*

 99.8

 

 105.0

  67.9

   57.8

39.9

  37.2

 

 

Дун

даж үнэ

127.3

97.6

108.3

96.2

90.2

81.3

53.7

46.5

40.7

43.20

*+

65 хувийн хүдэр

*+*

63.5% агуулгатай хүдэр

*

63.5% хүртэлх агуулгатай хүдэр, баяжмал

*++*

58.0% агуулгатай баяжмал

**

63.5% их буюу тэнцүү агуулгатай хүдэр, баяжмал

*+

58.0% агуулгатай баяжмал

*-*

63.5% агуулгатай хүдэр

*++

58.0% агуулгатай хүдэр

*-**

60.0% агуулгатай баяжмал

2016 оны 1 улиралд  нийтдээ 9 аж ахуйн нэгж 991.7 мянган тонн төмрийн хүдэр экспортлосноос ТЗ-тэй 5 ААН нийт экспортын 97.3 хувийг эзэлсэн. Үүнээс 2 ААН нь ЗГ-ын 2015 оны 103 дугаар тогтоолоор баталсан аргачлалын дагуу гэрээний үнээр АМНАТ ногдуулсан. 

ЦАЙР: 2016 оны 3 дүгээр улирлын байдлаар 76.9 мянган тонн олборлосон байгаа нь, өмнөх оны мөн үеэс 8.6 мянган тонноор их буюу 12.6 хувиар өссөн байна. Цайрын хүдэр баяжмалын экспорт 2016 оны 3 улирлын байдлаар нийт 97.8 мянган тонн байгаа нь өмнөх оны мөн үеэс 25.2 хувиар нэгэн адил өсөлттэй үзүүлэлт гарсан байна. Экспорт нийт дүнгээрээ 108,788.4  мянган ам. долларт хүрсэн бөгөөд энэ нь 2015 оны мөн үеэс 13.8 хувиар нэмэгдлээ.

Хүснэгт 18. Цайрын  баяжмалын олборлолт, экспортын хэмжээ

Үзүүлэлт

Хэмжих нэгж

2012

2013

2014

2015

2016

Өөрчлөлт  хувиар                        2016.III/ 2015.III

Олборлолт

мян.тн

                84.5

               80.6

              71.9

                68.3

               76.9

12.59%

Цайрын экспорт

мян.тн

                92.8

               98.0

              80.4

                78.1

               97.8

25.22%

мян.ам $

         86,484.7

        89,278.4

       89,987.0

         95,587.6

      108,788.4

13.81%

Эх үүсвэр: Статистикийн мэдээлэл, 2016 III улирал

Хүснэгт 19. 2010-2015 он, 2016 оны 1-р улиралд экспортод гаргасан цайрын олон улсын зах зээлийн жишиг үнийн мэдээлэл /ажлын хэсгээс зарласан/ (ам.доллар/тонн)

Он/сар

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1 сар

2434.45

2280.93

1916.38

2037.19

1973.88

2171.36

1521.74

2 сар

2434.45

2371.55

1980.69

2032.87

2038.12

2110.32

1511.88

3 сар

2156.9

2465.13

2058.21

2129.01

2035.02

2028.74

1710.47

4 сар

2275.07

2349.24

2034.55

1935.57

2014.07

2028.61

1804.32

5 сар

2366.68

2372.39

2048

1852.63

2030.28

2206.52

1851.12

6 сар

1968.37

2160.43

1852.5

1828.76

2060.02

2289.13

1870.87

7 сар

1742.84

2230.48

1855.18

1838.92

2126.47

2087.05

2022.59

8 сар

1843.89

2390.55

1850.82

1835.6

2310.69

2001.69

2184.43

9 сар

2044.57

2211.82

1813.46

1894.24

2328.88

1809.62

2282.4

10 сар

2151

2076.77

2001.82

1848.17

2293.74

1718.64

11 сар

2372.14

1859.17

1911.43

1882.5

2272.37

1727.73

12 сар

2291.68

1916.11

1904.02

1868.36

2259.06

1581.97

Зураг 6. 2010-2015, 2016 оны 3 улирлын байдлаарх экспортонд гаргасан цайрын жишиг үнийн жилийн дундаж

Хүснэгт 20. Бусад эрдэс баялагийн экспортын харьцуулсан судалгаа

Бусад эрдэс баялаг

Хэмжих нэгж

2012

2013

2014

2015

2016

Өөрчлөлт  хувиар                        2016.III/ 2015.III

Хайлуур жонш экспорт

мян.тн

         317.7

          254.3

              228.2

             202.1

188.5

-6.73%

мян.ам $

     74,319.8

     63,998.6

         51,623.4

        47,334.9

45568.4

-3.7300%

Молибдены хүдэр, баяжмалы экспорт

мян.тн

              3.1

              3.0

                  2.5

                 3.3

4.1

24.24%

мян.ам $

     28,847.2

     22,848.7

         21,880.9

        22,953.7

18062.9

-21.31%

Хар тугалганы хүдэр, баяжмал экспорт

мян.тн

 

              368.6

             403.5

0

 

мян.ам $

              198.3

             436.9

0

 

Гянтболдын хүдэр, баяжмалэкспорт

мян.тн

 

              847.9

          1,357.8

1116.5

-17.77%

мян.ам $

         12,080.3

        11,227.0

7957.4

-29.12%

1.3 АШИГТ МАЛТМАЛЫН ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРЛИЙН ТУХАЙ ТООН МЭДЭЭЛЭЛ

2016 оны 3 дугаар улирлын байдлаар хүчин төгөлдөр 2,142 хайгуулын тусгай зөвшөөрөл, 1,575 ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл, нийт 3,717 ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлүүдийг 2,109 аж ахуйн нэгжүүд эзэмшиж байна.  

Ашиглалтын болон хайгуулын тусгай зөвшөөрөлтэй нийт талбайн хэмжээ 14,744.5 мян.га талбай бөгөөд Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэрийн 0.93%-ийг эзэлж байна. Үүнээс ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй талбайн хэмжээ нь 1,433.5 мян.га, хайгуулын тусгай зөвшөөрөлтэй талбайн хэмжээ нь 13,311.0 мян.га байна.  

Зураг 7. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн тоо

2010 оноос 2014 он хүртэл  ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн тоо 5-14 хувиар буурч байсан бол  2015 оноос шинээр хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгож эхэлсэнтэй холбоотойгоор нэмэгдэж байна.

Хүснэгт 21. Тусгай зөвшөөрлийн тоо хэмжээний судалгаа                       

Он

Тусгай зөвшөөрлийн тоо

Өсөлт,

бууралт%

2010

4,137

-12.8

2011

3,759

-9.14

2012

3,537

-5.91

2013

3,024

-14.5

2014

2,736

-9.5

2015

3,380

23.6

2016

3,717

9.97

Ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг ашигт малтмалын төрлөөр нь ангилж үзвэл  315 аж ахуй нэгжүүд 534 тусгай зөвшөөрлийг  алт олборлохоор, 268 аж ахуй нэгжүүд 317 тусгай зөвшөөрлийг  барилгын материал олборлохоор, 172 аж ахуй нэгжүүд 296 тусгай зөвшөөрлийг нүүрс олборлохоор, 129 аж ахуй нэгжүүд 168 тусгай зөвшөөрлийг жонш олборлохоор, 57 аж ахуй нэгжүүд 74 тусгай зөвшөөрлийг төмөр олборлохоор, 14 аж ахуй нэгжүүд 18 тусгай зөвшөөрлийг зэс олборлохоор тус тус эзэмшиж байна.

Зураг 8. Ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн судалгаа (ашигт малтмалын нэр төрлөөр)

Ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн нийт талбайн хэмжээ нь 1433.5 мянган  га  үүнээс хамгийн том газар нутгийг нүүрсний ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл  55.9 %  буюу  801.3 мянган  га, алтны тусгай зөвшөөрөл 20.6 %  буюу  295.5 мянган га,  бусад нэр төрлийн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлд 23.5% буюу 336.7 мянган га талбайг эзэлж байна.

Хүснэгт 22. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн нэр төрлийн судалгаа (2016 оны 3 дугаар улирлын байдлаар)

Ашигт малтмалын нэр төрөл

Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл

Төрийн

Дотоодын

Гадаадын

Нийт

ТЗ-ын тоо

ААН тоо

Талбайн хэмжээ (га)

ТЗ-ын тоо

ААН тоо

Талбайн хэмжээ (га)

ТЗ-ын тоо

ААН тоо

Талбайн хэмжээ (га)

ТЗ-ын тоо

ААН тоо

Талбайн хэмжээ (га)

1

Алт

423

264

221,022.9

111

51

74,460.9

534

315

295,483.7

2

Бар/м

4

3

277.7

295

249

40,457.9

18

16

1,948.7

317

268

42,684.2

3

Нүүрс

18

7

77,103.0

217

130

525,230.0

61

35

198,995.0

296

172

801,328.0

4

Жонш

2

1

96.1

127

95

14,555.2

39

33

7,023.2

168

129

21,674.4

5

Төмөр

3

1

1,663.0

45

37

30,521.0

26

19

8,307.6

74

57

40,491.6

6

Зэс

12

8

35,894.7

6

6

22,678.9

18

14

58,573.7

7

Бусад

1

1

30.1

118

104

79,985.3

49

41

93,269.4

168

146

173,284.7

Нийт

28

13

79,169.8

1237

887

947,666.9

310

201

406,683.7

1575

1101

1,433,520.3

Нутаг дэвсгэрийн судалгаанаас харахад, Дорноговь аймагт хамгийн олон 543 тусгай зөвшөөрөл,  Төв аймагт 505, Өмнөговь аймагт 303 тусгай зөвшөөрөл тус тус олгогдсон байна. Харин талбайн хэмжээгээр Өмнөговь аймагт хамгийн их талбай буюу 2,368.6 мянган га, Дорноговь аймагт 2342.3 мянган га, Говь-Алтай аймагт 1,462.8 мянган га талбайг хамарсан байна.

