Crommuniticatie

We zijn op de startzondag drie weken geleden ons jaarthema ‘In gesprek met…’ begonnen. We gaan dit jaar kijken naar boven (relatie met God), binnen (relatie met elkaar) en buiten (relatie met niet-christenen). Ik ben van plan om in de eerstkomende keren dat ik over dit thema kan spreken, me te richten op de onderlinge band. Om een beetje in het thema te komen, en fragment uit FireProof: 9:15-12:11.

Crommuniticatie! Crommunicatie: kromme communicatie, van liegen tot steken onder water, van schreeuwen tot doodzwijgen. (Crom)munitie(catie): elkaar bekogelen met een striemende scheldkanonnade, roddel, cynisme, enz. Woorden hebben impact: ze kunnen je ziel openscheuren of je ziel helen. Vandaag kijken we naar de negatieve kant van communicatie. En er gaat veel mis! Talloze huwelijken stranden vanwege crommuniticatie. Ouders en kinderen crommuniticeren erop los! Kranten staan bol van verslagen van cormmunitiecatiprocessen (Jeanine Hennis van defensie heeft dat deze week weer ondervonden). Als je op internet zoekt op communicatie dan vind je talloze cursussen, trainingen om je vaardigheden op dat gebied te verbeteren. Die voorzien in een grote behoefte! Ze zijn ontzettend nodig!

Wat heeft Gods woord te zeggen over communicatie? Veel! Elke week een tekst in de mededelingenmail met communicatietips uit Gods Woord. Deze week: Spr. 11:13: “Bij een roddelaar is een geheim niet veilig, wie betrouwbaar is, hult zich in zwijgen.” Maar vanochtend heb ik gekozen voor Jacobus 3:1-12.

Het woordje dat het meest in dit gedeelte voor komt is ‘de tong’. De tong, dat zijn onze woorden. De dingen die we zeggen. En Jacobus is niet positief over ons gebruik van die tong…. Hij begint met een waarschuwing richting leraars, mensen die gewoonlijk veel praten. In die tijd was je als leraar een aanzienlijk persoon en er waren nogal wat mensen die dat dus graag wilden zijn. Jacobus waarschuwt hen, want wie veel praat, onderwijst, zal een strenger oordeel te wachten staan. Dus heb ik besloten te stoppen met preken…. Dit is voor Jacobus het bruggetje naar het spreken over de tong, communicatie. Hij is heel nuchter: We struikelen allemaal op veel gebieden, maar op dit gebied wel heel veel! Jacobus zet stevig in op crommuniticatie! In vers 2-5 betoogt Jacobus dat de tong, hoewel klein, tot grote, vooral negatieve dingen, in staat is.

In vers 2-5 gebruikt hij daarvoor drie beelden: het bit van een paard en het roer van een schip en een vlammetje om te laten zien dat iets heel kleins als een bit of roer of een vlam tot grote dingen in staat is. Het bit houdt het hele paard in toom, het roer houdt het gigantische schip op koers, tegen winden en stromingen in en een vlammetje legt een heel bos plat. De tong is ook klein, en tot grote dingen in staat. Natuurlijk ook grote goede dingen, maar Jacobus zoomt hier in op de negatieve voorbeelden.

In vers 6 vergelijkt Jacobus de tong met een vuurvlam, vol ongerechtigheid. Onze woorden zitten vol met zonde en onrecht. Die vuurvlam is er vanaf het begin al geweest en woekert maar door en zet alles om zich heen in vuur en vlam. De oorsprong van die brandhaard is de hel zelf…. De duivel zelf is de bron van deze crommuniticatie. Velen lopen rond met derdegraads brandwonden door de woorden die anderen als vlammende fakkels op hen afvuurden.

In vers 7-9 gebruikt Jacobus het beeld van het temmen van een dier, zodat het naar je luistert. Nou, de mens heeft heel wat dieren getemd, maar de tong…. Niet te temmen! Ze spuw gal en gif, ze irriteert, provoceert, commandeert, intimideert, ze dreigt, ze zwijgt, ze verwijt en bijt, ze dwingt en ze verlinkt, ze liegt, bedriegt, ze slijmt, ze teemt, ze vloekt, ze schreeuwt, enz. Ontembaar, verwoestend!

Tjonge, wat een negativiteit. Kan dat niet wat positiever? Is het werkelijk zo erg? Is Jacobus hier niet te zwart, te negatief? Om twee redenen niet: ten eerste het brede bijbelse bewijs voor de zondigheid van de tong bij uitstek: De eerste zonde van Adam na van de verboden vrucht te hebben gegeten is de zonde van de tong: Die vrouw die U me gegeven heeft, die heeft me ervan gegeven…. Afschuiven van schuld, verantwoordelijkheid. Jesaja staat voor de heilige God en roept vertwijfelt uit: Wee mij, want ik ben een mens onrein van lippen te midden van een volk dat onrein van lippen is. Paulus in zijn hoofdstukken in Romeinen over de zonde zegt: 3:13: Hun keel is een open graf, hun tong is bedrieglijk, achter hun lippen schuilt het gif van een adder, hun mond is vol vervloeking en venijn. Jacobus zegt eerder in zijn brief in Jac. 1:26: Wie meent dat hij God dient, maar zijn tong niet in bedwang kan houden zit op een dwaalspoor en heel zijn godsdienst is vergeefse moeite.
En ten tweede: kijk dan toch eens naar jezelf…. Hoe vaak crommuniticeren we erop los en rollen er woorden uit onze mond die ondoordacht zijn, ongeestelijk, niet opbouwend, roddels, krenkende opmerkingen, steken onder water, scheve moppen, vloeken (misschien niet rechtstreeks GVD, maar wel vloeken als: jij doet ook altijd…. Jij doet ook nooit…), boze opmerkingen, onwaarheden, halve waarheden, leugens, niets zeggen (doodzwijgen), dreigementen, enz. Dit is erg! Ik denk dat we vaak niet de ernst van onze crommuniticatie beseffen….

