Për toa nòrma e régola

Leture për ël 12 ëd Fërvé 2017 - Duminica ch’a fà ses apress l’Epifanìa  

Nosgnor Dé a l’ha creà tut l’univers conform a ‘d régole e ‘d lej precise che la siensa a jë studia. L’istess Nosgnor a l’ha fàit për l’umanità, che Chiel a l’ha creala. A l’ha dane ‘d régole ‘d condòta ch’a garantisso nòstra vita al mej. La përson-a ‘d bon sens a jë rispeta. Lòn che Nosgnor a l’ha fàit an Gesù Crist a l’é arsané nòstra umanità arvirosa e ‘d portela torna an armonìa con Nosgnor. Sto-sì a l’é l’acent dle leture bibliche dë sta Duminica.  

L’evene mai sentì quajdun (magara an në stabiliment o an n’ufissi) ch’a dis a n’impiegà con ton arsentì, ferm e fin-a anrabià: “Për toa nòrma e régola, ambelessì i l’oma dj’orari precis ch’i-j rispetoma, e ‘d manere ‘d fé e ‘d condòta ch’a garantisso che tut a marcia coma ch’as deuv. It l’has da rispeteje ‘dcò ti. Se cole régole, ch’a son bin ciàire e scrite an sël mur, at piaso nen, it peudes bin andetne o it na pagheras le conseguense!”. Sossì a peul bin sentisse ‘dcò an d’àutri leugh, na famija, na cà, n’organissassion qualsëssìa. Përché? Pròpi përché n’organisassion, s’a l’ha da marcé bin, da fonsioné bin, a l’ha da seguité le régole ch’a l’é dasse o che ‘l costrutor, o sò padron, a l’ha daje. E lolì a l’é da fesse con diligensa, nen “pì o men-o” o mach lòn ch’a piass.

L’univers a l’é stàit creà da Nosgnor con ëd régole precise ch’a na garantisso ‘l fonsionament e la siensa cole régole, o lej, a jë studia e a j’àplica. L’istess, Nosgnor a l’ha falo con le creature uman-e. Soa vita ‘d lor, për fonsioné bin, a l’ha da séguité le régole ‘d condòta, le lej moral, che Nosgnor a l’ha stabilije, për lor e për sò bin ëd lor. Coste lej a son për j’uman na cinta, na ciusa, ch’a l’é nen fàita për buteje an përzon o për negheje la libertà, ma për la protession ëd soa vita. “Sauté fòra dë sta cinta” a veul mach dì fesse mal e a la fin meuire. Le lej ëd condòta che Nosgnor a l’ha dane, Chiel a l’ha gravaje, scurpìje, prima ant nòstra cossiensa - ch’a na rend testimoniansa - e a l’ha proclamaje ciàire ant la Lej dàita për ël mojen ëd Mosè. Parèj, a son condensà, compendià, ant ij Des Comandament. A l’é n’òm o na fomna ‘d bon sens col ch’a-j dà da ment, ch’a jë scota, ch’a j’ubidiss.

Tanti, contut, a tiro fòra dë scuse ch’a finisso mai, për dì ch’a l’é nen parèj, ch’a l’é nen vera. A son mach ëd fòj e d’arviros ch’a l’han da amprendne la lession. A l’han mach da speré ch’a na sio ancora an temp e ch’a sio nen coma l’òm ch’a l’avìa lesù ‘l cartel: “Toché nen ij fij dl’àuta tension ch’i finireve mach ansëndrà!”, e chiel a disìa: “A l’é nen vera!”. Contut, an tocandje a l’han pì nen podù rësponde s’a fussa vera o nò”.

La prima letura ch’i fasoma dë sta Duminica, dal lìber dël Deuteronòmi, a ven pròpi a taj e i podrìo pròpi comensé con cola-lì. A dis:  

“Stame bin a sente! Ancheuj it dago na sèrnita an tra la vita e la mòrt; an tra la prosperità e la dësgrassia. Ancheuj it comando ëd voleje bin al Signor, tò Dé, e dë scoté ij sò comandament, ordinanse e prescrission. S’it fas parèj, it vivras e ‘t saras fosonant, e ‘l Signor tò Dé a benedirà ti e la tèra ch’it ses an camin a intreje e andeje al possess. Contut, se tò cheur a së slontan-a da chiel e ti ‘t arfude dë scoté, se ti ‘t lasse anciarmé a rendje l’adorassion e servissi a d’àutri dio; ancheuj it nunsio ch’it andras sicur a la përdission. It vivras pa nen na bon-a e longa vita ant la tèra che adess, passà ‘l Giordan, it-i intreras për andeje al possess. Ancheuj i pijo ‘l cél e la tèra coma ‘d testimòni contra vojàutri ch’ it buto dëdnans na sèrnita an tra la vita e la mòrt, an tra la benedission e la maledission. Ò se mach ti ‘t sernèissa la vita për vive, ti e toa dissendensa! Veuje bin al Signor, tò Dé, scotlo e sije fedel: an chiel ti ‘t trovras la vita, e ‘l Signor at acordrà motobin d’agn për podèj abité an ës pais, col ch’i l’avìa promëtuje ai tò antich, a Abraham, a Isach, e a Giacòb” (Deuteronòmio 30:15-20).