Хүснэгт 23. Тусгай зөвшөөрлийн нутаг дэвсгэрийн судалгаа

Аймаг, хотуудын нэрс

Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл

Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл

Нийт тусгай зөвшөөрөл

талбайн тоо

талбайн хэмжээ (га)

талбайн тоо

талбайн хэмжээ (га)

талбайн тоо

талбайн хэмжээ (га)

1

Архангай

21

69,253.5

28

12,615.7

49

81,869.2

2

Баян-Өлгий

94

379,269.9

28

11,203.7

122

390,473.7

3

Баянхонгор

139

545,356.1

87

58,146.4

226

603,502.5

4

Булган

84

585,855.5

66

17,343.9

150

603,199.4

5

Говь-Алтай

196

1,402,586.3

42

60,272.1

238

1,462,858.3

6

Говьсүмбэр

7

35,553.1

17

38,870.8

24

74,423.8

7

Дархан-Уул

31

18,295.2

77

8,963.2

108

27,258.4

8

Дорноговь

373

2,161,893.4

170

180,451.5

543

2,342,344.9

9

Дорнод

153

724,017.6

71

55,134.6

224

779,152.2

10

Дундговь

182

1,160,995.0

95

140,402.8

277

1,301,397.9

11

Завхан

114

627,754.7

7

12,360.6

121

640,115.3

12

Орхон

4

10,209.1

9

2,776.6

13

12,985.7

13

Сэлэнгэ

79

131,034.4

136

31,396.1

215

162,430.5

14

Сүхбаатар

74

904,519.8

64

50,500.6

138

955,020.3

15

Төв

199

377,130.1

306

134,112.9

505

511,243.0

16

Увс

230

982,496.9

49

15,403.0

279

997,899.9

17

Улаанбаатар

22

2,283.5

183

12,686.3

205

14,969.8

18

Ховд

141

587,686.5

26

10,196.0

167

597,882.5

19

Хэнтий

205

547,405.5

118

35,005.7

323

582,411.2

20

Хөвсгөл

22

108,004.1

18

7,539.0

40

115,543.2

21

Өвөрхангай

32

102,146.4

32

16,743.9

64

118,890.3

22

Өмнөговь

202

1,847,259.6

101

521,394.0

303

2,368,653.6

2016 оны 3-р улиралд шинээр олгосон, буцаан өгсөн тусгай зөвшөөрлийн тоо харьцангуй багассан бол   шилжүүлсэн тусгай зөвшөөрлийн тоо харьцангуй тогтмол байна.

Хүснэгт 24. 2016 оны тусгай зөвшөөрлийн хөдөлгөөний мэдээ

Он, сар

Хүчин төгөлдөр

Шинээр авсан

Шилжүүлсэн

Талбайг буцаан өгсөн

Хугацаа сунгагдсан

Дуусгавар болсон

Банкны барьцаанд

Нөхөн олгосон

2016-09

3,717

12

20

4

0

0

1

0

2016-08

3,704

12

0

2

3

22

0

0

2016-07

3,873

62

8

4

15

14

5

0

2016-06

3,836

41

19

9

24

47

4

2

2016-05

3,833

86

13

42

8

0

1

4

2016-04

3,646

85

11

14

5

32

0

3

2016-03

3,728

64

20

19

18

39

2

0

2016-02

3,704

133

10

14

10

23

3

7

2016-01

3,497

183

20

33

18

0

1

0

Нийт

678

121

141

101

177

17

16


ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. ОЛОН УЛСЫН ЗАХ ЗЭЭЛИЙН МЭДЭЭЛЭЛ

2.1 АЛТНЫ ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ

Алтны үнэ жилийн эхний хагаст огцом өссөний дараа 7 ба 8 саруудад тогтворжсоноор 6 сард Брекситийн гаргасан огцом шийдвэрийн дараах хоёр жилийн хамгийн өндөр түвшинд байсан. Үүнээс хойш үнэт цаасны зах зээл дээрх хүчтэй хариу үйлдэл болон Америкийн зээлийн хүүгийн өсөлт нь ирээдүйн өсөлтөнд муугаар нөлөөлсөн.

Алтны үнэ өндөр байсны улмаас үнэт эдлэлийн хэрэглээ болон үйлдвэрлэл багассан боловч алтны нийлүүлэлт  жилийн эхний хагаст нилээд өссөн.

Алтны дэлхийн үнэ

Алтны үнэ хоёр жилийн дундажаар өндөр байна.

Лондон дахь үнэт металын зах зээлд оролцогчдын  холбоо /LBMA/-ны мэдээлснээр алтны  үнэ  2013 оны 2-р сараас хойш тогтмол буурсны дараа 2016 оны эхний хагаст огцом сэргэсэн.   7 сарын турш нэг трой унц  алтны үнэ 1310$ - 1370$ хооронд байсан ч 8 сард 2.8 хувиар буурсан.

Жилийн эхний хасагт Хятадын эдийн засгийн өсөлтийн удааширалт, Брексит-ийн  тодорхойгүй байдал, АНУ-ын сонгууль зэрэг хүчин зүйлс алтны  эрэлтийг тодорхойлон хөрөнгө оруулагчдад таатай нөлөө үзүүлж байсан нь үргэлжлэх төлөвтэй байна.   Европ болон Японд өргөн хэрэгжиж буй  сөрөг ба бага хүүгийн бодлого нь хөрөнгө оруулалтын эрэлтийг дэмжин нөөцөлсөн алтны өртгийг бага байлгах боломжийг үргэлжлүүлэхээр байна.

9-р сард АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Нээлттэй Зах Зээлийн Хороо нь Холбооны Сангийн түвшинг 0,5 хувиар барихаар шийдсэн ч энэ хувь ирээдүйд өсөх магадлалтай гэдгийг зарласан.  Хүүгийн түвшний өсөлт нь алтны хөрөнгө оруулалтыг бууруулж бусад хөрөнгийн орлогыг нэмэгдүүлдэг. АНУ-ын хүүгийн өндөр түвшин  нь  долларын ханш өсөхөд нөлөөлөхийн зэрэгцээ алтны эрэлтийг бууруулж байна.

Зураг 9. Зураг 1. Лондон дахь үнэт металын зах зээлд оролцогчдын  холбооноос мэдээлсэн алтны үнэ /улирлаар/

              Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

АНУ-ын хүүгийн түвшин түүхэн дэх хамгийн бага түвшинд хүрнэ хэмээн таамаглаж байгаа бөгөөд энэ нь 2017 оны сүүлээр 1.25 хувиар өсөх хандлагатай. Энэ нь алтын эрэлтэнд бага зэргийн нөлөөг богино хугацаанд үзүүлэх горьдлоготой байна.

Хөрөнгө оруулагчдын тодорхой бус байдал болон өндөр хөгжилтэй улс орнуудын   ээлтэй мөнгөний бодлогын улмаас 2016 оны үлдсэн хугацаанд алтны үнэ нь өндөр байх магадлалтай. LBMA алтны үнэ 2016 онд үнэ огцом өсөхөөс өмнөх улиралтай харьцуулахад  нэг трой унц нь 1280$ байх төлөвтэй байна.

Эдийн засгийн нөхцөл байдал сайжрахад дараагийн 18 сард алтны үнэ унах хандлагатай байна. Дэлхийн өндөр хүүгийн түвшин болон бусад хөрөнгийн орлого ихэссэнээр алтны хөрөнгө оруулалтын эрэлт буурах хандлагатай байна. Алтны үнэ 2017 онд нэг трой унц нь 1260$ хүрч дундаж бага үнэдээ хүрэх төлөвтэй байна.  

Алтны дэлхийн хэрэглээ

Үнэт эдлэлийн хэрэглээ унаж байгаа ч хөрөнгө оруулалтын эрэлт хүчтэй өссөөр байна.

Хөрөнгө оруулагчийн эрэлт их байгаагийн улмаас дэлхийн алтны хэрэгцээ 2016 оны эхний хагаст өссөн. Хөрөнгө оруулагчийн эрэлт нь  жилийн эхний хагаст нийт тоо хэмжээгээр 568 тонн давсан  ETF дэх өндөр эрэлтээр тодорхойлогдохоор байна.

Хамгийн үр ашигтай, хөрвөх чадвар сайтай хөрөнгө оруулалт болох  ETF-д хөрөнгө оруулагчдийн эрэлт нь 2016 оны эхний хагасын нийт алтны хэрэглээний 28 хувьд хүрсэн байна. Хөрөнгө оруулалчдийн эрэлт нь 2016 оны эхний хагаст улс төр ба эдийн засгийн тодорхой бус байдал, бага болон сөрөг хүүгийн түвшин өргөн тархсантай ихээхэн хамааралтай байсан. Алтан зоос ба гулдмай дахь бага хэмжээний  хөрөнгө оруулалт 2016 оны эхний хагаст өнгөрсөн жилийн мөн үеийнхтэй харьцуулахад 4 хувиар бага байна.

Үнэт эдлэлийн хэрэглээ сүүлийн 16 жилийн хамгийн бага түвшин хүрч огцом буурсан. Үнэт эдлэлийн хэрэглээний бууралт нь өндөр үнэ,  валютын ханшийн уналт,  Энэтхэг, Хятад гэх мэт гол зах зээл дэх хэрэглэгчийн сонирхол буурснаас шалтгаалсан байна.

Зураг 10. Алтны үнэ, АНУ-ын Холбооны нөөцийн хүүгийн түвшин

                  Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Зураг 11. ETF –ийн алтны нөөц болон алтны spot үнэ

                    Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Дотоодын үнэ өссөнөөс Энэтхэгт үнэт эдлэлийн хэрэглээ маш их буурсан. Энэтхэгийн үнэт эдлэлийн эрэлтийн тал хувийг эзэлдэг хөдөө нутгийн  хүмүүсийн хэрэглээ бага байгаа нь Энэтхэг дэх үнэт эдлэлийн эрэлтэд нөлөөлсөн байна.

