March 1, 2019

www.HealthLetter.MayoClinic.com, Volume 17, Number 2, (February 2019)

مبارزه با انعقاد خون

اخیرا پزشک ضربان قلب شما را غیر عادی  تشخیص داده است  یعنی در واقع شما دچار فَیبِر پلاسیون [1](fibrillation) بی نظمی تارهای عضلانی قلب شده اید که شما را در خطر سکته قلبی قرار می دهد.  پزشک دارویی را تجویز کرده که خون را رقیق تر می کند. این دارو فقط قسمتی از برنامه معالجه شما است. در واقع شما از دارویی استفاده می کنید که فقط به کم شدن خطر لخته شده خون کمک می کند .

چگونه لخته خون ایجاد می شود؟

لخته خون زمانی ایجاد می شود که یاخته ها یا گرده های خون [2](platelets) به همدیگر می چسبند وباعث می شوند که پروتئینِ پلاسما
(plasma) (خونابه یا قسمت آبکی خون) سفت شود و یک توده نیمه جامد بوجود آید. چنانچه لخته خون در رگ و یا سرخرگ ایجاد شود می تواند به قسمت های دیگر بدن برگردد و باعث صدمات خطرناکی شود.

دارویی که لخته شدن خون را به عقب می اندازد معروف به رقیق کردن خون، بِلاد تینر(blood thinner) یا اَنتی کاگولِِنت
(anticoagulants) میباشد.. داروی های ضد انعقاد خون ایجاد لخته را مشکل میکنند و از رشد لخته های خون ایجاد شده جلوگیری می کند. داروهای ضد انعقاد خون برای جلوگیری از سکتهء قلبی و یا افرادی که دارای دریچه قلب مصنوعی [پراستِتیک (prosthetic)] هستند و یا کسانی که مبتلا به امراض دریچهء قلب می باشند به کار می رود.

داروهای ضد انعقاد خون برای معالجه لخته خون در رگهای عمقی بدن [ترومبوز[3](thrombosis)] و همچنین جلوگیری از  برگشت آنها به ریه ها پولمونری امبا لیزم [4](pulmonary embolism) به کار می رود.

داروهای ضد انعقاد خون

وارفارین [5](warfarin) یعنی داروهای ضد انعقاد خون که عبارتند از کومادین (Coumadin) جَنتووِن (Jantoven) در ده سال اخیر مورد استفاده بوده اند. در حالی که این داروها مؤثّر هستند احتمال خطر خونریزی داخلی را دربردارند.  چنانچه میزان وارفارین در خون زیاد باشد، احتمال خونریزی  وجود دارد.

اگر مقدار آن  در خون کم باشد، احتمال لخته شدن خون وجود دارد. به همین دلیل، کسانی که وارفارین را استفاده می کنند باید آزمایش خون به موقع از آنها به عمل آید تا معلوم شود که میزان دارو درست است یا نه؟

 دارو های  جدیدی بنام دایرکت اکتینگ اُرال آنتی کواگولان [(direct-acting oral anticoagulants (DOACs] موجود می باشد. این داروها نسبت به وارفارین ها در مدت کمتری تاثیر گذار می باشند و نیازی به آزمایش خون برای آگاهی از خونریزی و یا لخته شدن خون نیست.. معمولا برای یک یا دو بار در روز خورده می شوند و اگر با غذا خورده شود واکنش یا عکس العمل کمتری دارند.  DACs شامل داروهای زیر می شوند:

امروزه داروهای ذکر شده در بالا (داروهای DOACs) غالبا اولین انتخاب برای معالجه لخته خون می باشند. ولی هنوز مواقعی پیش می آید که وارفارین بهترین انتخاب می تواند باشد. برای افرادی که دچار atrial fibrillation یعنی انقباض بی نظم رشته های عضلانی قلب و آنهایی که prosthetic heart valves  یعنی دریچه مصنوعی قلب دارند، آنهایی که دچار mitral stenosis یعنی تنگی دریچه میترال قلب می باشند و بالاخره  اشخاصی که دریچه قلب آنها دچار اشکالاتی است که به زودی باید تعویض شود،  وارفارین هنوز بهترین داروی  معالج می باشد.  این اشخاص نباید داروهای DOCs مصرف کنند.

داروهای DOACs برای اشخاصی که دچار امراض سخت کبدی هستند تجویز نمی شود.  

