Cluichí sa Chlós

Seo a leanas an teanga Ghaeilge a bhaineann le roinnt cluichí a imríonn páistí i gclós na scoile.  Tá an teanga simplí agus moltar roinnt ama a chaitheamh á múineadh ar dtús sa seomra ranga. Braitheann leibhéal na teanga ar aois agus ar leibhéal Gaeilge na bpáistí.

  1. Deir Ó Grádaigh: (Seo leagan Gaeilge den chluiche “Simon says”)

Bíonn duine amháin ag tabhairt ordaithe.

Teanga: Deir Ó Grádaigh “Seasaigí suas/suígí síos/crom síos/ardaigh do lámha/sín amach do lámha/cuir suas na lámha/cuir do lámh chlé suas san aer/seas ar chos amháin/bí ag rith/bí ag léim/bí ag siúl/seasaigí ar chos amháin/cuir do lámh ar do bhéal, do smig, do chluasa, do shúile, do cheann, do bhásta/cuir do lámh dheas ar do ghlúin chlé, ar do ghualainn chlé”.

Tugtar treoir eile m.sh. “Cas timpeall”.  Ní leantar an treoir sin mar nár dúradh “Deir Ó Grádaigh” ar dtús. Má leanann páiste an treoir tá sé/sí amuigh.

  1. Cén t-am é, a mhactíre?

Teanga:        Múintear í seo roimhré le cabhair an chloig.

Ceist:                “Cén t-am é, a mhactíre?”

Freagraí:        Tá sé a haon a chlog/a dó a chlog/a dó dhéag a chlog.

                Tá sé ceathrú chun/ceathrú tar éis a _____.

                Tá sé cúig/deich/fiche nóiméad chun/tar éis a ____.

                Tá sé leath uair tar éis a ____.

                Tá sé in am bricfeasta/in am lóin/in am dinnéir.

An Cluiche:

Roghnaítear an “Mactíre” agus na “Caoirigh”.

Seasann na caoirigh i gciorcal timpeall an mhactíre ag glaoch “Cén t-am é, a mhactíre?”  Freagraíonn an mactíre “Tá sé a dó a chlog” agus tógann na páistí dhá chéim ina threo.  Leanann sé seo ar aghaidh go dtí go bhfreagraíonn sé: “Tá sé in am lóin/am dinnéir…”.  Ritheann na caoirigh agus ritheann an mactíre ina ndiaidh.  Má bheireann an mactíre ar aon chaora sin é/í an chéad mhactíre eile.

  1. An Cat agus an Luch

Seasann na páistí i gciorcal le greim lámha ar a chéile.  Roghnaítear an “Cat” agus an “Luch”.  Déanann an cat a dhícheall breith ar an luch ag rith ina dhiaidh isteach agus amach as an gciorcal. Bíonn na páistí ag glaoch os ard orthu.

Teanga: rith/go sciopaidh/go tapaidh/déan deifir/beir air/beir uirthi/rith an treo eile/isteach/amach/tabhair seans eile dó/tabhair seans eile di//tá tú gafa/tá tú aige/tá tú aici/mí-ádh/fág an bealach/comhghairdeas/go n-éirí leat/go n-éirí libh/cluiche iontach.

  1. Deilbh

Roghnaítear dhá fhoireann.  Glaoítear ainmneacha ar na foirne.  Bíonn foireann amháin ag iarraidh breith ar an bhfoireann eile.  Nuair a bheirtear ar pháiste seasann sé/sí socair mar dhealbh go dtí go scaoileann páistí eile ón bhfoireann chéanna saor é/í tré lámh a leagan air/uirthi.  Bíonn deireadh leis an gcluiche nuair a bheirtear ar na páistí uilig.

Teanga: an bhfuil sibh réidh?/rith/déan deifir/mí-ádh/tá tú gafa/tá tú agam/is dealbh tú/tá tú saor/beir air/beir uirthi/tá tú ró-thapaidh/tá tú ró-sciopaidh/tá tú ró-mhall/tabhair seans eile dom/cluiche iontach/níl ach cúig noiméad fágtha/tá an t-am istigh.

  1. A Mhamaí, an bhfuil cead agam?

Bíonn páiste amháin mar cheannaire/chaptaen.  Seasann sé/sí ag an ‘Tús’ líne.  Déanann na páistí eile iarracht dul chomh fada leis/léi.  Glaonn an ceannaire amach treoir ar nós, “A Mháire, tráta”.  Caithfidh Máire céim siar a thógáil  Sula leanann an páiste an treoir caithfidh sé/sí cead a fháil ón gceannaire.  Deireann sé/sí “A Mhamaí, an bhfuil cead agam” agus nuair a deireann an ceannaire “tá cead agat” is féidir leanacht ar aghaidh.