Электроникийн салбарын алтны хэрэглээ 2016 оны эхний хагаст өнгөрсөн оны мөн үеэс 11 хувиар буурсан ба харин 6 сараас 1 хувиар өссөн байна.  Жилийн эхний хагаст алтны  үнэ өндөр байсан нь  үйлдвэрлэлийн хэрэглээнд алтыг орлох өөр металыг үйлдвэрлэгчид хайх шалтгаан болсон байна.

Алтны үнэ өндөр байсан нь үйлдвэрлэлийн хэрэглээ, үнэт эдлэлд орох орцыг бууруулсан тул дууриамал алтны хэрэглээ нь 2016 онд суларсан хэвээр байна. 2017 онд дууриамал алтны хэрэглээ 2 хувиар өсөх хандлагатай байна. Технологийн хэрэглээний  6 хувийн бууралтыг  үнэт эдлэлийн хэрэглээний  3 хувийн өсөлт нөхөх таамаглалтай байна. Дууриамал алтны эрэлтийн 80 хувийг эзэлдэг үнэт эдлэлийн хэрэглээ нь  Энэтхэг болон Хятадын  эдийн засгийн өсөлтөөр тодорхойлогдохоор байна.

Зураг 12. Алтны дэлхийн хэрэглээ

                          Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Алтны дэлхийн үйлдвэрлэл

Дахин боловсруулсан алтны үйлдвэрлэл нэмэгдсэнээр  алтны нийлүүлэлт 2016 оны эхээр бага зэрэг өссөн байна.  Дэлхийн алтны үйлдвэрлэл  2016 эхний хагаст 1 хувиар өсөн 1523 тоннд хүрсэн. Эсрэгээрээ, дахин боловсруулсан алтны үйлдвэрлэл  9 хувиар өсөн 648 тоннд хүрсэн байна.

Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн  хандлага нь улс ба орон нутгаас хамааран өөр өөр байсан ч Өмнөд Америкт нилээн өндөр байна. 2016 оны эхний хагаст Перу болон Аргентин улсад  үйлдвэрлэл өнгөрсөн оноос  өссөн. Перу олборлолтоо 15 хувиар өсгөн 81 тоннд хүргэсэн бол Аргентин энэ хугацаанд 25 хувиар буюу 40 орчим тоннд хүргэсэн байна.  Энэ өсөлт нь Колумбын  Засгийн газар хууль бус уурхайтай тэмцэх явцад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл 33 хувиар буурсаныг нөхсөн  байна.

Киргиз болон Монголд  2016 оны эхний хагасын байдлаар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл өнгөрсөн оноос тус бүр 4 тонноор буурсаны улмаас Азийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл  хамгийн их хэмжээгээр буурсан. Дэлхийн хамгийн том үйлдвэрлэгч Хятадад  2016 оны эхний хагаст үйлдвэрлэл өнгөрсөн жилийн түвшинд  байсан ба бүтээгдэхүүний хэмжээ  дөнгөж 230 тонн байсан байна.  

Дэлхийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл 2016 онд 1.3 хувиар өсч,  3263 тоннд , 2017 онд  1.7 хувиар өсөж  3318 тонн  болох таамаглалтай байна.

Алтны дахин боловсруулалт дэлхийн нийлүүлэлтийг сайжруулдаг.

Дэлхийн дахин боловсруулсан алтны нийлүүлэлт 2016 оны эхний хагаст 9 хувиар өсөн 648 тоннд хүрсэн нь 2013 оноос хойш хамгийн өндөр түвшинд хүрсэн. Алтны дахин боловсруулалт 2009- 2012 онд хамгийн эрчимтэй байсан бөгөөд 2012 оны 12 сард үнэ хамгийн өндөр цэгтээ хүрч байсан. Үүнээс хойш дахин боловсруулсан алтны үйлдвэрлэл унасан. Боловсруулсан алтны нийлүүлэлт 2016 ба 2017 оны хоёрдугаар хагаст өснө гэсэн таамаглалтай байна.

2.2 ТӨМРИЙН ХҮДРИЙН ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ

Төмрийн хүдрийн үнэ

Төмрийн хүдрийн үнэ 2016 оны 7, 8 дугаар саруудад огцом өсч нэг тонн нь дундажаар 54 ам.доллар болж өмнөх жилийн тухайн сараас 14% өссөн байна. Таамаглалын дагуу 2016 онд нэг тонн төмрийн хүдрийн үнэ дунджаар 49 ам.доллар  байх бөгөөд 2017 онд  буурч, 45 ам.доллар болохоор байна.

Төмрийн хүдрийн үнэ 6 сараас өссөн гол шалтгаан нь БНХАУ барилгын салбарыг дэмжих бодлого явуулж гангийн үйлдвэрлэлийн эрэлт огцом өссөнтэй холбоотой байна.

Хэдийгээр үнэ буурах төсөөлөлтэй байгаа ч үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд бүтээгдэхүүний зардлын бууралт нь ашигтай ажиллах боломжийг олгосоор байна.

Зураг 13. Төмрийн хүдрийн үнэ /Австрали FOB/

          Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016

Төмрийн хүдрийн дэлхийн худалдаа

Олон улсын хэмжээнд төмрийн хүдрийн худалдаа 2016 онд 7%, 2017 онд 4,5% өсөхөөр таамаглагдаж байна. Хэдийгээр олон улсын зах зээл дээр төмрийн хүдрийн эрэлт буурсан ч худалдааны өсөлт хэвийн хэмжээнд байхаар байна. Учир нь Хятад улсын төмрийн хүдрийн дотоодын үйлдвэрлэл буурч, Австрали болон Бразилаас импортлох төлөвтэй байна. Далайн тээвэрлэлтийн зах зээлд Австрали, Бразилийн далайн тээвэрлэлтийн зардал бага учраас борлуулалт нь 2017 онд тогтвортой байхаар байна.  

Зураг 14. 2017 оны тооцоолсон төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл ба компанийн ашиг /Австрали FOB/

Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016

         Жич: 2017 оны үнийг тонн тутамд 45 ам.доллар гэж тооцоолсон /FOB/

Хятад

Таамаглаж буй хугацаанд Хятад улсын төмрийн хүдрийн импорт өсөхөөр байна. Хятадын төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл зардлын өсөлтөөс хамаарч 7 дугаар сар хүртэл тасралтгүй 3 сарын хугацаанд 8%-иар буурсан байна. Мөн төмрийн хүдрийн агуулга буурснаас хамаарч импортын эсрэг өрсөлдөх чадваргүй болсон. Төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэлийн чанар 2016 онд 12%, 2017 онд 20%-иар буурах төлөвтэй байна.

Хятад улсын төмрийн хүдрийн импорт 2016 онд 4% өсч, 998 сая тоннд хүрэхээр байгаа бөгөөд дотоодын үйлдвэрлэлийн уналтаас хамаарч импортын хэмжээ тасралтгүй 3 сар өсч, 7 сар хүртэл 11% өссөн байна.

Зураг 15. Хятадын төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл ба импорт /улирлаар/

                                                     Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016

Хятадын төмрийн хүдрийн импорт 2017 онд 0,7% өсч, 995 сая тонн болохоор төсөөлөгдөж байна.

Энэтхэг

Энэтхэгийн төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл өсөх хандлагатай байна. 2016 оны эхний хагаст уул уурхайн салбар дахь зарим хязгаарлалтуудыг бууруулснаар төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл 43% өссөн.

Энэтхэг улсын төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл дотоодын өндөр эрэлтээс хамаарч 2016 онд 25%, 2017 онд 4% өсөх таамаглалтай байна.

Тус улс нь үндэсний гангийн үйлдвэрлэлийг дэмжиж бодлогоор дэд бүтцийг сайжруулж, дотоодын үйлдвэрлэлийг олон улсын өрсөлдөөнөөс хамгаалсан импортын татварын бодлого явуулсан байна.

Ийнхүү үндэсний үйлдвэрлэл нэмэгдсэнээр импортын хэмжээ 2016 оны эхний 5 сарын байдлаар 67% буурсан байна. Мөн энэ цаг хугацаанд экспортын хэмжээ нэмэгдэж, эхний ээлжинд Хятад улсад нийлүүлэх хэмжээ 4,8 дахин өсч, 6 сая тонн болсон байна. Хэдийгээр үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч байгаа ч дотоодын эрэлтийн өсөлт,  уурхайн зардал өндөр, үндсэн суурь бааз бага зэргээс хамаарч Энэтхэг улс нь төмрийн хүдрийн томоохон хэмжээний экспортлогч болж чадахгүй юм.

Зураг 16. Энэтхэгийн төмрийн хүдрийн экспорт ба импорт /сараар/

                Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016 

Австрали, Бразил улс дэлхийн худалдааг нэмэгдүүлэх төлөвтэй байна.

Авсрали, Бразил улс орнууд нь 2017 онд дэлхийн далайн тээврийн худалдааг 58%, 27%-иар тус тус нэмэгдүүлэх хандлагатай байна. 2016 оны төгсгөлөөс 2017 он хүртэл энэхүү 2 улс орны экспорт өснө. Үүнд үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааны сайжруулалтын дүнд зардлаа бууруулах, шинээр уурхай нээх зэрэг нь нөлөөлж байна. Дээрх улс орнуудын төмрийн хүдрийн нийлүүлэлтийн өсөлт нь таамаглаж буй үед бүтээгдэхүүний үнийг бууруулах нөлөө үзүүлэхээр байна.

Бразилын үйлдвэрлэлийн өсөлт нь Бейл уурхайн S11D өрөгжилт хийгдсэнтэй холбоотой.  S11D өрөгжилт нь жилд 75 сая тонн өндөр чанарын төмрийн хүдэр олборлож Азид ихэнх хувийг нийлүүлэх төлөвлөгөөтэй байна.