La sconda letura ch’i foma a l’é dontré vers dël Salm 119, ch’a va ant l’istessa diression. A son le paròle ‘d n’òm giudissios e ‘d bon sens. A diso:

“A son bonuros coj ch’a son inapontàbij an soa condòta, ch’a séguito la lej ëd Nosgnor.  A son bonoros coj ch’a son fedej a l’aleansa con Nosgnor e ch’a lo serco con tut ël cheur; ch’a fan gnun compërmess con ël mal e ch’a marcio mach an sij senté ‘d Nosgnor. Ti ‘t l’has dane toe ordinanse përchè ch’a sio oservà con diligensa. Che mie assion a sio sèmper conform ai tò comandament! Antlora i l’avrai mai da vërgonieme quand ch’i paragon-o mia vita con ij tò comandament. Mè cheur at laudrà con sincerità quand ch’i amprendrai ch’a son giuste toe decision. A toe ordinanse mi i-j farai ubidiensa: bandon-me nen, lass-me nen sol” (Salm 119:1-8).

Ant la tersa letura, dal Vangel scond Maté, i trovoma Gesù ch’a dà séguit a sò Sermon an sla montagna. Gesù a conferma e a aplica quajdun dij comandament ëd Nosgnor. A comensa con coj che, an sël pian uman, a podrìo disse ij più amportant. La proibission dl’amassidi a l’é ‘l prim ch’a mension-a. Gesù, contut, a slarga la significassion ëd col comandament për buté an evidensa ‘l dovèj dla diféisa dla vita, dl’armonia tra le përson-e e l’arconciliassion. A l’é nen pro ëd nen massé quajdun për esse “a pòst”, i l’oma da ciamesse lòn ch’i foma për la protession ëd la vita e dla dignità dle creature uman-e, tute, dal concepiment a la mòrt naturala, e ‘d vive an pas. Apress ëd lòn Gesù a mension-a la protession dël matrimòni an tra n’òm e na fomna - ancheuj sossì a venta bin dilo, ch’a l’é n’istitusion ëd base dla società uman-a. L’ùltim esempi che Gesù a fà ant la letura d’ancheuj a riguarda ‘l giurament, l’angagg che quajdun as pija, ch’a l’ha da esse séri e sincer, coma tut lòn ch’i foma, e dzurtut rispetos e realistich. Lesoma:

“I l’eve sentì ch’a l’avìo dit a j’antich ëd nen comëtte d’amassidi, e chi ch’a comët n’amassidi a l’ha da esse condanà dal tribunal. Ma mi iv diso che fin-a chionque a ven-a anrabià contra sò frel a sarà condanà dal tribunal; chi ch’a-j dà ‘d nòm a sarà condanà dal Sinedri, e chi a lo malediss a sarà meritèivol dël feugh dl’infern. Se donca it portes toa oblassion a l’autar, e che lì it arcòrdes che tò frel a l’ha quajcòsa contra ti; lassa lì toa oblassion dëdnans a l’autar, e va prima a fé la pas con tò frel, e peuj torna a smon-e toa oblassion. Àbie soen ëd rivé a n’acòrdi con chi at veul denunsié, damentre ch’i seve ancora an sla vìa dël tribunal, dësnò chi ch’at acusa at butrà ant le man dël giùdes, e ‘l giùdes ant le man dle guardie, e lor a të sbato an përzon. An vrità it diso: ti ‘t na seurtiras pa fin-a ch’it l’avras pagà l’ùltim centèsim. I l’eve sentì ch’i l’avìo dit a j’antich ëd nen comëtte d’adulteri. Ma mi iv diso che fin-a chionque a varda la fomna ‘d n’àutr con l’anvìa ‘d possedla, a l’ha già comëttù n’adulteri con chila ant sò cheur. Se tò euj drit at fà broncé an pëccà, gavlo e camplo vìa, përché ch’a l’é mej perde un dij tò mèmber che tut tò còrp a sìa campà ant l’infern. E se toa man drita at fà broncé an pëccà, tajla e campla vìa, përchè ch’a l’é mej perde un dij tò mèmber che tut tò còrp a sìa campà ant l’infern. I l’eve sentì che la lej a dis ancora: “Se quajdun a veul mandé vìa soa fomna, ch’a-j daga un document ëd divòrsi”. Donca, mi iv diso che chionque a l’avrà ripudià soa fomna, fòra dël cas ëd tradiment, a la fà dventé n’adultera; e chionque as marida con na fomna ripudià, a comët n’adulteri. I l’eve ‘dcò sentì che ai nòstri antich a l’era stàit dit: “Fate nen në spergiur, ma it rendras a Nosgnor lòn ch’it l’avìe promëttuje con giurament”. Ma mi iv diso: ‘Giuré nen dël tut, an gnun-e manere; nì për ël cél, ch’a l’é ‘l tròno ‘d Nosgnor;  nì për la tèra, ch’a l’é lë scagn dij sò pé, nì për Gerusalem, ch’a l’é la sità dël gran Rè. It giureras ëdcò nen për toa testa, përchè it podries nen fé ‘n cavej bianch o nèir (bele s’it volèisse). Ma che vòstra paròla a sìa éh, quand ch’a l’é éh, e nò quand ch’a l’é ‘d nò. Tut ël rest a ven dal diav” (Matté 5:21-37)