Jacobus verzucht dan ook in vers 8-10a: Niemand is in staat de tong, deze kronkelende gifslang, te temmen. Ze is vol dodelijk venijn! Een onberekenbaar kwaad, dat zomaar ineens naar je uit haalt. We loven God ermee en vervloeken een mens, die gemaakt is naar Gods beeld. Zegen en vloek komen uit één mond… Hopeloos…. Is dit een berustend aanvaarden van een voldongen feit? Is Jacobus wanhopig? Nee! Gelukkig niet! Daar waar de bijbel ons wijst op onze zondigheid daar is er ook altijd de verlossing. Maar het probleem is dat de verlossing die Jacobus hier voorstelt niet zo duidelijk verwoord is. Ze is impliciet aanwezig. Niet duidelijk, woordelijk omschreven, maar tussen de regels door.

De verlossing die Jacobus biedt zit in de retorische vragen die hij stelt in vers 10b-12. Vragen waarbij maar één antwoord mogelijk is. Is er een leukere stad dan Almelo? Laat soms een bron uit dezelfde ader zoet en bitter water opwellen? Het is duidelijk dat je hier enkel ‘nee’ op kunt zeggen… En zo volgen opnieuw twee retorische vragen. Kunnen er aan een vijgenboom olijven groeien of aan een wijnstok vijgen? Nee, toch! Dat is je reinste onzin. Met deze vragen zegt Jacobus eigenlijk: Hoe kan het dan dat er uit jouw bron, o christen, wel twee soorten communicatie voortkomen? Zowel crommunitiecatie als communicatie. Jullie, mijn broeders en zusters, hebben toch een andere bron waaruit je put, of niet dan?! Een christen kán de tong temmen!

Waar Jacobus hier dus tussen de regels op wijst, is het feit dat de christenen aan wie hij schrijft anders zouden moeten kunnen, want jullie hebben toch een andere bron om uit te putten?! Als hij stelt in vers 7 en 8 dat geen mens de tong kan temmen, dan bedoeld hij dat geen menselijk mens de tong kan temmen. Maar een geestelijk mens zou dit weldegelijk moeten kunnen! Een christen zou beter moeten weten en kunnen, want zij put uit een andere bron. Jacobus doelt met die bron op ons hart. Ons hart is de bron van ons leven en dus van al onze communicatie. Denk maar aan Jezus die zei: Waar het hart vol van is, daar stroomt de mond van over (Luc. 6:45). We hebben toch een nieuw hart gekregen toen we tot geloof kwamen? In dat hart is toch de liefde van Jezus uitgestort? De Heilige Geest woont daar toch in? Dan moet er toch iets te doen zijn aan crommuniticatie? Christenen zouden de tong moeten kunnen temmen en goed communiceren.

Jacobus wijst zo de lezers, en ons, tussen de regels door naar de ware kern van communicatie. Die zit niet in het aanleren van allerlei communicatieve vaardigheden, maar die zit in je hart (de bron van het leven) en of dat hart vol is met Jezus, de Heilige Geest. Als wij tot de ontdekking komen dat we crommuniticeren, dan moeten we allereerst terug naar ons hart en onderzoeken wat daarin zit. Wat zit er in jouw hart? Is Jezus met zijn waarheid en liefde degene die ons vult? Of zit er onrust, onvrede, boosheid, ongeduld, trots, angst, bitterheid, egoïsme, enz.?

De les in communicatie van Jacobus bepaalt ons bij de kern: wat zit er in ons hart, de bron? Onderzoek het! Als je ontdekt dat ie vuil is, belijd het dan en ontvang vergeving op grond van het volbrachte werk van Christus. Laat je hart dan gevuld worden met de Heilige Geest die je zijn vrucht wil geven liefde, vrede, vriendelijkheid, vreugde, enz. Die vrucht is bepalend voor wat er over onze tong komt.

Maar, zou iemand nog kunnen opmerken, als God ons leert dat goede communicatie een kwestie is van het hart, wat moeten we dan met al die trainingen en cursussen in communicatie? Zijn die dan overbodig? Nou nee. Doe er je voordeel mee, maar vergeet nooit dat je het niet in eigen kracht kunt. Als je iets leert over communicatie en je denkt: daar moet ik iets mee, zet dan eerst je hart open naar God en zeg: Heer, ik besef dat het anders moet. Vergeef mij mijn zondige hart dat zo graag crommuniticeert. Stort Uw Geest in mij uit en werk door mij heen.

In gesprek met elkaar: onderzoek je hart, belijd je zonden en ontvang vergeving. Draai zo die ellendige gifslang van crommuniticatie de nek om en communiceer in Gods kracht!


Communicatie is hot! Hoe verwoord je dingen, hoe communiceer je effectief, hoe voorkom je dat mensen afhaken, enz. enz. Talloze cursussen en trainingen worden gegeven om de communicatie tot een hoger plan te verheffen. En dat het nodig is, is duidelijk!! Voorbeelden laten zien (=crommunitiecatie). Wat heeft Gods woord te bieden in deze zee van aanbiedingen? In eerste instantie heeft ze een zeer realistisch en negatief beeld van onze tong, onze woorden. Kijk maar naar Jacobus. Kijk maar naar het brede bijbelse getuigenis over de tong.

Altijd maar weer die veroordeling, telkens het afbreken, telkens het negatieve benadrukken. De zonde aan het licht brengen. Waarom niet wat meer positief?! Heel simpel: Het is niet beter dan dat wat de bijbel ons voorspiegelt…. Ja maar! Wees nu eens eerlijk en kijk in de spiegel. Hoe vaak rollen er woorden uit onze mond die ondoordacht zijn, ongeestelijk, niet opbouwend, roddel, krenkende opmerkingen, steken onder water, scheve moppen, vloeken (misschien niet rechtstreeks GVD, maar wel vloeken als: jij doet ook altijd…. Jij doet ook nooit…), boze opmerkingen, onwaarheden, leugens, niets zeggen, enz. Dit is erg!