        

Зураг 17. Дэлхийн төмрийн хүдрийн экспорт

                                          Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016

Зураг 18. 2017 оны тооцоолсон төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл ба зардал

                             Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016

Австрали

Хайгуулийн үйл ажиллагаа:  Австралийн төмрийн хүдрийн хайгуулийн зардал 2016 оны эхний хагас жилд харьцангуй тогтвортой, харин дараагийн 3 жилд буурахаар байна.  

Австралийн төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл 2016 оны эхний хагас жилд 9% өсч, 218 сая тонн, харин экспортын хэмжээ 6% өсч, 202 сая тонн болсон. Энэхүү өсөлтөд Хэнкок /Hancock/-ийн Рой Хилл /Roy Hill/ уурхайн үйлдвэрлэлийн өргөжүүлэлт нөлөөлсөн байна. Австралийн төмрийн хүдрийн экспорт 2015-2016 онд 5% өсч, 786 сая тонн болохоор байна.

Австралийн төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл үйл ажиллагааны сайжруулалт, үйлдвэрлэлийн хэмжээг өсгөх бодлогын хүрээнд 2016-2017 онд 4,8% өсч, 891 сая тонн болохоор төсөөлөгдөж байна.

Бага зэргийн эрсдэлтэй асуудал нь Австралийн төмрийн хүдрийн томоохон компаниуд болох Рио Тинто /Rio Tinto/, Би Эйч Пи Биллитон /BHP Billiton/, Фортескью /Fortescue Metals Group/ ба Хэнкок /Hancock/ зэрэг нь 2016-2017 оны нийт үйлдвэрлэлийн 92%-ийг эзэлж байгаа бөгөөд үйл ажиллагааны зардлын хэмжээ бага, өрсөлдөх чадвар сайтай тул бүтээгдэхүүний үнийг 50 ам.доллараас бага болгохоор байна.

        

Зураг 19. Австралийн төмрийн хүдрийн үйлдвэрлэл

                         Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016

Австралийн төмрийн хүдрийн экспорт 2016-2017 онд 12% өсч, 54 тэрбум доллар болохоор байна.  

Зураг 20. Австралийн төмрийн хүдрийн экспорт ба үнэ

                                 Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016

Хүснэгт 25. Дэлхийн төмрийн хүдрийн төлөв

Үзүүлэлт

Нэгж

2014

2015

2016f

2017f

хувиар

Төмрийн хүдрийн импорт

Европын холбооны улс 28

сая тонн

158

145

128

128

0.1

Япон

сая тонн

136

130

127

127

-0.5

Хятад

сая тонн

933

951

988

995

0.7

Өмнөд Солонгос

сая тонн

74

73

66

67

0.9

Төмрийн хүдрийн экспорт

Австрали

сая тонн

717

767

813

877

7.9

Бразил

сая тонн

344

371

389

411

5.9

Энэтхэг /цэвэр экспорт/

сая тонн

10

3

10

6

-34.3

Канад

сая тонн

40

37

32

29

-9.7

Өмнөд Африк

сая тонн

65

64

49

45

-8.1

Төмрийн хүдрийн үнэ

Нэрэлсэн

ам.доллар

88

50.3

48.5

44.8

-7.5

Бодит

ам.доллар

89

50.8

48.5

44.1

-8.9

f-таамаглал

b-FOB Австрали

c-спот үнэ, 62 хувийн төмрийн агуулгатай

d-тухайн хуанлийн жил ам.доллар

                                                                                       Эх үүсвэр: Resources and Energy Quarterly September 2016

2.3 ГАЗРЫН ТОСНЫ ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ,  ХЭТИЙН ТӨЛӨВ

Хэдийгээр өмнөх жилүүдэд үнэ бага байсан ч дэлхийн газрын тосны хэрэглээ нь бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлээс давсантай холбоотойгоор үнэ өсөх хандлагатай байна.  OPEC-ийн гишүүн бус орнуудын бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл буурч газрын тосны нийлүүлэлтийг хязгаарлах төлөвтэй байгаа ч  ЭЗХАХБ-ын гишүүн бус орнууд газрын тосны эрэлтийг тэргүүлэх хандлагатай байна.

Газрын тосны үнэ

Оны эхнээс өсч байсан газрын тосны үнэ 9 сард тогтворжсон. Brent газрын тосны дундаж үнэ нь өмнөх улиралтай ижил 45 ам.доллар/баррель байсан бол, WTI газрын тосны дундаж үнэ мөн өөрчлөгдөөгүй 45 ам.доллар/баррель байна.

Зураг 21. Газрын тосны үнэ /долоо хоногоор/

                                     Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September, 2016

Канадын үйлдвэрлэлийн огцом сэргэлт, Ойрхи-Дорнодын  бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл, дэлхийн хэрэглээний өсөлтийн саармагжилт, АНУ-ын газрын тос, нефьт бүтээгдэхүүний нөөц өссөн зэрэг хүчин зүйлс үнэд  нөлөөлсөн байна.

Газрын тосны нөөц их, нийлүүлэлт нэмэгдэж байгаа ч 2016 он дуустал дундаж үнэ  44 ам.доллар/баррель байх төлөвтэй байна. ЭЗХАХБ-ын гишүүн бус орнууд болох Хятад, Энэтхэг улсуудын хэрэглээ  бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг давснаар 2017 онд газрын тосны дундаж үнэ 55 ам.доллар/баррель байх төлөвтэй байна.  Бага үнийн түвшин тогтвортой байгаа нь үйлдвэрлэгчдийг хөрөнгө оруулалтаа бууруулах эсвэл үйлдвэрлэлээ зогсооход хүргэж байна.

Газрын тосны үнийн хандлага Азийн хөгжиж буй орнуудын эрэлт өсч байгаа, АНУ-ын занарт /shale/ тосны үйлдвэрлэлийн өрсөлдөх чадвар зэргээс хамааран маш мэдрэмтгий байна.

Зураг 22. Газрын тосны үнэ /жилээр/

                     Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Газрын тосны дэлхийн хэрэглээ

Дэлхийн газрын тосны хэрэглээ нь 2017 онд  өдөрт 96,7 сая баррельд хүрэх төлөвтэй байгаа бөгөөд 2016 онд  1,6 хувь байсан өсөлт 1,3 хувьд хүрч буурахаар байна.Дэлхийн газрын тосны хэрэглээний өсөлтийг ЭЗХАХБ-ын гишүүн бус орнууд,  Хятад, Энэтхэг улсууд тодорхойлохоор байна.Хэрэглээний өсөлт нь хөгжиж буй орнуудын тээврийн салбарт өндөр байгаа бол  нефть химийн салбарт бага байна.ЭЗХАХБ-ын гишүүн бус орнуудын хэрэглээ дээрхийг үл харгалзан буурах хандлагатай байна.

 Хөгжиж буй орнуудын эдийн засгийн өсөлт харьцангуй тогтвортой байгаа бөгөөд Хятад улс гэхэд газрын тосны хэрэглээ ихтэй хүнд үйлдвэрээс газрын тос бага хэрэглэдэг загварт шилжиж байна. ЭЗХАХБ-ын гишүүн бус орнуудын хэрэглээний өсөлт нь 9 сарын байдлаар өнгөрсөн оны мөн үеэс огцом буурч 1,7 хувьд хүрсэн. ЭЗХАХБ-ын гишүүн бус орнуудын хэрэглээ 2016 онд  2,6 хувь,  2017 онд 2,3 хувь өсөх хандлагатай байна. ЭЗХАХБ-ын гишүүн орнуудын хэрэглээ 2017 онд 2016 онтой харьцуулахад харьцангуй бага буюу 0,6 хувиар өсөх төлөвтэй байна.

Зураг 23. Газрын тосны дэлхийн хэрэглээний өөрчлөлт

                              Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Газрын тосны дэлхийн үйлдвэрлэл

Дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлт өнгөрсөн оны мөн  үетэй харьцуулахад 2016 оны эхний найман сард өөрчлөгдөөгүй байна. Дэлхийн газрын тосны үйлдвэрлэл 2016 онд өдөрт 96,7 сая баррель, 2017 онд 0,9 хувиар өсч 97,5 сая баррель хүрэх төлөвтэй байна.

Зураг 24. Газрын тосны дэлхийн үйлдвэрлэл, өөрчлөлт

                         Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

OPEC-ийн гишүүн орнуудын үйлдвэрлэл эхний найман сарын турш Иран, Иракийн нийлүүлэлт нэмэгдсэний улмаас өссөн байна. Ираны түүхий тосны нэг өдрийн үйлдвэрлэл 1 сард цөмийн программцуцалсантай холбоотойгоор хурдацтай өсч 3 сая-с 3,6 сая баррель болсон байна.Саудын Араб нь бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлээ хэвээр хадгалж зах зээлээ хамгаалсаар байна.

OPEC-ийн гишүүн орнуудын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл 2016 онд 3 хувиар өсч  өдөрт 40 сая баррель-д хүрэхтөлөвтэй байна.

OPEC-ийн гишүүн орнуудын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл 2017 онд өдөрт 41 сая баррель-д хүрч өсөх боловч жилийн өсөлт нь 1,3 хувиар буурах хандлагатай байна. Дараагийн 15 сарын хугацаанд гишүүн орнуудын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл өсөх боломжтой. Ираны Засаг захиргаанаас 2017 оны үйлдвэрлэлээ өдөрт 4,3 сая баррель болгож өсгөхөө  мэдэгдсэн.

Ливи улсын хувьд Засгийн газар болон хувийн хэвшил хооронд одоогийн дэд бүтцийг шинэчлэх гэрээ байгуулснаар Каддафийн дэглэм нуран унахаас өмнөх үед байсан шиг үйлдвэрлэлээ 300000 баррель-аас 1,6 сая болгож өсгөхөөр зорьж байна. OPEC-ийн гишүүн орнууд болох Саудын Араб, Ирак, Венесуэль, Нигери улсууд нь одоогийн хүчин чадлаараа ажиллана. Гэсэн хэдий ч цаашдын төлөв нь  OPEC-ийн гишүүн орнуудын улс төрийн байдал болон OPEC,  ОХУ хоорондын хэлэлцээрийн үр дүнгээс хамааралтай хэвээр байна.