A la fin, ant l’ùltima letura dë sta Duminica i trovoma j’armarche ch’a fà l’apòstol Pàul an soa prima litra ai cristian dla sità ‘d Corint. A l’ha gnun-a atinensa direta con ël soget dla lej ëd Nosgnor, cola ch’i na parlava prima. A parla ëd na sapiensa spiritual che nen tuti a la peudo comprende, cola dla Paròla ‘d Nosgnor - che l’apòstol a-j mostrava e ch’a mostra an soe litre. A podrìa disse ‘dcò dl’importansa dla lej ëd Nosgnor che tanti ancheuj a mepriso e a treuvo dë scuse për nen deje da ment. Për comprende le còse ‘d Nosgnor, nòstra ment e nòst cheur a l’ha da esse anluminà, a l’ha da dëstachesse da lòn che la Scritura a ciama “la carn” e da esse elevà a ‘n livel pì àut. Për fé lolì i l’oma da manca ‘d cambié nòstra mentalità. I l’oma da rendse cont che nòstra condission uman-a a marcia anvers ël bass për càusa ‘d soa arvira a Nosgnor, - che nòstra vita ’a l’é ant na condission ëd bancarota, ëd përdission, cola che mach ël Salvator Gesù Crist a peul tirene fòra. Arconòsse ëd manera onesta costa nòstra bancarota moral e spiritual e viresse decis al Salvator Gesù Crist, a veul dì d’ancaminesse a arsèive ël don ëd col cambiament ëd cheur e ‘d ment che lë Spirit Sant a peul fé an nojàutri. A sarà antlora che nòstra ment e nostra vita antrega as dovertrà anvers na realità prima dësconossùa ch’as arvelërà na vera surprèisa për nojàutri. Tut a podrà dventé neuv e fin-a entusiasmant. Coj ch’a l’han fàit costa esperiensa con ël Salvator Gesù Crist a diso: “I l’avrìo mai chërdulo possibil o fin-a imaginalo!”. Lesoma antlora lòn ch’a scriv l’apòstol.

“Car ij mè frej e seur, i l’hai nen podù parleve coma a dë “spirituaj” ma com a ‘d gent carnal visadì coma a ‘d masnà an Crist. I l’hai dave ‘d làit da bèive, e nen ëd mangé sòlid, përchè i l’avrìe pa podù digerilo. An efet, ëdcò adess i lo peude ancora nen, përchè ch’a l’é ancora vòstra natura carnal ch’a la fà da padron an vojàutri. Le gelosìe ch’a-i son an tra ‘d voi e le polémiche ch’i feve, a son la preuva ciàira che ancora i seve soget al domini dla carn e ch’iv comporte ancora coma ch’a fà la gent d’ës mond. Përchè quand che un a dis: “Mi i vado dapress a Pàul!”, e n’àutr a dis: “Mi, nompà, i vado dapress a Apollo!”, seve nen carnaj? Còsa ch’a l’é mai Apollo? Còsa ch’a l’é mai Pàul? A son mach ëd servitor che për sò mojen i seve ancaminave a chërde, scond che Nosgnor a l’ha dàit a ognidun. Mi i l’hai piantà, Apollo a l’ha bagnà, ma a l’é Nosgnor ch’a l’ha fàit chërse. A l’ha gnun-a importansa chi ch’a sìa col ch’a pianta o col ch’a bagna. Lòn ch’a l’ha d’importansa a l’é che Nosgnor a fassa chërse la smens. Col ch’a pianta e col ch’a bagna a travajo ansema con l’istess propòsit, e tùit e doi a saran arcompensà për ël travaj ch’a l’han fàit. Nojàutri i soma ‘d colaborator ëd Nosgnor e vojàutri i seve soa coltivassion. I podria bin ëdcò paragoneve a n’edifissi, l’edifissi ‘d Nosgnor” (1 Corint 3:1-9).

I soma a la fin.

Pregoma:  Nosgnor, ch’it ses la fòrsa ‘d coj ch’as fido an Ti! Aceta, për Toa miserìcòrdia, nòstre preghiere e, përchè da noiàutri i podoma fé gnente ‘d bon sensa ‘d Ti, dane l’agiùt ëd Toa grassia, për che quand ch’i scotoma ij Tò comandament, i podoma dete piasì, tant an la volontà che ant ij fàit; për Gesù Crist, nòst Signor, ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, për ij sécoj dij sécoj. Amen.

Deuteronòmio 30:15-20: 1 Corint 3:1-9; Matté 5:21-37; Salm 119:1-8