Jacobus neemt de tijd om de zonde uit te werken en in het licht te stellen. Heftig, veroordelend, vernietigend. Verzuchtend: Niemand is in staat deze kronkelende gifslang te bedwingen (vers 7-10a). Is dit een berustend aanvaarden van een voldongen feit? Nee! Gelukkig niet! Daar waar de Bijbel de zonde heftig in beeld brengt en je laat uitroepen: wie is nog in staat zonder zonde te leven?! Zo heeft de bijbel altijd een oplossing voor de zonde! Jacobus’ oplossing is niet eenvoudig te achterhalen, maar hij is er wel!

Zijn ontkenning dat het hopeloos is, zit in de retorische kreet: dit kan toch niet zo zijn, mijn broeders!? Het kan anders, toch? En dan volgen er drie retorische vragen: allemaal met hetzelfde antwoord: nee! Dat kan niet! Zo zou het toch ook niet kunnen zijn in het leven van een christen! Je hebt toch een andere bron aangeboord? Je bent nu toch geestelijk geworden? Dat zegt hij allemaal niet, maar dat zit opgesloten in die retorische vragen. Het beantwoorden van die vragen, zou de lezer, en ons, meteen moeten bepalen bij de bron van alle problemen met onze tong. Een menselijk, vleselijk mens kan idd de tong niet bedwingen, in toom houden, maar een geestelijk mens wel, toch?! Een geestelijk mens: iemand die opnieuw geboren is, iemand die met zijn mond belijd met zijn hart gelooft dat Jezus van God gezonden is om onze zonde op zich te nemen, iemand die zijn eigen inzichten, verlangens en dromen dood en nieuwe, levende, betere dromen, verlangens en wensen krijgt van God, iemand die wil leven voor God, zich laat leiden door de Geest, enz. Jacobus wijst iemand die slecht communiceert naar Jezus. Naar degene die ons hart kan veranderen en die ervoor kan zorgen dat onze harten liefde en waarheid laten opwellen richting onze mond/tong. Eerst afrekenen met die zondige bron, onze zonde belijden en dan leven met Hem en door Hem liefde te delen met onze naasten.

Wat zit er in jouw hart als je boos bent op je kind? Als je onnadenkend reageert? Als je minachtend spreekt tot of over je vrouw?

Is dat dan alles? Is dat voldoende? Zijn al die communicatiecursussen en trainingen overbodig? Nee, ze zijn weldegelijk nuttig. Net als het boek Spreuken ons talloze communicatietips meegeeft (via de mededelingenmail komt die naar je toe). Gods Woord komt tot ons van buiten onszelf om ons te confronteren en te laten zien hoe het moet. Maar wat je nooit moet doen is dit: Oh, goede tip, dat ga ik doen! Maar waar het om draait is dit: Welke tip of truc je ook aangereikt krijgt, doe er twee dingen mee: ga naar Gods Woord en kijk of het niet in strijd is met Gods Woord en ten tweede, ga altijd via het hart. Neem niet klakkeloos een nieuwe tip en truc over zonder daarbij eerst God te vragen om dit te doen met een nieuw, geestelijk hart. Stel altijd de vraag: wat zit er in mijn hart? Dit is cruciaal! Eerst het hart, dan de daden. Zonder een juist hart, zonder een geestelijke instelling, komt het aan op onze kracht en onze inzichten en God haat dat! Steun op uw eigen inzichten niet, maar steun op de Heer. Vervloekt is de mens die op zijn eigen kracht steunt. Keer op keer, wijst God ons de weg naar het hart, de kern, de bron, de verbondenheid met Hemzelf en van daaruit voortvloeiend: de goede woorden.

Je kunt boos reageren op je kind oplossen door communicatietips toe te passen, maar dieper ga je als je nagaat: Wat zit er in mijn hart? Is er misschien iets wat jou telkens irriteert in je kind en je valt uit tegen hem/haar. Wat zit er dan in jouw hart? Ongeduld? Boosheid omdat het kind niet is zoals jij wilt dat het is? Onvrede over je eigen keuzes? Onvergevingsgezindheid? Deze zoektocht naar het hart is moeilijker en trager dan een nieuwe tip of truc toepassen, maar is wel effectiever en dieper. Beide beogen ze hetzelfde resultaat, maar Gods Woord snijdt dieper.

Moeilijke communicatie met je man. Wat moet je doen? Leren luisteren, vragen stellen, ja, maar nooit zonder het juiste hart. Juiste dingen leren is mooi, maar het draait om het hart en welke stroom daaruit vloeit. Ervaar je berouw over je crommunitiecatie? Belijd je dat aan de Heer? Vraag je Hem om inzicht, liefde, geduld, vriendelijkheid. Het zijn vruchten van de Geest en niet van onze eigen inspanningen! Binnen die vrucht van de Geest zijn tips en trucs van harte welkom, maar nooit buiten die Geest om! Altijd via God en ons hart en dan aan de slag. Nooit uit eigen kracht. Erken de zondigheid van je crommunitiecatie. Belijd het aan de Heer en bid om verlichting. Komt er een tip of truc op je pad, toets het aan Gods Woord en vraag God je de juiste houding te geven bij de oefening in die tip of truc.