OPEC-ийн гишүүн бус орнуудын үйлдвэрлэл  2016 оны эхний 8 сарын байдлаар буурсан байна.  Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлд 2015 оноос хойш уналтад ороод буй АНУ-ын газрын тосны үйлдвэрлэлийн бууралт нөлөөлж байна. Занарт /Shale/ тосны үйлдвэрлэл АНУ-ын гол 7 мужид 9 сарын байдлаар 14 хувиар буурсан байна. Одоогийн үнийн өсөлтийг үл харгалзан АНУ-д занарт /Shale/  тосны үнэ бага хэвээр байна.

8 сарын эхээр Хойд Америкийн 48 газрын тосны компани дампуурлаа бүртгүүлж нилээд олон үйлдвэрлэгчид маш их хэмжээний өрөнд орсон байна.

OPEC-ийн гишүүн бус орнуудын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл 2016 онд 1,8 хувиар буурч өдөрт 56,5 сая баррель ,харин 2017 онд тогтвортой байх төлөвтэй байна.

Бразил, Канад улсын их хэмжээний үйлдвэрлэл нь Хятад, Мексик улсын үйлдвэрлэлийн бууралтыг нөхөх төлөвтэй байна. АНУ-ын Занарт /Shale/ тосны үйлдвэрлэлийн  бууралт нь нефтийн цооногт оруулах шинэ хөрөнгө оруулалт буурахад нөлөөлж байна.

2.4 ЗЭСИЙН ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ,  ХЭТИЙН ТӨЛӨВ

Зэсийн зах зээлийн үнэ

Зэсийн нийлүүлэлт нь дэлхийн түүхэн дэх өндөр хэрэглээг бүрэн хангаснаар зэсийн дэлхийн үнэ 2016 оны үлдсэн хугацаанд тогтвортой байх төлөвтэй байна.

Урт хугацааны туршид буурах хандлагатай байсан зэсийн үнэ Лондонгийн металийн бирж дээр тогтворжих шинжтэй байна. Лондонгийн металийн бирж дээр эхний 3 улирлын байдлаар нэг тонн  зэсийн дундаж үнэ 4730 ам доллар болж өмнөх оноос 17  хувиар буурсан бол 2011 оны 2 сараас 50 хувиас илүүгээр буурсан байна. 2016 онд нэг тонн зэсийн үнэ сүүлийн 7 жилийн бууралтаас үзэхэд  4300-5100 ам.долларын хооронд байхаар байна.

2011 оноос хойш буурч буй зэсийн үнийн бууралтад үйлдвэрлэлийн хүчин чадал нэмэгдсэн, хэрэглээ буурсан нь нөлөөлсөн байна.Үйлдвэрлэл буурсны улмаас Европт зэсийн хэрэглээ 2006 оныхоос 25 хувиар буурсан байна.  Дэлхийн нийт зэсийн хэрэглээний талыг эзэлдэг Хятад улсын хэрэглээ мөн буурч дэлхийн санхүүгийн хямралаас хойш анх удаа хамгийн бага түвшиндээ хүрсэн.

Богино хугацаанд нийлүүлэлт хийгдсэнээр зэсийн нөөц  нэмэгдэнэ гэсэн таамаглалтай байсан боловч Дэлхийн зэсийн нөөц 2016 оны эхний хагас жилд 3 хувиар буурсан.

Лондонгийн  металийн бирж дээр 9 сард зэсийн өдөр тутмын  дундаж үнэлгээ 6 сарынхаас 40 хувиар илүү байсан.

2016 оны үлдсэн хугацаанд зэсийн үнэ тогтвортой байх төлөвтэй байна. Ихэнх үйлдвэрлэгчид зэсийг нэг тонн тутмыг 4400 ам долларт багтаан нийлүүлэхээр байна.

Зураг 25. Зэсийн үнэ ба нөөц /жилээр/

                   Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Зураг 26. Зэсийн үнийн өөрчлөлт

                Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Лондонгийн металийн бирж дээрх зэсийн дундаж үнэ 2016 онд  4760 ам доллар байх төлөвтэй байгаа нь 2015 оны дундаж үнээс 16 хувиар бага байна.

2017 онд эдийн засаг өссөнөөр зэсийн хэрэглээ өсч нэг тонн зэсийн дундаж үнэ 5200 ам доллар хүрэх төлөвтэй байна.

Зэсийн дэлхийн хэрэглээ

Дэлхийн цэвэршүүлсэн зэсийн хэрэглээ 2016 оны эхний хагаст өнгөрсөн оны мөн үеэс 7 хувиар өсч 12 сая тонн болсон. Энэ хугацаанд  Хятад улс 5,8 сая тонноос илүүг хэрэглэсэн нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 10 хувь өссөн байна. 2016 оны эхний хагаст Хятадад барилгын байгууламжийн өсөлт  үргэлжилж  5,6 хувьд хүрч 32 тэрбум метр2 болсон байна.  Хятадад барилгын салбар зэсийн нийт хэрэглээний 60 гаруй хувийг эзэлдэг бөгөөд Засгийн газрын дэмжлэг оны сүүлийн хагаст мөн үргэлжлэхээр байна.

Азид зэсийн хэрэглээ харилцан адилгүй байгаа ба Тайланд,  Тайвань улсуудад өссөн бол дэлхийн 4 дэх том хэрэглэгч болох Японд буурсан байна.  Японы үйлдвэрлэлд голлох байр суурь эзэлдэг машины эд ангийн захиалга өнгөрсөн оны мөн үеэс 8 хувиар буурсан нь зэсийн хэрэглээ буурахад хүргэсэн байна.

АНУ-д зэсийн хэрэглээ 2016 оны эхний хагаст 4 хувиар буурч 892000 тонн-д хүрсэн байна. Хэрэглээний бууралт нь эдийн засгийн өсөлт удааширсан, барилгын салбарын үйл ажиллагаа болон  хүнд механизмын үйлдвэрлэлийн  бууралтаас хамааран үргэлжлэхээр байна.

Зураг 27. Хятадын зэсийн хэрэглээ

                  Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Европын цэвэршүүлсэн зэсийн хэрэглээ 2016 оны эхний хагаст өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 6 хувиар өссөн байна. Энэ өсөлтөд Орос, Германы хэрэглээ өссөн нь нөлөөлсөн байна. 2016 оны эхний хагаст Германд барилгын салбарын өсөлт үргэлжилснээр зэсийн хэрэглээ 9 хувиар өссөн байна.

Зураг 28. Зэсийн хэрэглээ, бүсээр

            Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Ирэх  2 жилд хөгжиж буй орнуудын дэд бүтэц, барилга, аж үйлдвэрийн салбарт хийгдэх хөрөнгө оруулалт нэмэгдсэнээр зэсийн хэрэглээ өснө гэсэн таамаглалтай байна.  2016 онд зэсийн хэрэглээг 23 сая тоннд хүрнэ гэж үзэж байгаа бол 2017 онд 3 хувиар өсч, 24 сая тоннд хүрнэ гэж таамаглаж байна.

Зэсийн дэлхийн  үйлдвэрлэл

Дэлхийн олборлох үйлдвэрлэл 2016 оны эхний хагас жилд өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 6 хувь өсч 10 сая тонн болсон байна.

Перу улсын үйлдвэрлэл эхний 6 сард өнгөрсөн оны мөн үеэс 51 хувиар өсч 700000 тонн-д хүрсэн байна.

Казакстан улсад мөн зэсийн үйлдвэрлэл эхний 6 сард их хэмжээгээр буюу 107 хувиар өсч 449000 тоннд хүрсэн. Казакстан улсын Каз-Минералс нь жилд 90000-100000 тонн зэс үйлдвэрлэх боломжтой Bozshakol, Aktogay гэсэн 2 том уурхай нээхээр төлөвлөж байна.

Дэлхийн хамгийн том үйлдвэрлэгч болох Чили улсын үйлдвэрлэл өнгөрсөн оны мөн үеэс 5 хувиар буурсан байна. Чилийн BHP Billiton”s Escondido-ийн зэсийн үйлдвэрлэл 6 сарын байдлаар 268000 тонн зэс үйлдвэрлэж өмнөх оноос 20 хувиар буурсан байна.

Зураг 29. Дэлхийн үйлдвэрлэл, цэвэршүүлсэн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл

                             Эх үүсвэр: Resources and energy quarterly, September 2016

Сүүлийн жилүүдэд хэрэгжүүлж буй шинэ төслийн үр дүнд 2016 оны сүүлийн хагаст олборлолт өсөх төлөвтэй байна. Зэсийн олборлолт 2016 онд 5 хувиар өсч 20 сая тоннд хүрэх таамаглалтай байгаа бол 2017 онд шинэ уурхайнууд нээгдэж,  үйлдвэрлэлийн өргөтгөл хийгдсэнээр 22 сая тоннд хүрэх таамаглалтай байна. Цэвэршүүлсэн зэсийн үйлдвэрлэл 2016 оны эхний хагас жилд өнгөрсөн оны мөн үеэс 3 хувиар өсч 11 сая тоннд хүрсэн байна. Хятадад цэвэршүүлсэн зэсийн үйлдвэрлэл 2016 оны эхний хагас жилд өнгөрсөн оны мөн үеэс 7 хувиар өсч 4 сая тоннд хүрч баяжуулсан зэсийн импорт нь Хятадын нийлүүлэлтийн 4 хувийн бууралтыг нөхсөн байна.  АНУ, Чили, Бразилд мөн 2016 оны эхний хагасын байдлаар цэвэршүүлсэн зэсийн үйлдвэрлэл нэмэгдсэн байна. Бразилд цэвэршүүлсэн зэсийн үйлдвэрлэл 70 хувиар өсч 222000 тонн-д хүрсэн бол, АНУ-ын үйлдвэрлэл 18 хувиар өсч, 625000 тонн болсон байна. Дэлхийн цэвэршүүлсэн зэсийн үйлдвэрлэл 2016 онд 23 сая тоннд , 2017 онд 2.3 хувиар өсч 24 сая тонн-д хүрэх таамаглалтай байна.