 آگاهی از وضع بدن و مقدار دارو

در مورد داروهای ضد انعقاد خون، هدف پزشک شما روی مقدار دارو متمرکز است که در واقع در کنترل داشتن خطر لخته شدن خون و هر نوع مشکل دیگری می باشد . استفاده از وارفارین به این معناست که محدوده زمان آزمایشات دقیقا مورد نظر باشد به طور دائم انجام شود. معمولا این آزمایشات ماهیانه در مطب پزشک انجام می شود. بسیاری از تسهیلات پزشکی برنامه هایی را ایجاد کرده اند که مریض می تواند در منزل شخصی خود مورد آزمایش قرار گیرد ولی این برنامه زمانی قابل اجرا است که میزان مصرف دارو به حد معیّنی حد اقل برای سه ماه  رسیده باشد .

تحقیقات نشان می دهد که بعضی از افرادی که  DOACs را برای فیبرپلاسیون (بی نظمی انقباض تارهای عضلانی قلب) مصرف می کنند، دقیقا به مقدار(dose) مورد نیاز توجه نمی کنند. در نتیجه، فعالیّت کلیه ها ضعیف شده و دچار امراض تدریجی کلیه می شوند. مبتلا شدن به این امراض ممکن است در نتیجه باقی ماندن داروی ضد انعقاد خون به مدّت طولانی تر در بدن باشد که خطر خونریزی افزایش می دهد.  چنانچه کلیه ها ضعیف کار می کنند باید مقدار (dose) دارو  کمتر شود و یا نوع دیگری از داروهای DOACs مصرف شود.  

زمانی که داروی ضد انعقاد خون مصرف می کنید، متوجه پیش آمدن اشکالات زیر باشید:

مقیّد بودن به دارویی که پزشک توصیه کرده بسیار مهم است.  قطع کردن ناگهانی داروی ضد انعقاد خون خطر سکته را افزایش می دهد.  به علاوه همیشه دستبند پزشکی ردیاب (medical alert bracelet) و یا کارت ردیاب ضد انعقاد خون (anticoagulant alert card) را با خود داشته باشید.  این کارت به خصوص در مواقع اضطراری و اورژانس بسیار مفید و کاربر می باشد.

 قبل از جرّاحی

اگر قرار است جراحی یا عملیّات پزشکی دیگری داشته باشید، پزشک خود را برای تنظیم مقدار دارو(doses) در جریان بگذارید. شاید پزشک شما داروی ضد انعقاد را قطع کند و این بستگی به میزان خطر انعقاد خون دارد که عبارتند از: خطر خونریزی در نتیجه جراحی، دارویی که قرار است خورده شود، و بالاخره عکس العمل  بدن شما به  دارو. چنانچه خطر خونریزی ناچیز باشد شاید بتوانید خوردن داروی ضد انعقاد را ادامه دهید.

اگر قرار است داروی انعقاد خون ادامه نیامد، کسانی که در خطر انعقاد خون هستند ممکن است قبل از آنکه عمل جراحی انجام شود داروی دیگری تجویز شود تا خطر خونریزی و انعقاد خون را به کمترین حد برساند.  این مرحله به عنوان پل ارتباطی (bridging) شناخته شده است که عبارت است از یک عمل تزریقی مختصریا داخل کردن یک ضد انعقاد خون وریدی مانند هيپَرین (heparin) ایِنو ایکسا پَرین (enoxaparin) معروف به لووِنوکس (Lovenox).

بعد از جرّاحی پزشک  در زمان مناسب به شما توصیه خواهد کرد که داروی ضد انعقاد خون را دوباره مصرف کنید.  این جریان معمولا طی ۴۸ روز انجام می شود.


[1] واژه‌های مصوّب فرهنگستان دهخدا
انقباض ضعیف و موضعی و غیر ارادی ماهیچه های قلب ناشی از فعّالیت خود به‌ خود تارهای ماهیچه‌ای قلب

[2] واژه‌های مصوّب فرهنگستان دهخدا
گرده خون

[3] تشکیل لخته خون در رگ هایی که در عمق بدن قرار گرفته اند.
ویکی پدیا فارسی

[4] آمبولی ریه انسداد ناگهانی در عروق ریه است . علت آن معمولا یک لخته خون در پا به نام ترومبوز ورید عمقی است که این لخته  خرد می شود و از طریق جریان خون به عروق ریه میرسد.

[5] دیکشنری دهخدا
وارفارین (warfarin) مواد ضد انعقاد خون