Tips en trucs, als ze in overeenstemming zijn met Gods woord, zijn als de wet van God. Dit zou je moeten doen! Je kunt dit niet in eigen kracht doen. God verbiedt het zelfs! Doe het in mijn kracht! Laat die tip, truc, wet tot je hart spreken en het zacht maken voor mijn Geest die je overtuigt van zonde, belijd die zonde, ontvang vergeving en laat de liefde van God je leiden in het oefenen in de tip die je kreeg. Nooit zonder die tussenstappen! Hoewel het hetzelfde resultaat kan hebben, is de ene weg zonder Christus een doodlopende weg, de andere is de weg naar het leven. Is het zo radicaal, Heer? Ik worstel hier nog wel mee….

Waar heb ik het niet over? Tips en trucs voor effectieve communicatie in je bedrijf. Waarom die niet? Omdat het daar niet draait om goed of fout, maar om meer omzet. Als je daarin meegaat, dan zul je moeten leren hoe het beter moet. Daar draait het om een wezenlijk ander niveau van communicatie.

In de erkenning van zonde, ligt de oplossing voor de hand. Zonde verpletterd ons zelf en maakt ons klaar om de oplossing te ontvangen die buiten onszelf op ons wacht: Jezus Christus. Hij kan pas in je wonen als je erkent dat je niets bent en alles van Hem verwacht. Pas als je verbrijzeld ligt onder de last van de zonde, kan Jezus dichtbij komen met zijn verlossing en zijn nieuwe leven. Het nieuwe leven ontspringt pas aan de doodskist van onze oude natuur. Wat er daarna gebeurd, het nieuwe leven is niet te vatten in tips en trucs, maar enkel in een stroom van Godsvrucht. Het juiste hart stuurt de juiste woorden. Waar je hart vol van is, daarvan stroomt de mond over. Zoek naar een zuiver hart, belijd je zonden, erken je fouten, vraag en ontvang vergeving en leef door Gods Geest. Hij moet je hart vullen, dan pas zul je minder crommunitieceren. Maar zul je met de communicatie mensen opbouwen, herstellen, genezen!

Daarom zingen we ‘vul mij Jezus! Vorm mij! Leid mij! zend mij! Opw. 398.

Het moet concreter, Heer? Help me!

Als wij nadenken dit jaar over verbondenheid en in deze preek over communicatie, dan moeten we telkens terug naar het hart. Naar de bron van Jezus’ liefde en waarheid.

Wat doet zo’n heftige scene met mijn preek? Het is duidelijk crommunitiecatie, da’s helder, maar het is wel een heftige vorm. Minder heftig als negatief spreken over je man/vrouw op een feestje als ze er niet bij is. Maar zo ver kan het wel komen. Misschien is de eerste scene beter, omdat ie minder explosief is. Maar wel helder in crommunitiecatie. Zonder al teveel boosheid, maar toch wel duidelijk geagiteerd. Miscommunicatie. Crommunicatie: langs elkaar heen praten, op een andere golflengte communiceren, elkaar verkeerd begrijpen, niet luisteren. Crommunitiecatie (munitie): elkaar bekogelen met striemende woordkanonnades, elkaar echt pijn doen met woorden.

Er is veel mis met communicatie. Veel huwelijken stranden vanwege slechte communicatie, relaties tussen kinderen en hun ouders lopen stroef, omdat er slecht gecommuniceerd wordt. Er wordt heel wat gecrommunitieceerd! Als je op internet de zoekopdracht communicatie intypt, dan kom je allerlei tips, trucs, trainingen en cursussen tegen om je te leren beter te communiceren. Vandaag gaan we luisteren naar Jacobus die iets te zeggen heeft over communicatie. Jac. 3:1-12.

De tong is bedoeld om controle te oefenen over ons zondige lichaam. Net als een bit of roer dat is voor een schip, is de tong ook het roer van ons leven. Daar draait het om. Als we die onder controle hebben, dan ook ons hele lichaam met z’n driften en emoties.

De kern van de zondigheid van onze tong is duidelijk gemotiveerd vanuit Gods Woord. Adams eerste verweer is een zonde van de tong…. Die ander heeft het gedaan, niet ik! Jesaja roept het uit: Wee mij! want ik ben onrein van lippen. Petrus roept ons op om onze tong te weerhouden van het kwaad en zijn lippen van bedrog (1 Petr. 3:10). Paulus in zijn hoogtepunt van de zondigheid van de mens in Rom. 3:13-14: addergif is onder hun lippen, hun keel een open graf, met hun tong plegen zij bedrog, hun mond is van vloek en bitterheid vol. Jacobus stelt het al eerder in zijn brief Jac. 1:26: Wie meent dat hij God dient, maar zijn tong niet in bedwang kan houden zit op een dwaalspoor en heel zijn godsdienst is vergeefse moeite. Ja, onze tong is de kern van onze zondigheid. Als zij bedwongen kan worden, dan is de angel uit onze zondigheid verdreven. De tong is het ergste kwaad. Klein, maar o zo gevaarlijk en krachtig!

Een ondoordacht woord, een onwaarheid, sluwe suggestie, krenkende roddel, bedekte toespeling, schuine mop, steek onder water, flauwe grapjes, vloeken, schelden, enz.

3:2-5a: De tong is de sleutel tot een volmaakt leven. Wie zijn tong beheerst, beheerst zijn leven.

5b-6: brand! De tong kan brand stichten, net als een klein vlammetje een heel bos in brand kan steken. Ze is slecht in haar karakter: een wereld van onrecht, die onze lichaamsdelen in brand steekt. Ze is het centrum van aansturing van onze vermogens, onze handelingen. Ze staat zelf in het middelpunt van die onrechtvaardige wereld. Een wereld die vijandig tegenover God staat. Ze stuurt al onze lichaamsdelen aan om zich ter beschikking te stellen aan een zondige wereld.

6. Onze tong bezoedelt ons hele lichaam, heel ons leven. We worden vies van al die verkeerde woorden en staan met gescheurde en besmeurde kleren voor elkaar en God.