2.5 ЦАЙРЫН ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ

Үнэ ханш

Эрэлт хэрэгцээ нийлүүлэлтээсээ давахад цайрын үнэ өсдөг.

2016 оны эхний 8 сард Лондонгийн Хөрөнгийн Бирж (ЛХБ) дэх цайрын үнэ 49 хувиар нэмэгдсэн ба дундажаар тонн нь 1901 ам доллар болсон байна. Энэхүү өндөр үнэ нь нийлүүлэлтийн хязгаарлалт, үйлдвэрлэлийн бууралт болон 2015 оны уурхайнууд хаагдсантай холбоотой.

Үр дүнд нь Лондонгийн Хөрөнгийн Бирж (ЛХБ)  болон Шанхайн Хөрөнгийн Бирж дэх цайрын нөөц  2016 оны эхний 8 сард 2 болон 5 хувиар жил дараалан тус тус буурч 454175 болон 190579 тонн болсон.  

2016 оны сүүлээр цайрын үнэ  тонн нь 2017 ам доллар  болж нэмэгдэх төлөвтэй байна. Цайрын үнийн өсөлт 2017 онд үргэлжлэх төлөвтэй байх ба дундаж үнээс 18 хувиар нэмэгдэж  эрэлт ихэссэнтэй холбоотойгоор тонн тутам нь 2383 ам. доллар болохоор байна.  

Дэлхийн хэрэглээ

Дэлхийн цайрын хэрэглээ аажмаар өсөж байна.

2016 оны эхний хагаст, хэдийгээр Хятадын цайрын хэрэглээ нь (дэлхийн хамгийн том цайрын хэрэглэгч) эрс нэмэгдсэн ч бусад орнуудын цайрын хэрэглээ буурсан тул дэлхийн цэвэршүүлсэн цайрын хэрэглээ тогтвортой буюу 7 сая тонн байна.  Ган үйлдвэрлэлд цайрыг зэврэлтийн эсрэг биет болгон өргөнөөр ашигладаг тул Хятадын 2016 оны эхний хагас дахь нэмэгдэж буй төмрийн гарц нь цайрын эрэлтийг ихэсгэхэд нэмэр болсон. Энэхүү хугацаанд Хятадын цайрын хэрэглээ 7 хувиар нэмэгдэж 3.3 сая тонн,   харин АНУ-ын хэрэглээ 25 хувиар буурч 371 мянган тонн,  Өмнөд Солонгосын хэрэглээ 8 хувиар буурч  302 мянган тонн болсон байна.  Жилийн үлдсэн хугацаанд Хятадын цайрын хэрэглээ буурах төлөвтэй байгаа нь Хятадын барилгын салбарын хөгжил буурч байгаатай холбоотой. Харин Энэтхэгийн эрэлт ихсэхээр харагдаж байгаа нь гангийн үйлдвэрлэл нэмэгдэж буйтай холбоотой. Цайрыг хайлш болгон авто машин,  цахилгаан хэрэгсэл,  гэр ахуйн  материалд ашиглах эрэлт нэмэгдэж байгаа нь цайрын хэрэглээг улам нэмэгдүүлнэ. Үр дүнд нь 2016 онд  дэлхийн цайрын хэрэглээ 2.7 хувиар нэмэгдэж, 14.3 сая тонн болох төлөвтэй байна. 2017 онд АНУ, Энэтхэг, Япон дахь цайрын ялтасны үйлдвэрлэл нэмэгдэхтэй холбогдуулан цайрын хэрэглээний төлөв 1.7 хувиар нэмэгдэж,  14.6 сая тонн болохоор байна. Энэ нь Хятадын цайрын эрэлтийн бууралтыг нөхнө. 

Дэлхийн үйлдвэрлэл

Дэлхийн цайрын олборлолт, үйлдвэрлэл 2017 онд өсөх талаар

2016 оны эхний хагаст дэлхийн цайрын үйлдвэрлэл өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулбал 7 хувиар буурч, 6 сая тонн болсон нь зарим уурхайнууд хаагдсан, томоохон цайр үйлдвэрлэгчдийн үйлдвэрлэлийн бууралттай холбоотой.  Glencore компани 500 мянган тонн цайрын нөөцтэй Австрали  болон АНУ дахь уурхайнуудаа 2015 оны сүүлийн хагаст хаах шийдвэр гаргасан нь  дэлхийн цайрын гарц 4 хувиар буурахад нөлөөлсөн. Дэлхийн хоёр дахь том цайр үйлдвэрлэгч болох  Австрали дах үйлдвэрлэл 51 хувиар буурч,  2016 оны эхний хагаст дөнгөж 412 мянган тоннд хүрсэн байна.

2017 онд  дэлхийн цайрын үйлдвэрлэл  3 хувиар нэмэгдэж, 14.1 сая тонн болохоор байгаа нь одоо байгаа уурхайнуудын үйлдвэрлэлийн өсөлт, шинэ хүчин чадал бүхий үйлдвэрүүдтэй  холбоотой. 2017 онд эхлэхээр хүлээгдэж байгаа гол шинэ хүчин чадал нь Индонезийн Dairi project /96 мянган тонн/, Хятадын Wolituproject /33 мянган тонн/, АНУ-ын Монтанагийн тунел /30 мянган тонн/, Балмат /61 мянган тонн/  юм.

Хүдрийг болон баяжмалыг сэргээх нь цэвэршүүлсэн үйлдвэрлэлийг дэмждэг.

Дэлхийн цэвэршүүлсэн цайрын  үйлдвэрлэл 2016 оны эхний хагас  жилд 5 хувиар буурч, 7 сая тонн болсон нь цайрын хүдэр болон баяжмалын олдоц буурсантай холбоотой. Тухайлбал, Энэтхэг дэх үйлдвэрлэл 36 хувиар буурсан нь Vedanta-гийн уурхайн гарц буурсантай холбоотой. Энэ хугацаанд дэлхийн хамгийн том цайр үйлдвэрлэгч Хятадын үйлдвэрлэл  1 хувиар буурч 3 сая тонн болсон. 2016 оны сүүлээр цайрын үнийн өсөлт нь цайрын хүдэр болон баяжмалын үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх үндсэн хурдасгуур нь болох хандлагатай байна. Үүний үр дүнд дэлхийн цэвэршүүлсэн цайрын гарц 2016 онд 2%-иар өсч, 14.2 сая тоннд хүрэх тооцоо байна.

2017 онд дэлхийн цэвэршүүлсэн цайр 2 хувиар нэмэгдэж 14.5 сая тонн болохоор төлөвтэй байгаа нь цайрын хүдэр болон баяжмалын нийлүүлэлт ихэссэнтэй холбоотой.  

2.6 КОКСЖИХ НҮҮРСНИЙ ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ

Коксжих нүүрсний үнэ

Дэлхийн коксжих нүүрсний үнэ БНХАУ-ын импорт нэмэгдсэн, Австралийн нүүрсний томоохон компаниудын үйлдвэрлэл түр зогссон зэрэг шалтгаануудын улмаас энэ оны   9 дүгээр сард сүүлийн дөрвөн жилийн үнэтэй харьцуулахад хамгийн өндөр цэгт хүрсэн байна. Австралийн нүүрсний үйлдвэрлэл нь цаг агаарын байдал,  дэд бүтэц нь буцаад хэвэндээ орсноор сайжрах төлөв ажиглагдаж байна. Харин 2017 оны сүүлээр нүүрсний үнэ буурахаар таамаглаж байсан боловч одоогийн үнийн өсөлтөөс харахад  өмнөх оноос 2016-2017 онуудын дундаж үнэ өндөр байх төлөвтэй байна.

Австралийн коксжих нүүрсний үнэ 4 дүгээр сарын сүүлээр 1 тн 100$ байснаа 6 дугаар сараас эхлэн огцом өсөж эхэлсэн. Түүнчлэн нүүрсний үнэ  7 дугаар сарын сүүлээр огцом өсөлттэй явсаар 9 сарын дунд үед хамгийн өндөр цэг буюу 210$ хүрсэн нь 6 сард таамаглаж байснаас огцом, хурдтай явагджээ. Энэ нь БНХАУ-ын импорт нэмэгдсэн, нийлүүлэгчдийн тоо багассан, Засгийн газрын шийдвэрээр зарим уурхайнууд хаагдсан, Шанхай бүс нутагт орших  БНХАУ- ын томоохон нүүрсний үйлдвэрлэгчдийн нийлүүлэлт цаг агаарын талаамжгүй нөхцлөөс болж тасалдсан зэрэг шалтгаантай холбоотой. Тухайлбал, Квийнслэнд мужийн Англо Америкийн Каркоал компанийн үйлдвэрлэл геологийн болон үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа удааширснаас болж доголдсон. Мөн жилд 50 сая тонн хүчин чадалтай томоохон нүүрс экспортлох терминал болох Абботт боомт хүрэх галт тэрэгний зам дээр осол гарснаас болж зам тээврийн үйл ажиллагаа саатсан.

Коксжих нүүрсний 3 дугаар улирлын дундаж үнэ 1 тн  133$ байсан нь 2013 оны 4 дүгээр улирлаас хойш хамгийн өндөр үзүүлэлт байлаа. Харин Австралийн коксжих нүүрс үйлдвэрлэгч болон Японы ган үйлдвэрлэгчдийн хооронд хийгдсэн гэрээний үнэ 1 тн 92.5 $ байгаа нь 2 дугаар улиралтай харьцуулахад 10 хувиар өссөн байна. Австралийн коксжих нүүрсний гэрээний үнэ 2016 онд дундажаар 1 тн 99 $ болж 2.6 хувиар буурахаар, 2017 онд  1 тн 108$ болж 8 хувиар өсөхөөр таамаглалтай байна.        

