FESTAS DE PONTEDEUME
FESTAS LOCAIS…
AS PERAS (do 7 ao 11 de Setembro)
Son as festas por excelencia de Pontedeume. Celébranse en honor da Virxe das Virtudes e de San Nicolás de Tolentino, copatróns de Pontedeume, desde mediados do S.XIX.
O día 7: Iníciase este tempo festivo con dous actos: a saída dos Mómaros (xigantes de cartón pedra) do Concello para percorrer, entre gaitas e bandas de música, as rúas do pobo e, pola tarde, coa lectura do pregón dende o balcón da Casa Consistorial.
O día 8: Festividade da Virxe das Virtudes, celébrase unha misa solemne na súa capela e unha procesión ata a Praza de San Roque. Ao mediodía, no porto, ten lugar unha cucaña marítima que finaliza coa queima do galán na praza de San Roque.
O día 9: Moi cedo, organízase un concurso de froitos na Alameda de Raxoi, ao cal, segundo algunhas versións, estas festas patronais deben o seu nome, pois esta tradición ven de antigo. Pola tarde e desde fai xa máis de trinta anos, realízase o descenso en piragua do Río Eume.
O día 10: É a festividade de San Nicolás de Tolentino; no seu honor ofíciase unha misa solemne e faise unha procesión coa imaxe do santo entorno ao atrio da igrexa parroquial. Bendícense e repártense os “boliños de San Nicolás”, ademais de renovarse o Voto de agradecemento e elixirse un novo vicario para o ano seguinte. Esa noite hai unha sesión
de fogos artificiais no porto, escenificándose un combate naval entre o Torreón e un barco que quere atacar a Vila.
O día 11: Para finalizar, faise a subida ou “xira ao Río Eume”, mediante botes e barcos que soben río arriba ata o lugar de A Xunqueira, onde celébrase a comida popular ao son das gaitas.
Ademais dos aquí recollidos, celébranse ao longo destos días numerosos actos, có fin de conseguir a participación de todo-los habitantes do pobo. As competicións deportivas, as verbenas e os eventos culturais organizados tanto polo Concello como polas diferentes agrupacións locais, súmanse á dinámica de “As Peras”.
* Aquí vos deixo uns vídeos das Festas das Peras dos anos 1972, 1983 e 1985.
FESTAS DE SAN CRISTÓBAL (do 9 ao 11 de Xullo)
Son as chamadas “Festas dos Taxistas”, xa que este é o gremio que está baixo a protección do santo, e que organiza esta celebración. De todas formas, estas non celébranse todos os anos.
FESTAS DO CARMEN (do 15 ao 16 de xullo)
Como vila mariñeira, Pontedeume celebra o 15 e 16 de xullo esta festividade; o segundo día hai unha procesión marítima presidida pola barca onde vai a Virxe ata a entrada da Ría.
FESTAS PARROQUIAIS…
A parte das festas celebradas no centro do municipio, o resto de parroquias tamén celebran as súas propias festividades.
- A Virxe de Leite, o 2º domingo de Xullo.
- San Martín, o 11 de Setembro.
- Santiago, o 25 de Xullo.
- A Asunción, o 15 de Agosto.
- San Cosme, o 26 de Setembro.
- Espírito Santo, a data varía segundo o calendario litúrxico.
- San Pedro, o 29 de Xuño.
- Sta. Margarita, o 20 de Xullo.
FESTAS RELIXIOSAS…
Comeza coa procesión polo pobo desde a Igrexa das Virtudes do Domingo de Ramos, que nos últimos anos habíase revitalizado. O xoves santo ten lugar a seguinte procesión; o Vía Crucis Mariñeiro, que celébrase desde fai uns cincuenta anos. É a adaptación local da Procesión do Silencio Madrileña.
Na madrugada do Venres Santo, ten lugar unha das tradicións máis arraigadas de Pontedeume: A Marcha do Paso...