Hij steekt het rad van het leven in brand. De hele levensloop. Ze is ons hele leven een plaaggeest, een oproerkraaier.

Ze wordt in brand gezet door de hel zelf. Satan en zijn demonen zetten onze tong aan tot zondigen. Voorbeeld Petrus die de Heer waarschuwde voor zijn naderende sterven en goedbedoeld zei: dat verhoede God! Jezus reactie is: ga weg achter mij, Satan!

Ze is anti God (wereld van ongerechtigheid), ze maakt ons hele leven vuil, ze is een voortdurende oproerkraaier, ze is van de satan.

2-5a: Ze is tot veel in staat, net als een bit en een roer. Als we de tong bedwingen, dan zijn we volmaakte mensen. Zij is de sleutel tot een heilig leven. Als we de tong bedwongen hebben, dan zijn we er!

5b-6: Ze is tot veel kwaad in staat, net als een klein vonkje een heel bos in brand kan steken. Onze tong is een wereld van ongerechtigheid, een besmeurder van ons leven, een voortdurende bron van kwaadheid en aangestoken door de satan zelf.

7-8: Niemand, geen mens kan haar temmen. In ons mensen is geen kracht die in staat is de tong te temmen, hoewel we allerlei dieren kunnen temmen en hebben getemd. Ze is als een wild dier dat voor een deel getemd is, maar telkens weer wild wordt, onberekenbaar is.

9-10a: Wij loven God ermee en vervloeken mensen ermee, hoewel zij geschapen zijn naar Gods beeld. Hoe kan het dat we een kwaad woord over God niet kunnen verdragen, maar onnadenkend kwaad spreken over Gods beeld, de mens?!

10b: Dat kan toch niet?! Dit is niet goed! Dit is slecht, fout!

11 en 12: Twee voorbeelden om zijn verontwaardiging aan te geven: een bron kan toch ook geen zoet en zout water opwellen?! Een vijgenboom kan toch geen olijven voortbrengen en een wijnstok toch geen vijgen?! Zo kan het toch ook niet zijn dat wij, nieuwe mensen, niet meer menselijk, maar geestelijk opnieuw geboren mensen, met twee woorden spreken: zuiver en vuil?!

Waarin ligt jouw grootste zonde? De tong?! Bijbels gezien is er veel voor te zeggen om dit deel van ons lichaam aan te wijzen als de ergste bron van zonde. Vooral met de tong maken we veel fouten. Opsomming Jacobus’ typeringen en verdere bijbelse bronnen voor de stelling: De tong is een wereld van ongerechtigheid.

Erkenning en berusting in vers 7-10a? Nee! Erkenning dat een menselijk mens het niet kan! Zegen en vloek uit dezelfde mond?! Maar wij zijn toch anders?! Wij zijn toch niet meer menselijk, wij zijn toch geestelijk?!

Wat is jouw bron? Ben je werkelijk christen? Ben je werkelijk aangesloten op de bron? Welt er uit jouw hart echt nieuwe stroom op die gevoed wordt door Gods Geest?

Excurs: tips en trucs voor communicatie. Zijn die behulpzaam? Dit gaat misschien te ver…. Wel tantalising….

De bijbel bepaald ons bij ons hart als we aanlopen tegen slechte communicatie. De wereld heeft andere methoden die ons hart niet hoeven te raken. Tips en trucs. Op zich niet fout, maar als ze ons hart niet raken, dan is het niet uit God en dus uit ons zelf, eigen kracht en God vervloekt mensen die steunen op eigen kracht. Zoek je heil bij God en niet bij mensen!

Zo komen we bij de kern van Jacobus’ betoog: de tong is in mensenhanden een drama, maar in geestelijke handen een zegen! Jacobus heeft in ver 2-5 aangetoond dat de tong tot veel in staat is, net als een bit en een roer. Ze kan bedwongen worden door geestelijke mensen. Mensen die zich laten vullen met Gods Woord en Gods Geest zouden in staat moeten zijn om hun tong onder controle te krijgen. Het is een proces en soms langzaam, maar het kan. We kunnen overwinnen.

Tot slot een prikkelende gedachte: Ik begon met te zeggen dat er vele communicatietrainingen en cursussen zijn. wat moet je daarmee in het ligt van wat Jacobus hier aanbiedt? Het is om te prikkelen en dus om over door te spreken: Jacobus steekt hier dieper dan welke communicatiecursus ook. Geen tips en trucs, maar het hart is de oorzaak! Geen gebrek aan opvoeding of training, maar je hart. Ho ho! Dit gaat natuurlijk niet op, want we hebben toch de Spreuken in onze bijbel staan. Dat staat helemaal vol met communicatietips en trucs. Reageer zo wel en zo niet. Ja, dat klopt, maar die spreuken zijn geen simpele oneliners, maar staan in de brede kader van de wijsheid. En de diepste bron van wijsheid is God kennen, je verbinden met God. Daarbij zijn er wel tips en trucs te geven, maar die mogen nooit voorbij gaan aan het hart. Telkens moeten tips en trucs door het hart gaan en niet slechts door onze lippen. Handelingen zonder ons hart eerst op Christus te richten zijn per definitie niet diepgravend genoeg. Ons hart moet aangepakt worden!

Communiceren kan soms krom zijn en munitie om op anderen te richten.

Jacobus waarschuwt ons voor de zonden van de tong. Niet allemaal leraars willen zijn, dus voorzichtig met teveel praten. Realistisch (3:2a): wij struikelen allemaal in velerlei opzicht. Als je niet struikelt in je woorden, dan ben je volmaakt. Vergelijking met paarden en het bit, een schip met een roer, een vlammetje → allemaal relatief klein, maar met grote invloed gevolgen. Alles is te temmen door de mens, behalve de tong. We gebruiken de tong om God te loven en om mensen te vervloeken die naar de gelijkenis van God zijn gemaakt. Uit dezelfde mond komen zegen vloek. Dit behoort niet zo te zijn! Kan soms een bron zowel zoet als bitter water laten opwellen? Of een vijgenboom olijven of een wijnstok vijgen?