Зураг 30. Австралийн коксжих нүүрсний гэрээний үнийн дундаж

            Эх үүсвэр: Үйлдвэрлэл, шинэ санаачлага, шинжлэх ухааны газар (2016)

Дэлхийн худалдаа

2016 онд  БНХАУ болон Энэтхэгийн импорт нэмэгдсэнээс болж дэлхийн коксжих нүүрсний худалдаа 3.3 хувиар өсч, 285 сая тонн болох хандлагатай байна.   БНХАУ-ын гангийн үйлдвэрлэлд хэрэглэгдэх коксжих нүүрсний хэрэглээ буурахаар байгаа хэдий ч Энэтхэг улсын импорт нэмэгдэх учир 2017 оны коксжих нүүрсний худалдаа өмнөх оны түвшинтэй ижил байхаар ерөнхий төлөв ажиглагдаж байна. Дэлхийн томоохон коксжих нүүрсний импортлогч орнуудын нүүрсний худалдааны төлөв байдлыг доор тоймлон харуулъя.Үүнд:

БНХАУ

2016 онд  БНХАУ-ын коксжих нүүрсний импорт 8 хувиар өсч, 52 сая тн болно гэж таамаглаж байна.  2016 оны эхний 7 сарын коксжих нүүрсний импортыг  өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 11 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байгаа нь Засгийн газраас нүүрсний үйлдвэрүүдийг багасгаж тогтвортой хэмжээг барих үүднээс Засгийн газрын оролцоотой нүүрсний үйлдвэрүүдийг хааж байгаатай холбоотой. Мөн БНХАУ-ын нүүрсний үйлдвэрийн хамгийн том муж болох Шанхайд цаг агаар муу байсан, зун их халуун байсан тул цахилгааны хэрэглээ огцом өсч, нүүрс тээвэрлэх вагон хүрэлцэхгүй болсон гэх мэт шалтгаануудын улмаас дэд бүтэц доголдоход хүрсэн.

Оны эхнээс Засгийн газраас баримталж буй гангийн үйлдвэрүүдийг дэмжих бодлогын үр дүнд нүүрсний импорт нэмэгдсэн байна.Тухайлбал, 2-р улирлын байдлаар гангийн үйлдвэрлэл 2 хувиар өссөн нь барилгын салбар дахь гангийн хэрэглээ нэмэгдсэнтэй холбоотой. Гэхдээ 2017 онд энэ үзүүлэлт 5 хувиар буурч, 50 сая тнд хүрэх  төлөвтэй байна.      

Энэтхэг

2016 оны эхний хагас жилийн коксжих нүүрсний импортыг өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 1.8 хувиар өссөн байна.Гангийн үйлдвэрлэл ихэссэн учраас 2016 онд импортын хэмжээ  3.9 хувиар өсч, 53 сая тоннд хүрнэ гэж таамаглаж байсан. Энэтхэгийн коксжих нүүрсний импорт 2017 онд 4 хувиар өсч, 55 сая тн болох  хандлагатай байна гэж эх сурвалжууд тодорхойлжээ. Гангийн импортыг хумих Засгийн газрын бодлого үргэлжилсний үр дүнд дотоодын үйлдвэрлэгчдийн коксжих нүүрсний хэрэглээг улам нэмэгдүүлсэн. Гэхдээ тус улс нь коксжих нүүрсний нөөц маш багатай орон учраас Коал Индиа (томоохон нүүрс үйлдвэрлэгч компани) бусад орон руу хөрөнгө оруулалт хийх замаар нүүрсний нөөцийг нэмэгдүүлэх бодлого баримталж байна. Тухайлбал, тус компанийн захирлын зөвлөл Хойд Африкийн төрийн өмчит Африкийн Хайгуулын Санхүүгийн корпорацитай нүүрс олборлох гэрээ байгуулсан.

Япон  

2016 оны 2- р улиралд гангийн үйлдвэрлэл ихэссэн тул  Японы коксжих нүүрсний импорт өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 3.1 хувиар өссөн байна. Харин 2017 онд импорт 2016 онтой ижил түвшинд буюу 50 сая тн хүрэхээр байна гэсэн урьдчилсан тооцоо гарчээ.      

Зураг 31. Томоохон коксжих нүүрсний импортлогч

Жич: f- таамаглал

Эс үүсвэр: IEA(2016) Нүүрсний мэдээлэл 2016; Үйлдвэрлэл, шинэ санаачлага, шинжлэх ухааны газар (2016)

Зураг 32. Дэлхийн коксжих нүүрсний худалдаа

Хэмжих нэгж

2014

2015 s

2016 f

2017f

Өөрчлөлт %

Импортлогч

Европын холбоо 27

сая.тн

45

42

42

43

2.5

Япон

сая.тн

51

50

50

50

-0.3

Хятад

сая.тн

62

48

52

50

-5.0

Солонгос

сая.тн

33

37

38

38

0.0

Энэтхэг

сая.тн

52

51

53

55

4.0

Экпортлогч

Австрали

сая.тн

186

186

184

188

2.4

Канад

сая.тн

31

28

26

24

-5.0

АНУ

сая.тн

54

42

32

30

-6.0

ОХУ

сая.тн

21

18

20

22

7.0

Дэлхийн худалдаа

292

276

285

285

0.2

f  - таамаглал, s- тооцоолол

                     Эх үүсвэр: IEA(2016) Нүүрсний мэдээлэл 2016; Үйлдвэрлэл, шинэ санаачлага, шинжлэх ухааны газар (2016)

Дэлхийн экспортын хэтийн төлөв

2016 эхний хагас жилийн Америкийн коксжих нүүрсний экспорт өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 30 хувиар буурсан. Харин 2016 оны экспортын хэмжээ 24 хувиар буурч, 32 сая тн-д хүрнэ гэж таамаглажээ. Сүүлийн жилүүдийн нүүрсний үнийн бууралт нь ихэнх нүүрс үйлдвэрлэгчдэд хүндээр тусч уурхайнууд хаалгаа барих, хүчин чадлаа бууруулах болсноор эргээд экспортын хэмжээнд сөргөөр нөлөөлсөн юм. Америкийн Холбооны Нөөцийн Газраас хүүгийн бодлого нэмэгдүүлсэн, 2016 оны сүүлээр 2017 оны эхээр долларын ханш огцом өссөн, нүүрс экспортлогчдийн өрсөлдөөн суларсан гэх мэт шалтгаануудын улмаас 2017 онд экспортын хэмжээ 6 хувиар буурч 30 сая тн хүрэхээр таамагласан байна. Харин Канадын 2016 оны эхний хагас жилийн коксжих нүүрсний экспорт өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 11 хувиар буурсан байгаа нь олон уурхайнууд хаагдсан, уул уурхайн салбарын ажиллах хүч буурсантай холбоотой гэжээ.Нүүрсний үнэ 2016 оны сүүлээр тогтвортой хэмжээндээ байх бөгөөд 2015 онтой харьцуулахад 7 хувиар буурч 26 сая тн хүрнэ гэж таамаглажээ.Түүнчлэн 2017 онд энэ нь 5 хувиар буурч, 24 сая тн хүрэх төлөвтэй байна.

Австралийн нүүрсний үйлдвэрлэл ба экспорт

Австралийн коксжих нүүрсний үйлдвэрлэл 2016 оны 2 дугаар улирлын байдлаар өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 11 хувиар буурч, 48 сая тн-д хүрнэ гэж таамаглаж байсан боловч 7 хувиар буурсан байна. Квийнслэнд мужийн нүүрсний уурхайн үйлдвэрлэл доголдсоноос болж коксжих нүүрсний үйлдвэрлэл 2015-2016 онд 4.2 хувиар буурч, 186 сая тн-д хүрнэ гэж тооцоолсон.  Харин нүүрсний үйлдвэрлэл хэвийн үргэлжилбэл, 2016-2017 онд 192 сая тн нүүрс үйлдвэрлэх бөгөөд энэ нь өмнөх онтой харьцуулахад 3.4 хувиар буурах төлөвтэй байна. Томоохон нүүрсний компаниудын үйлдвэрлэл санхүүгийн хүндрэлтэй байдлаас болж бүтээн байгуулалт зогссон, үйлдвэрлэлийн болон геологийн тогтворгүй байдал зэргээс шалтгаалан буурсан.Тухайлбал; “Vale’s Carborough Downs” компани нь далд уурхайн дээвэр нуралтаас болж хонгилийг нүүлгэсэн, “Yancoal”, “Peabody Energy” компаниуд санхүүгийн хүндрэлд орсон гэх мэт. Гэсэн хэдий ч “Whitehaven’s Maules Creek” компанийн үйлдвэрлэл 2016 оны хагас жилийн таамаглалаас харьцангуй өссөн цаашдаа ч өссөх хандлагатай байна. Мөн “Anglo American”  компанийн Grosvenor уурхай төлөвлөснөөс өмнө ашиглалт орсон учраас энэ нь 2017 оны нийт үйлдвэрлэлийн хэмжээнд бодитой нөлөө үзүүлнэ.                

Зураг 33. Томоохон коксжих нүүрсний экспортлогч

                 Эх үүсвэр: Үйлдвэрлэл, шинэ санаачлага, шинжлэх ухааны газар (2016)

2.7 ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ НҮҮРСНИЙ ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ

Зах зээлийн тойм

Дулааны нүүрсний үнэ 9 сард таамаглаж байснаас өсч,  2 жилийн дээд хэмжээнд хүрсэн нь Хятадын Засгийн газрын нийлүүлэлтийн хязгаарлалт, цаг агаараас улбаалсан нийлүүлэлтийн тасалдал болон Хятадын зуны өндөр халууны хэмтэй холбоотой.  Хятад дахь хүчин чадлын хязгаарлалт нь үнийн дарамтыг үргэлжлүүлэх төлөвтэй байна.  Хэдийгээр тийм боловч Австралийн экспортын өртөг хэвээр байх төлөвтэй байгаа бөгөөд өндөр үнэ нь экспортын бага хэмжээний бууралтыг  нөхөхөөр харагдаж байна.