Teanga:        Cé atá mar chaptaen?

“A Liam, céim beag bídeach.(céim bheag siar)

                “A Sheáin, céim mór millteach.(céim mhór siar)

“A Dheirdre, scáth fearthainne.(cas timpeall go ndeireann an cinnire ‘stop’)

“A Mhichíl, traein.(abair ‘choo choo’ agus téigh ar aghaidh go ndeireann an ceannaire ‘stop’)

Is féidir leis na páistí tuilleadh treoir a chumadh le cabhair ón múinteoir.

  1. Roille, roille ráinne (Seo leagan Gaeilge ar “Ring a ring a rosy”)

Roille, roille ráinne,

Timpeall linn i bhfáinne,

Rileoro! Rileoro!

Suas san aer le mo choisín ó.

Dhá lámh ag bualadh bos,

Dhá chois ag siúl,

Féach orm ag léim go hard,

Seo mé i mo shuí go ciúin.

  1. Soilse

Pioctar ceannaire/captaen.  Ritheann/siúlann/léimeann (roghnaigh gníomhaíocht amháin) na páistí timpeall an chlóis.  Glaonn an ceannaire amach dathanna na soilse tráchta:  

Glas=téigh ar aghaidh, dearg=stop agus bí i do dhealbh agus ómra=téigh níos moille Caithfidh na páistí na hordaithe a leanacht nó má théann páiste sa treo mícheart tá sé/sí amuigh. 

Teanga: Rithigí/siúiligí/bí ag léim/bí ag scipeáil/glas/dearg/ómra/bí i do dhealbh, níos moille/ tá tú amuigh/ tabhair seans eile dom/maith thú/maith sibh.

  1. Beir, ná beir!

Seasann na páistí i gciorcal.  Seasann páiste eile i lár an chiorcail agus liathróid beag aici/aige. Glaonn an páiste seo amach “beir ar an liathróid” nó “ná beir ar an liathróid” agus ansin caitheann sé/sí an liathróid go sciopaidh chuig duine éigin sa gciorcal. Caithfidh an páiste sin an treoir a leanacht.  

Teanga: an bhfuil sibh réidh?/mí-ádh/beir air/beir uirthi/tá tú ró-mhall/tabhair seans eile dom/cluiche iontach/níl ach cúig noiméad fágtha/tá an t-am istigh.

Teanga an Mhúinteora:

Rang

Cluichí

Feidhmeanna Teanga

Eiseamláirí

Na Naíonáin

Cén t-am é a mhac tíre?

Rith sa tóir

Sacar

Deir Ó Grádaigh

Ceisteanna a chur

Eolas a thabhairt

Ceisteanna  a chur

Ceisteanna chur agus a fhreagairt

Comhghairdeas agus comhbhrón a dhéanamh

Iarraidh ar dhuine rud éigin a dhéanamh

Áiteamh ar dhuine

Dallamallóg a chur ar dhuine

Daoine a eagrú

Cén t-am é mhac tire?

Tá sé a sé a chlog

Tá sé in am dinnéir

Rithimis

Rug mé ort

Níor rug

Bhí mé sa bhaile

Cé tá sa tóir?

Tá __ sa tóir

Tá tú gafa

Nílim

Tá tusa sa tóir anois

Faigh an liathróid

Buail an liathróid

Chugamsa

Anseo

Fuair mé cúl

Sin cúl

Bhí ar foraíl

Maith thú

Mí-ádh

An bhfuil cead agam imirt?

Ar mhaith leat imirt?

Cad é an scór?

A haon araon

A dó a náid

Seasaigí

Suígí

Cuirigí

Stopaigí

Rithigí

Siúlaigí

Deir Ó Grádaigh

Tá tú amuigh

Cén fáth a bhfuil mé amuigh?

Sheas tú

Shuigh tú

Chuir tú

Stop tú  7rl

Rang 1 agus a 2

Aimsigh agus folaigh

Sacar (ar lean)

Quennie queenie i o

Téad léimní

Magadh faoi dhaoine

Maíomh

Glaoch ar dhuine

Comhghairdeas a dhéánamh

Iarraidh ar dhuine rud éigean a dhéanamh

Eolas a léiriú

Sásamh a léiriú

Duine a ghríosadh

Foláireamh a thabhairt

Iarraidh ar dhuine rud éigin a dhéanamh

Téigí i bhfolach

Déánfaidh mé comhaireamh go dti a 10

Táim ag teacht

Cá bhfuil sibh?

Bhfuil sibh réidh?

Bhfuil sibh réidh, tá nó níl?

Aimsithe!

Tá buaite agam/again

Sinne na buaieoirí!

A Shéamuis!A Mháire!

Faigh an liathróid

Roghnaigh an fhoireann

Calaois a bhí ann

Cic éirice atá ann!