Ik zie aan de ene kant een stuk realisme: het kan niet anders dan dat we struikelen en tegelijk zie ik perfectionisme: zo behoort het niet te zijn (zegen en vloek uit dezelfde mond). Hoe horen die bij elkaar?

Het is geen moeilijk stuk om uit te preken. Het is vrij simpel. Wellicht zijn er hier en daar wat leuke ontdekkingen te doen, maar verder spreekt het behoorlijk voor zichzelf. Waar het spannend wordt zijn de voorbeelden van slechte communicatie. Wat is verkeerd spreken? Voorbeelden in het gezinsleven, opvoeding, op school, op het werk (voorbeelden uit spreuken?). Confronteren met het zoute water dat ook opwelt uit ons hart. We moeten toe naar de oplossing, maar die biedt dit gedeelte niet. Ja, toch wel: de bron, die dient goed te zijn. Is onze bron zuiver? Wat zit er in je hart. Waar je hart vol van is, daar loopt de mond van over. Spr. 6:14. Wat zit er in je hart? Onderzoek het en belijd het en vul het met de juiste woorden/Geest. Waar vul je je mee? Dat is de confronterende opdracht om mee aan de slag te gaan. Wat kan er in je hart zitten? Boosheid vanuit je eigen opvoeding. Angst. Onrust. Waarom triggert een bepaalde opmerking, gedrag van iemand jou zo? Waarom ben je uit het lood geslagen? Waarom geagiteerd? Waarom ontwijkend?

Jacobus heeft al eerder in zijn brief aangegeven dat spreken zilver is, maar zwijgen goud. Langzaam in het spreken, snel in het horen (Jac. 1:19, 26).

Hij heeft het in eerste instantie tegen leraars in de gemeente. Mensen die leerden waren hoog in aanzien en er waren nogal wat nepleraars die vanwege hun status die taak opnamen. Jacobus doet daar verder eigenlijk niets mee in zijn betoog. Hij blijft wel steeds spreken in de wij-vorm, waarmee hij dus zichzelf schaart onder zijn uitspraken.

Er is realisme bij Jacobus: vers 2, 6-8, 9. Er is idealisme bij Jacobus: vers 10. Er is een impliciete oplossing voor handen: vers 11 en 12: de bron onderzoeken en zuiver houden. Het is een beschrijving van hoe het is, met een idealistische vraag in vers 10. Dit kan toch niet zo zijn?! We merken dat het zo is, maar het klopt toch niet, of wel soms? Het moet anders! Een bron kan toch niet zowel zout als zoet water laten opwellen? Een olijvenboom kan toch geen vijgen opbrengen en een wijnstok toch geen olijven? De bron, de stam dient goed te zijn. Daar moet aan gewerkt worden. Hoe zit het dan met allerlei tips en trucs? Zijn die dan niet voldoende? Nee, in principe dus niet. Het aangesloten zijn op de juiste bron, het hart dat zuiver is, is het belangrijkste. Tips en trucs in communicatie zullen mensen allicht verder helpen, maar het gaat om de bron die aangepakt moet worden. Ons hart is de boosdoener, niet ons gebrek aan vaardigheden. Oeps…. Waar komt onze slechte spreken uit voort? Gebrek aan opvoeding, gebrek aan vaardigheden of gebrek aan een goede bron. Gods Woord zegt het laatste…. Kan het die claim aan? Is Spreuken niet ook een opsomming van tips en trucs? Ze gaan hand in hand, maar het diepste is de wijsheid, de bron te vinden van waaruit men spreekt. In principe is dat voldoende, maar zoals telkens in Gods Woord, gaat het om Geest van binnen en Woord van buiten. Het Woord spreekt tot ons van buitenaf en de Geest spreekt tot ons van binnenuit. Beide zijn nodig! Daar waar kenners van goede communicatie tips aandragen die niet tegenstrijdig zijn met God Woord, heb ik geen moeite met hun adviezen. Maar ik wil ze wel wegen. De nadruk die wij in ons land hebben op het aanvaarden, het enkel bemoedigen, niet meer mogen zeggen dat iets niet goed is, niet voldoende is, omdat we bang zijn dat we de kids beschadigen, is wat mij betreft doorgeslagen. Geen onvoldoende meer geven, uit angst voor beschadigingen, is volgens mij je ogen sluiten voor de werkelijkheid. Zo leer je een kind niet omgaan met de harde buitenwereld. Dit is te specifiek en niet mijn terrein….