Fundamentalmente hai dúas versións: unha, máis sobria para clarinete, tambor, trompeta e baixo, e outra-que é a que tócase na actualidade, na que ten cabida un maior número de instrumentos, como o violín e a guitarra.
Esta melodía triste e sentida óese resoar nas rúas de Pontedeume, xeración tras xeración unha soa noite cada ano, ata que na Praza Real ten lugar outro dos momentos cumbre da Semana Santa Eumesa: O Encontro…
Ao mencer o Venres Santo congréganse na Praza as imaxes de San Xoán, A Verónica, Cristo e a Virxe das Dores, mentres de fondo resoa, xa nos seus últimos acordes, a Marcha do Paso.
A noite do Venres teñen lugar dous das procesións máis concorridas: a do Santo Enterro ou “dos homes” e a da Soidade ou “das mulleres”, ambas en completo silencio.
Por fin o Domingo de Resurrección, o Cristo da Custodia preside a procesión en torno ao atrio da Igrexa parroquial. A mención máis antiga de estas festas relixiosas na vila data de 1630, referíndose a procesión de Xoves Santo. Precisamente este día e ata chegar a sábado de resurrección, comezan a soar outros elementos imprescindibles na Semana Santa Eumesa. As carracas son uns instrumentos de percusión que foron instalados en unha das torres da igrexa parroquial en 1765, tras a reconstrución do arcebispo Raxoi.
FESTIVIDADES DAS VIRTUDES E DE SAN NICOLÁS DE TOLENTINO (8 e 10 de Setembro)
Son as dúas celebracións relixiosas importantes dentro das festas patronais de Pontedeume, popularmente coñecida por “As Peras” e que ten lugar do 7 ao 11 de Setembro desde mediados do século XIX.
Sen embargo, a veneración ata a nosa señora das Virtudes na vila é moi antiga, cada 8 de Setembro ábrese a capela baixo a súa aduocasión para celebrar alí a misa (case sempre cantada), e logo ir en procesión ata a Praza de San Roque, onde fai moitos anos tiña lugar a festa popular.
O 10 de Setembro é San Nicolás de Tolentino, copatrono de Pontedeume desde que o 11 de Xullo de 1607, segundo a tradición, milagrosamente aplacara o incendio que case destrúe o pobo. Este fixo un voto de agradecemento que entrou en vigor en 1622 e que cada ano renóvase nunha misa solemne celebrada a tal efecto na igrexa parroquial, con sermón, procesión do Santo polo atrio e bendición dos “boliños” de San Nicolás como recordo da reliquia deste Santo que fora arroxado ao lume para apagalo.
Os “boliños” están feitos de masa, son redondos e levan a imaxe do Santo na súa parte superior; son costeados, xunto co resto dos gastos que ocasiona toda a preparación desta misa, por un vicario que se elixe cada ano.
FESTAS AUTONÓMICAS E NACIONAIS…
A primeira constancia documental da celebración destas festas na vila data de 1840, pero foi no 1900 onde apareceu un elemento característico do Entroido Eumés: as comparsas, que compoñían letras e música novas especialmente para contarse nestas datas.
A primeira das comparsas das que temos noticia é “Os Larpeiros”, popularizándose estas agrupacións xa a comezos do século, coas “Mariposas”, “As Pesquitas Mariposas”. Tradicionalmente as cancións que compoñen cántanse polas rúas do pobo entre o sábado e o martes de carnaval.
Para finalizar, o mércores celébrase “O enterro da Sardiña”, é dicir, finalízase coa queima dun boneco que o representa.
Celébrase a chegada do mes de maio con cancións que auguran boas colleitas e coa confección dos “maios”, estruturas compostas por varas,mirtos,flores e laranxas bravas ou ben maquetas de distintos motivos locais - o castelo, o torreón - cubertas de follas e flores. Son portados a ombros por catro nenos, que antigamente levábanos de casa en casa e cantaban se lles ofrecías algo a cambio. Na actualidade celébrase un concurso, premiándose diferentes aspectos; o tamaño, a orixinalidade…
En 1986 recuperouse a tradición vintecinco anos olvidada de bailar o “Déitate Maio” ou “Danza do Biouteiro”, que é un modo de representar o “maio” en forma de danza.