Эрчим хүчний нүүрсний дэлхийн үнэ

Эрчим хүчний нүүрсний спот үнэ 9 сард дахин сэргэж  2011 оны эхэн үеэс хойшхи буурах хандлагыг зогсоосон. Австралийн  “Newcastle”-ийн жишиг ФОБ спот үнэ 9 сарын дунд үед тонн тутамд  70 ам. доллар болсон нь сүүлийн 2 жилийн хамгийн дээд түвшин юм.  Newcastle-ийн ФОБ спот үнэ 29 хувиар нэмэгдэж,  тонн тутамд 66 ам доллар болсон нь өнгөрсөн улирлын  51 ам. доллараас өссөн үнэ юм. Эрчим хүчний нүүрсний үнийн өсөлт нь Хятадын импортын эрэлттэй ихээхэн хамааралтай ба энэ нь нүүрсний уурхайн хүчин чадлын хязгаарлалт болон зуны улирлын цахилгааны хэрэглээний өсөлттэй холбоотой юм.

Зураг 34. Дулааны нүүрсний спот үнэт

Зураг 35. JFY дулааны нүүрсний гэрээний үнэ

Эрчим хүчний нүүрсний дэлхийн худалдаа

2016 онд дэлхийн эрчим хүчний нүүрсний худалдаа 1.0 тэрбум тонн болж буурахаар байгаа бөгөөд энэ нь Энэтхэг болон хөгжингүй орнуудын эрэлт буурсантай холбоотой юм. 2017 оны дэлхийн худалдааны төлөв 2016 оноос өөрчлөлтгүй хэвээр байхаар харагдаж байна.  

Эрчим хүчний нүүрсний дэлхийн импорт

Хятадын эрчим хүчний нүүрсний импорт 2016 онд эргэн сэргэнэ.

Хятадын эрчим хүчний  нүүрсний импорт 2014 оноос хойш буурсан.  Энэ нь Хятадын эдийн засгийн хөгжлийн удаашрал, хорт хийг бууруулах,  агаарын бохирдлыг бууруулах зорилготой холбоотой. Хэдий тийм ч 2016 оны эхний 7 сарын байдлаар Хятадын дулааны нүүрсний импорт 0.2 хувиар нэмэгдсэн.  Энэ нь ихэвчлэн нүүрсний уурхайн хязгаарлалт болон халууны улирлаас улбаалсан эрэлттэй хамааралтай. Халуун сарууд болох 5 -7 саруудын үйлдвэрлэл болон ахуйн цахилгааны хэрэглээ 7 хувиар нэмэгдсэн ба эдгээр саруудын дулааны нүүрсний импорт 14 хувиар нэмэгдсэн байна.  

2017 онд Хятадын дулааны нүүрсний импорт харьцангуй тогтвортой буюу 157 сая тонн болохоор харагдаж байна.

Зураг 36. Дулааны нүүрсний гол импортлогчид

Зураг 37. Хятадын эрчим хүчний хэрэглээ

Энэтхэг импортоос хамааралтай байдлаа бууруулахаар зорьж байна.

2015 онд Энэтхэгийн дулааны нүүрсний импорт 2003 оноос хойш анх удаа буурсан ба  2016 он хүртэл үргэлжлэх төлөвтэй байна. 2017 оны импортын төлөв нь өөрчлөлтгүй хэвээр байхаар байна.

Зураг 38. Хятад болон Энэтхэгийн дулааны нүүсний импорт

Зураг 39. 2016-2017 онд ашиглалтанд орох Энэтхэгийн баригдаж буй эрчим хүчний хүчин чадал

ASEAN-ны нүүрсний импорт ихэссэн нь нүүрсээр галладаг станцууд нэмэгдэхэд нөлөөлнө.  

Вьетнамын дулааны нүүрсний импорт 2016 оны эхний 6 сард 368 хувиар нэмэгдэх хүлээлттэй байна.  Анхнаасаа нүүрсний экспортер байсан Вьетнам улс дотоодын эрэлт нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор импортлогч болоод байна.  Вьетнамын хэрэглээ 2017 онд ихсэх төлөвтэй байгаа нь ДНБ-ий өсөлт болон нүүрсээр галладаг станцуудыг 2030 он гэхэд 53 хувиар өсгөх зорилттой холбоотой.  

2016 оны эхний хагаст Тайландын импорт өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 9 хувиар нэмэгдсэн байна.  Тайлант хугацаанд Тайландын нүүрсээр галладаг станцууд нь 12 сая тонн нүүрс болон хүрэн нүүрс ашигласан нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 10 хувиар нэмэгдсэн байна.  Тайландын нүүрсээр галладаг үйлдвэрлэл нь 2017 онд өсөх хандлагатай байна.  

Дэлхийн дулааны нүүрсний экспорт

Индонезийн үйлдвэрлэгчид үнийн өсөлтөд ойрын хугацаанд хариу үйлдэл үзүүлж чадахгүй.  

Индонезийн эрчим хүчний нүүрсний экспорт 2016 оны эхний хагаст өнгөрсөн оны мөн үеэс 9 хувиар буурсан үзүүлэлттэй байна.  Үнийн өсөлтөөс үл хамааран, Индонезийн үйлдвэрлэгчид үнийн өсөлтөд шууд хариу үйлдэл үзүүлэх бодолгүй байгаа нь ялангуяа жижиг уурхайнуудын логистикын хязгаарлалт болон өрийн дарамттай холбоотой.  2016 оны экспорт нь 2015 оны экспортын хэмжээнээс бага байх хүлээлттэй байгаа бөгөөд энэ нь цаг агаарын тааламжгүй байдал,  ачилтын удаашралтай холбоотой.

2017 онд Индонезийн экспорт 15 хувиар буурч 282 сая тонн болох хүлээлттэй байна. Хэдийгээр тийм боловч, хэрэв үнэ өндөр байж цаг агаар хэвийн байдалдаа байвал нийлүүлэлт нэмэгдэх төлөв байж болох юм.  

Зураг 40. Дулааны нүүрсний гол экспортлогчид

АНУ-ын эрчим хүчний нүүрсний экспорт бараг 2 дахин буурсан.

2016 оны эхний 6 сард АНУ-ын эрчим хүчний нүүрсний экспорт (дэлхийн 4 дэх том экспортлогч) өнгөрсөн оны мөн үеэс бараг 2 дахин буурсан (46 хувь). 2016 оны үлдсэн хугацаанд нүүрсний үнийн бууралт, байгаль орчны зохицуулалт, байгалийн хий болон нүүрсээр галладаг цахилгаан станцуудын дотоодын өрсөлдөөний улмаас импорт бага хэвээр байх хүлээлттэй байна. АНУ-ын дампуурлаа зарласан Peabody Energy компани дэлхийн хамгийн том хувийн хэвшлийн нүүрсний компани бөгөөд, 4 сард өөрийн зарим нэг нүүрсний уурхайнуудаа хаах эсвэл засварт оруулах шахалтанд орсон.

АНУ-д гарч буй  хүндрэлтэй  асуудлууд ирээдүйд үргэлжлэх төлөвтэй байгаа тул нүүрсний экспорт 2017 онд 10 хувиар буурч, 18 сая тонн болох таамагтай байна.

Зураг 41. Индонез болон дулааны нүүрсний экспорт

Австралийн олборлолт, үйлдвэрлэл болон худалдаа

Нүүрсний олборлолт үргэлжлэн буурсаар байна.

2015–2016 оны нийт олборлолт өнгөрсөн оны мөн үеэс 31 хувиар буурч,  173 сая доллар болсон.

Австралийн нүүрсний үйлдвэрлэл бусад нүүрсний уурхайн өсөлтийг үл хамааран тогтвортой хэвээр байна.

Зураг 42. Австралийн нүүрс олборлолтын зардал, экспорт

2015-2016 онд Австрали улс дундажаар 251 сая тонн эрчим хүчний нүүрс үйлдвэрлэсэн нь  2014–2015 оныхоос ихээхэн өөр байгаа юм. 6 сард Австралийн эрчим хүчний нүүрсний үйлдвэрлэл 3.4 хувиар өсөж 64 сая тонн болсон байна.

2016–2017 онд Австралийн  үйлдвэрлэлийн таамаг буурч 250 сая тонн болох төлөвтэй байна. 

Австралийн экспортын орлого 2016–2017 онд ахин сэргэнэ.

2015–2016 онд Австралийн эрчим хүчний нүүрсний экспорт 2.1 хувиар буурч 200 сая тонн болох хүлээлттэй байна. Энэ нь гол хэрэглэгч болох Хятад улсын эрэлт буурсантай хамааралтай. Экспортын хэмжээ 9 хувиар буурч 14.7 тэрбум доллар болсон нь дулааны нүүрсний үнэтэй холбоотой.

2016–2017 оны экспортын хэмжээ нь 1.6 хувиар өсөж 204 сая тонн болон хүлээлттэй байгаа нь оны эхний хагаст Хятадын эрэлт нэмэгдсэн холбоотой ба энэ нь Энэтхэгийн бууралтыг нөхөж байна. 2016–2017 онд экспортын орлого нь  3.6 хувиар буурч,  14.2 тэрбум доллар болохоор байна. Энэ нь ихэвчлэн 2016–2017 оны гэрэээний үнэ 6 хувиар буурсан холбоотой юм. 

Хүснэгт 26. Дулааны нүүрсний үнэ, үнийн төлөв байдал


ЭХ СУРВАЛЖ