Hoe voorkomen we crommunitiecatie? Ten eerste een stuk realisme. We maken helaas een hoop kapot met onze tong. Zelfs Jacobus schaart zich onder de mensen die fouten maken met hun tong…. Mooie beelden gebruikt Jacobus om dat duidelijk te maken. Hopeloos? Na het realisme komt Jacobus met een vraag, waarop we alleen maar ‘nee’ kunnen antwoorden: Dit kan toch niet goed zijn, mijn broeders? Realisme ja, maar het is niet hopeloos! Er is een remedie. Die remedie komt niet duidelijk naar voren bij Jacobus. Hij stelt drie retorische vragen, waarop enkel ‘nee’ kan worden geantwoord. Hij komt daar bij de kern: ons spreken komt ergens uit voort. De tong is niet onafhankelijk, maar wordt door iets aangestuurd. In vers 6 zei hij al dat de tong vol gif en onrecht aangestoken wordt door de gehenna, de hel zelf. Demonische aansturing. Het kwaad dat in ons hart zit en onze tong aanstuurt. De andere kant is God zelf die de bron vult met goedheid, met zegenende woorden, met liefde, met waarheid. Wat zit er in jouw hart? Als je het moeilijk vindt om liefdevol te reageren naar je zoon of dochter, wat zit er dan in jouw hart? Je kunt natuurlijk allerlei tips en trucs leren en zo beter communiceren. Dat helpt, maar het gaat volgens Jacobus niet diep genoeg. Elders leren we dit ook al van Jezus: Waar het hart vol van is, daarvan loopt de mond over. Jouw irritatie tegenover iemand, komt voort uit je hart en die moet gezuiverd worden. Die tips en trucs die je kunt leren zijn goed en kunnen helpen, maar het hart is de werkelijke bron. Daar moet verandering in komen. Tips en trucs opvolgen zonder je hart te veranderen, levert weliswaar vooruitgang op, maar raakt niet de kern van ons leven: namelijk God eren, God meer ruimte in je leven geven. Zonder Jezus die je hart zuivert van verkeerde motieven, onreinheid, helpen tips en trucs als pleister tegen een kankergezwel. Je kunt mensen conditioneren, maar zonder Jezus die je een nieuwe bron geeft, een nieuw hart, zal het niet voldoende opleveren. Dit is mijn stokpaard…. Hoe kan ik hierom heen laveren? Het gedeelte stuurt me hier gewoon heen? Het wil ons leren om goed te communiceren en geeft ons een realistisch beeld  en een idealistische oplossing die dieper gaat dan tips en trucs. Het gaat om een levensstijl en niet om oppervlakkige aanpassingen. Iets meer van dit en iets meer van dat is niet voldoende om het echte probleem aan te pakken. Tips en trucs zonder het juiste hart is moralisme, is uit eigen kracht werken. Woord en Geest moeten samen gaan. Dan kom je dus op het snijvlak tussen wat zijn goede en wat zijn slechte tips. Dat weet ik niet! Daar heb ik ook geen tijd voor, helaas…. Als je een goede tip leest in een blad met communicatietips, dan moet je volgens mij die als volgt toepassen: Heer, het spijt me dat ik zo slecht reageer op mijn … Ik lees hier iets dat ik zie als voortkomend uit Uw wijsheid. Wilt U mijn hart veranderen en me helpen om deze tip uit te voeren? Breng het tot het niveau van het hart en laat de Geest je krachtbron zijn in plaats van jouw eigen kracht die een tip uitprobeert, uitvoert. We leven in een land waarin het barst van de tips en trucs, maar waar het hart niet meer bereikt wordt. Ik weet eerlijk gezegd ook niet zo goed hoe het moet, maar dit zie ik als bijbelse waarheid. Kan ik dat laatste uitwerken? Meer laten zien dat ik ook zoekend ben? Gezonde waakzaamheid.

Een tip of truc an sich hoeft niet fout te zijn, maar hoe pas je hem toe? Kun je hem wegen in het licht van Gods Woord? Kun je bepalen of het waar is wat je leest? Belangrijker is nog, dat er vaak geen kant en klare tips zijn voor jouw situatie en dat een bepaalde vorm van spreken niet altijd van nut is. Vaardigheden en tips en trucs werken niet altijd. Elke situatie is weer anders, dus gebruik Gods wijsheid om te leren hoe je kunt reageren. Daarbij komt nog het aspect van het hart dat dieper gaat dan oppervlakkige tips en trucs. Ik begeef me op een terrein waar ik weinig kaas van heb gegeten…. Hoe ga ik dat oplossen?

God wil ons brengen bij ons hart. Spreuken geeft talloze goede tips in verschillende situaties, maar die tips moeten niet worden geleerd zonder het hart. Zoals ik in mijn preek op 28 aug. aangaf: als je een opdracht, aansporing hoort die waar is, dan moet je eerst naar Jezus gaan en vergeving vragen en dan uit Gods kracht, uit Zijn Geest die opdracht uitvoeren. Zonder die weg is het eigen kracht en dus tegen God in. Hij wil onze krachtbron zijn!

Voorbeelden van slechte communicatie zoeken….

Wat zegt Jacobus hierover?

Onze wereld staat bol van de vaardigheden die we moeten leren. We zijn een trainingsland, een ontwikkelingsland, telkens maar sleutelen, ontwikkelen, vaardigheden aanleren, cursussen aanbieden om ons economische peil omhoog te brengen. Meer productie, meer opbrengst, meer potentieel. Is dat fout? Goede vraag! Ja en nee! Er is iets achter van maakbaarheid, van onze kracht, van zelfredzaamheid, van expansiedrift, van teveel testosteron…. Dat is wel fout. Wat zijn je motieven? Kunnen we anders? Ik weet het oprecht niet. Misschien moeten we wel mee in de molen die economie heet. Welke weg wijst Gods Woord? Wat zit er in je hart? Onderzoek eens wat er in je hart zit! Onreinheid, onrust, geheimen, zorgen, trots, enz. De grote vraag is: ben je aangesloten op God? Is Hij degene die je hart mag vullen? Zit het in de bron goed?

Maar zijn tips en trucs dan fout? Nee, want lees maar eens in Spreuken. Een boek vol met communicatietips. Ik zal in de mededelingenmail een site geven met citaten uit Spreuken ten aanzien van communicatie. Maar Woord en Geest moeten samen gaan! Het Woord, daarbij reken ik ook zinvolle tips en trucs uit een cursus die niet tegen Gods Woord ingaan, spreekt ons hart aan. Dat Woord voedt ons op. Maar daar waar het Woord ons aanspreekt, moeten we altijd eerst de weg bewandelen naar ons hart. Eerst berouw over ons falen. Besef van tekortschieten. Erkennen dat we het zelf niet kunnen en dan een beroep op Gods Geest, Gods kracht om ons te helpen het goede te doen. Nooit op eigen kracht tips en trucs toepassen in je leven, want daarmee ga je buiten God om. Hoe doe je dat, concreet? Leef dicht bij God, wandel met Hem, lees in Zijn Woord en luister naar Zijn Geest. Concreter kan ik het niet maken. Dat is vaag, zeggen mensen dan. Ja, als je die nauwe omgang met God niet kent, wel ja. Je zult moeten leren leven met de Heer.