SAN XOAN (24 de Xuño)
Na noite do 23 ao 24 de Xuño, encéndense fogueiras nos distintos lugares do pobo; sendo tamén tradicionais as sardiñadas.
Tamén, existe a costume de deixar ao rocío da noite auga mezclada con rosas e prantas aromáticas, coa que ao día seguinte lávase a cara para protexerse das meigas (bruxas) o resto do ano.
DÍA DO APÓSTOL SANTIAGO (25 de Xullo)
O día do Apóstol ten un dobre significado: por unha parte é o “Día da Patria Galega”, e por outro é o santo baixo cuxa advocación está a igrexa parroquial de Pontedeume. Antigamente celebrábase unha verbena.
ROMARÍAS…
En Pontedeume, unha das cancións máis populares é unha adaptación dun tema de Manolo Escobar, a cual dí: “sólo te pido, sólo te pido… que me dejes tres días al año… San Miguel de Breamo y el Río”.
E é que en Pontedeume as romarías vívense con moita paixón, e marcan a vida anual de todos os habitantes da vila. Incluso dise que en Pontedeume o verán comeza o 8 de Maio e termiña o 29 de Setembro, que son as dúas datas nas que se celebra o San Miguel de Breamo. A continuación explícase en detaxe as dúas romarías:
SAN MIGUEL DE BREAMO (8 de Maio - 29 de Setembro)
Celébrase en torno á capela de San Miguel.
Tradicionalmente, a ascensión ao Monte Breamo faise seguindo un camiño que parte da Rúa da Fonte Nova, nas escadas no “monumento” para unha vez alí, dar nove voltas á capela en silencio para botalas meigas. Esta romaría existe dende 1916.
* Déixovos un vídeo do ano 1987 de San Miguel de Breamo.
SUBIDA AO RÍO EUME (11 de Setembro)
O último día das Festas das Peras celébrase a subida ao Río Eume. A xente sobe tradicionalmente en botes e barcos ata o lugar de A Xunqueira, onde celébrase unha comida ao son das gaitas, que se alongan ata a noite.
Despois, a xente regresa a vila de Pontedeume, onde a festa continua coa verbena nocturna.
FEIRÓNS…
En 1464, Enrique IV concedeu a celebración dunha feira en Pontedeume o último domingo de cada mes, a onde acuden agricultores, gandeiros… a promocionar os seus produtos. Esta feira é sen dúbida o antecedente do que hoxe en día é o feirón.
No ano 2010, celebrouse en Pontedeume a primeira edición do Feirón Medieval, a cal durou todo un fin de semana do mes de Xullo, concretamente os días 2,3 e 4. Durante esos días, Pontedeume retrocedeu ata o século XIV e toda a xente da vila celebrarano participando activamente coa festa.
Nesa primeira celebración calcúlase que se moveron por Pontedeume entre 20.000 e 30.000 persoas, todo foi un éxito, e a comisión que se formou para a organización do mesmo quedou moi satisfeita co apoio e colaboración dos eumeses, así como coa gran afluenza do público. Debido a ese gran éxito, a celebración continuará cos anos, e buscarase darlle a este evento unha identidade propia, que evite comparacións con outras festas medievais. O feirón medieval celebrarase todos os anos o primeiro fin de semana de Xullo ou en segundo caso, o último de Xuño.
FEIRÓN SEMANAL
Celébrase todos os sábados desde as sete da mañá, ata as nove da noite. No feirón pódese ver todo tipo de comerciantes; carniceiros, agricultores, queixeiros, apicultores, floristas, artesáns, vendedores de roupa ou de música…
A diversidade de produtos que se ofrecen fan que sexa difícil irse sen adquirir algún, ademáis, entre posto e posto, sempre pódese facer un avituallamento nalgunha das terrazas do casco antigo ou nos bares de tapas da Calle Real.