Dadeni

gan Ifan Morgan Jones

Taflen Geirfa 2

Joni

t.49 anghyfannedd – desolate, abandoned

dolefus – doleful, plaintive

drylliedig – shattered

t.50 tagfa o geir – traffic jam

t.51 gorfoledd – rejoicing, jubilation

rhith – mirage, illusion

cnepyn – lump

eillio – shave

t.52 gorchfygu – conquer

cyfareddu – charm, enchant

tagell – double chin

hwynt – nhw

t.53 fengach – ieuengach (ifancach)

malio – care, mind

t.54 moesgar – courteous, polite

trwsiadus – smart

yn gynllwyngar – conspiratorially

t.57 seinegol – phonetic

Pair Dadeni – “Cauldron of Rebirth”:

Y mae'r Pair Dadeni yn bair sy'n gallu adfywio celaneddau'r meirw  [corpses]. Mae'n chwarae rhan bwysig yn chwedl Branwen ferch Llŷr, yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi.

Yn y chwedl mae Bendigeidfran yn derbyn y Pair Dadeni gan y cawr Llasar Llaes Gyfnewid a'i wraig Cymydei Cymeinfoll mewn diolch am y nawdd [= hospitality] a gawsant yn llys Bendigeidfran ar ôl dianc o'r Tŷ Haearn a ffoi o Iwerddon. Yn Iwerddon roeddent yn byw yn Llyn y Pair (lleoliad anhysbys heddiw). Roedd Matholwch yn eistedd ar ben gorsedd (bryn neu dwmpath a gysylltir â'r Arallfyd a'r Tylwyth Teg) pan welodd y cawr a'i wraig yn dod allan o'r llyn gyda'r pair. Un mawr a hyll oedd y cawr ond dwywaith mwy mewn maintioli [= size] a hyllder oedd ei wraig. Cawsant le yn llys Matholwch ond roeddent yn aflonyddu [= disturb, frighten] ar bawb a cheisiodd y Gwyddelod eu difa [= destroy, consume], yn aflwyddianus, trwy eu llosgi yn y Tŷ Haearn.

Crair – relic

t.58 cadw’r ddesgil yn wastad – cadw’r ddysgl yn wastad – keep everyone happy

t.59 aeth pethau’n ffradach – things got messy

y Gwynfryn – White Hill – lleoliad Tŵr Llundain

t.61 anfoddog – pettish,

Isgoed

t.62 sypyn – bundle

difetha – destroy

t.63 llefen = llefain

t.64 ystrydebol – clichéd

ymadawedig – deceased

yn bydde fe = on’d byddai fe

t.65 gwewyr – spasms

cynddaredd – anger

gyhyd – so long

ma’ ‘da ddi – mae gyda hi

y pwrsyn – idiot (eitha cryf!)

t.66 igian crio – sobbing

beichian crio – bawling

t.67 ailymgnawdoli – reincarnate

t.68 – corlannu – penned in, brought together

codai ei frecwast gyfog arno – his breakfast made him sick

t.69 ta p’um ‘ny – anyway

gwrthderfysgaeth – anti-terrorism

bod ganddo’r Alaw ‘ma... that he had this Alaw on her back

t.70 gyrrwr a enwir – named driver

Joni

t.71 Claerwyn – gleaming white

tyrchu – rummage

t.72 melltithio – curse

llysgenhaty – ambassador’s residence

rhechen – a little fart

t.73 lelog – lilac

t.74 tirnod – landmark

bron na allai glywed – he could almost hear

t.75 gwefr – thrill

paid â ‘niawlio i – don’t blame me

gochelgar – wary, cautious

t.76 smonach – a mess

glöyn byw – butterfly

t.77 mynd â nhw ar eu hunion – take them straight away

t.78 gwenithfaen – granite

beddrodau – cemeteries

Alaw

t.80 crynedig – trembling

taer - earnest

Nwy Siâl – shale gas

t.81 rhwydd hynt – yma: very easy

t.82 corachod – dwarves

t.83 edliw – reproach

ymochel – shelter

pesgi – to get fat

t.84 ysmala – amused, wry

t.85 mradychu – bradychu – to betray

farus (barus) – greedy

...cythruddo ynghlwm yn bennaf – his ability to provoke her was primarily connected to...

t.86 sachliain a lludw – sack cloth and ashes

Joni

t.88 pydew – well, cistern

tuchan – grumble, moan

t.89 hafn – cleft, fissure

t.90 rhiniog – threshhold

cynrhon – maggots

dwrn – fist

t.91 ar fyrder – quickly

yn ddiau – certainly

t.92 clec bŵl – a dull thud

cyntefig – primitive

cnud o fleiddiaid – a pack of wolves

t.93 gwadnau – soles

t.94 carpiau (cerpyn) – rags

cyhwfan – flutter

gwewyr – spasms

ystol – yma: ladder

eurgylch – halo

lluddedig – exhausted, weary

t.95 llysnafedd – slime, snot

anystwyth – inflexible, stiff