Cuir chugam an liathróid!

Maith thú!

Greamaigh air/uirthi!(tackle)

Fan leis/leí

Léim isteach

Cas an téad

Cé tá ag casadh an téid?

Beirt sa lár

Bí cúramach

Níos tapúla

Níos moille

Sé do sheal é

Sé do shealsa é!

Gabhaim pardún!

Bhaineamar  tuisle asat!

Aon, dó,

Capall is bó,

Trí, ceathair,

Bróga leathair,

Cúig, sé,

Cupán tae,

Seacht, ocht,

Seanbhean bhocht,

Naoi deich,

Císte te!

Cé hé do Leannán

Cé hé do leannán?        

Cé hé do ghrá?

An dtosaíonn a ainm le hÁ nó Bá?

A,B,C,D…….

Leag an Bord

Leag an bord,

Leag an bord,

Scian is forc

Is plátai in ord.

Piobar dubh,

Piobar dubh,

Prátaí nua

Is cúpla ubh.

Rang a 3 agus a 4

Cluichí páirce

Cnónna capaill

Saoradh (Release)

(Sáite sa Chré)

Duine a ghríosadh

Comhghairdeas a dhéanamh

Foláireamh a dhéanmah

Magadh faoi dhuine

Toirmeasc a chur ar iompar dhuine

Léiriú gur ghá rud éigin a dhéanmah

Duine a eagrú

Ceartú le béim chuí

Áiteamh ar dhuine

Duine a rialú nó a smachtú

Séanadh

Daoine a eagrú

Eolas a léiriú agus a fhiosrú

                Tabhair faoi!

Beir air!

An-mhaith/ar fheabhas!

Ard fhear/bhean!

Ar aghaidh leat!

Maith thú!

An-bhreith!

An-chic!/An-bhloc!

Seachain taobh thiar díot!

Lean é/í!

Cad tá ar siúl agat a chladhaire?

Tabhair lascáil bhreá don chaid/liathróid!

Tá an téad sin ró-ghearr

Tá tú á luascadh

Ná bí á luascadh

Caithfidh tú é a choimeád socair

Tóg go bog é!

Scaoil leis

Seachain!

Ní hé do sheal é!

Mo shealsa a bhí/atá ann!

Mo sheal arís!

Fan go gceanglóidh mé é!

Tóg t’aimsir

Leag mé lámh ort

Ar aghaidh leat abhaile

Cá bhfuil an baile go direach?

Caithfidh duine tú a shaoradh

Cé a scaoil saor thú?

Scaoilte saor

Tá tú gafa!

Níl ná é!

Níl mé ná hé!

Ná buail sa chos é/í

Ná buail faoin gcam é!

As ríocht

díbirthe

Rang 5 & 6

Cluichí tomhais

Spás oscailte ( no man’s land)

Cluichí páirce

Cispheil

Ceisteanna chur agus a fhreagairt

Eolas a fhiosrú

Duine a rialú nó a smachtú

Séanadh

Daoine a eagrú

Eolas a léiriú agus a fhiosrú

Iarraidh ar dhuine rud éigin a dhéanamh

Tuairisciú

Duine a ghríosadh

An mbíonn sé ar siúl…..?

An ……..é?

Is ea/ní hea

Is …..é/ ní ……é

An tú…….?

Is mé/ ní mé

An bhfuil baint agat le…..?

Scaipigí

Líonaigí

Tarraing cic air!

Seachain ná gcuirfidh tú amach é

Bhí sé amuigh

Lasmuigh!

An bhreith!

Ná scaoil leis!

Dhein tú éágóir!

Anuas sa mhullach orm!

Cloígh leis na rialacha

Níl tú ag cloí……..

Caithfidh sibh cloí leis na…..

Ní tusa atá i bhfeighil

Cad é mar chic!

Bhí sé/sí sa chearnóg

Sin cúinne!

Rinne/Dhein sé/sí calaois orm!

Fuair siad cic saor/taobhlíne.

Coinnigh/Coimeád/Fan leis/léi!

Leath ama

Ar seachrán/ar foraíl

Idir na cuailli

Thar an dtrasnán

Iompaigh/Cas timpeall

Tabhair dom an liathróid.

Árdaigh an liathróid.

Chuaigh sé/sí ar ruathar aonair.

Bhí ádh/mi-ádh orainn.

Rinne sibh bhur ndicheall!

Glac an cúilín.

Bhuail sé/sí an trasnán

Scór den scoth!

Tá sé imithe thar an taobhline.

Bronnadh an corn orainn.

Bhuamar bonn an duine.

Táim gortaithe.

Táim ag imirt peile/caide.

Táim ag imirt iománaíochta/camógaíochta.

Sinne na buaiteoirí