Wat zijn goede voorbeelden van slechte communicatie. Spreken met munitie, waarop je op elkaar schiet. Oude koeien uit de sloot. Steekspel onder water. Vage opmerkingen plaatsen over anderen, met de bedoeling om een reactie uit te lokken. Negatieve opmerkingen over je vrouw/man en plein publiek. Slechte moppen tappen. Het gaat me niet om communicatie die fout loopt, omdat er niet goed geluisterd wordt. Dat is niet waar het hier over gaat. Het gaat over communicatie die elkaar pijn doet, waarmee je niet God eert. Boos worden, de ander in een kwaad daglicht stellen. Dus het plaatje van Dirk Jan werkt niet. Daar gaat het niet om. Het gaat om communicatie die fout is, niet omdat er miscommunicatie is, maar omdat er geschreeuwd wordt, gedreigd wordt, gezwegen wordt, gevloekt wordt, gelogen wordt, kwaad van een ander gesproken wordt.

Dus het gaat niet over goede of slechte communicatie die je kunt leren bij een cursus, maar om verkeerde communicatie. Schreeuwen, dreigen, liegen, kwaadspreken (roddelen), niet goed luisteren (jijzelf in het centrum), overdrijven, verzwijgen, teveel praten en niet luisteren, goddeloos praten, niet geestelijk praten, kleineren, zwart maken, treiteren, jennen. Of juist het positieve nalaten: vriendelijk spreken, rustig, beheerst, enz.

Bij al dit soort zaken gaat het om je hart. Als je boos bent op je partner, dan moet je aan die boosheid werken. Berouw tonen, Gods Geest uitnodigen in je hart om je te vullen.

Opbouwend spreken, liefdevol de ander benaderen. Geen slechte dingen over de ander zeggen in gesprek met anderen. Hoe komt het toch dat we soms zo slecht spreken over onze vrouwen in het bijzijn van andere mannen. Een beetje stoer doen? Het breekt zo af…

Spr. 18:21 - Op de tong liggen zowel dood als leven, wie aan één van beiden de voorkeur geeft, zal de vruchten daarvan plukken.

Spr. 15:4 - Gezonde woorden zijn als een boom van leven; verkeerde woorden richten echter schade aan.

Spr. 12:18 - Sommigen slaan met hun kwetsende woorden als een zwaard om zich heen, maar wat de wijze zegt, kwetst niet en is heilzaam. Iemand die de waarheid spreekt, blijft altijd overeind, bedrog is slechts een tijdelijke zaak, want eerlijk duurt het langst.

Spr. 17:14 - Het begin van een ruzie is als een dijk die doorbreekt; bemoei u er dus niet mee, voordat u en anderen er in worden gemengd.

Spr. 8:33 - Luister naar mijn lessen en word wijs; onttrek u niet aan mijn onderwijs

Spr. 18:13 - Wie antwoord geeft, voordat de vraag is uitgesproken, wordt als een dwaas beschouwd.

Spr. 15:32 - Wie de berisping verwerpt, doet zichzelf tekort, maar wie luistert krijgt verstand en wijsheid.

Spr. 16:32 - Een geduldig mens is beter dan een sterk mens, en wie zichzelf goed in bedwang heeft is sterker dan de man die steden inneemt.

Spr. 21:23 - Wie zijn mond en tong in bedwang houdt, vrijwaart zich van problemen.

Spr. 25:11 - Goede en toepasselijke woorden zijn als gouden appelen op zilveren schalen.

Spr. 15:1 - Een zachtmoedig antwoord sust de woede, maar een tactloze uitspraak roept de woede juist op.

Spr. 10:12 - Haat leidt tot onrust en ruzies; de liefde bedekt echter al het menselijk falen.

Spr.11:13 - Wie roddels verspreidt, maakt geheimen bekend; maar een tactvol en betrouwbaar mens bedekt zo’n zaak.

Spr. 17:9 - Wie onrechtvaardig is behandeld, maar daar geen ophef van maakt, bevordert de liefde. Maar wie oude koeien uit de sloot haalt, raakt zelfs zijn beste vriend kwijt.

Spr. 28:23 - Wie wordt berispt, zal merken dat hem dat goed doet, en dat het beter is dan wanneer hij naar de mond gepraat wordt.

Spr. 27:6 - De berispingen van iemand die van u houdt, worden ingegeven door vriendschap, maar vriendelijkheid van iemand die u haat, komt voort uit bedrog.

Spr. 12:25 - Zorgen maken het hart van een mens verdrietig, maar een bemoedigend woord maakt het weer blij.

Spr. 16:24 - Vriendelijke uitspraken zijn als een honingraat, zoet voor het verstand en medicijn voor het lichaam.

Spr. 29:11 - Een dwaas schreeuwt van woede, een verstandig mens beheerst zich en komt tot rust.

Spr. 14:9 - Iedere dwaas zal zijn zonden verbloemen, of daar misschien niet zwaar aan tillen, maar oprechte mensen komen eerlijk uit voor wat zij fout deden.

Jacobus 3:1-12 (HSV)

U moet niet allemaal leermeesters willen zijn, mijn broeders.  U weet immers dat wij dan een strenger oordeel zullen ontvangen. Want wij struikelen allen in veel opzichten. Als iemand in woorden niet struikelt, is hij een volmaakt man, die bij machte is om ook het hele lichaam in toom te houden. Zie, wij leggen paarden een bit in de mond, opdat ze ons gehoorzamen, en wij sturen daarmee heel hun lichaam.