Col ch’an mostra la coltura dla vita

Abresé: An ësto mond a dòmina la coltura dla mòrt. L’ansidita nòstra siviltà a l’é soens mach na mascrada për “la sòlita musica”: massé, massé, massé…  Nosgnor. ël Dé ‘d Gesù Crist, a l’é ‘l Dé dla vita e ant ël Crist, Chiel a mostra soa potensa d’arsurression e an mostra na coltura ch’a n’é conforma. Le letura dë sta Duminica a lo armarco con motobin d’efet.

Car amis, bin-ëvù a le leture bibliche dë sta sman-a, e che la pas e l’amor ëd Nosgnor a sia con tuti vojàutri.  

A diso che ancheuj, grassie al progress, i soma dventà tuti motobin da pì “sivilisà” che na vòta. È-lo vera? Lolì a l’é un-a dle fàole, dle faràbole che an conto ancheuj. La vrità a l’é bin n’àutra: a l’é mach che “la barbarie” a l’é dventà se mai “pì rafinà”. An efet, la “coltura dla mòrt” a séguita a fejla da padron bin daspërtut e pròpi quand ch’as parla tant dij “drit uman”, che soens a son dventà mach na mascra che l’egoismo as na stërma darera. As séguita a dësfruté e massé sensa fesse scrupol ëd gnente, e magara an manere “consentije da la lej”. As masso e as dësfruto le creature uman-e fin da la pansa ‘d soa mare, as fan ëd polìtiche econòmiche e ‘d guère andoa che dëslogé e massé tanti nossent a sarìa “inevitabil”. Le përsone ansian-e e disabij a sario mach “ëd pèis” ch’a sarìa bin “dësbarassesne”. Sti-sì a son mach dij quèi esempi ‘d la sòlita mùsica: massé, massé, massé…

Tut sossì a l’é pa na surprèisa për coj ch’a conòsso la condission uman-a degenerà coma Nosgnor an soa Paròla scrita an na fà la dëscrission conform a vrità. A l’é mach Nosgnor Dé, ch’a l’é Signor dla vita e dla mòrt. A l’é Chiel dzurtut, che an Gesù Crist an mostra “la coltura dla vita”. Nosgnor Gesù Crist a l’é “l’arsurression e la vita” a tùit ij livel e le leture bibliche dë sta Duminica a lo buto bin an evidensa.

La prima letura a l’é l’episòdi ch’a parla dla mòrt ëd Lazàr, ch’a l’era n’amis ëd Gesù e ‘d lòn che Gesù a fà për arportelo an vita. A l’é n’esempi che ‘l Vangel an dà e ch’à compòrta motobin d’implicassion. Lesumlo.

L’arsurression ëd Lazàr

“Ora, ant la borgià ëd Marìa e 'd soa seur Marta, a-i era n'òm malavi ch'as ciamava Lazàr.  Marìa a l'era cola ch'a l'avìa onzù Nosgnor con n'euli përfumà e ch'a l'avìa suvaje ij pé con ij sò cavèj. A l'era sò frel ch'a l'era malavi. Per lòn, coste seur a l’avìo mandà n'ambassada a Gesù për dije: "Signor, col ch'it veule bin a l'é malavi (ëd manera grav)". E Gesù, an avend sentì lòn, a dis: "Ël but dë sta maladìa a l'é la mòrt, ma la gloria 'd Nosgnor, e për ché 'l Fieul ëd l'òm a na sia glorificà. Gesù a l’avìa ‘n grignor foravìa për Marta, soa seur Marìa e Lazar. Dòp che a l'avìa sentì che Lazàr a l'era malavi, Gesù a l'é ancora fërmasse doi dì andoa ch'a stasìa. Apress ëd lòn, a dis ai sò dissépoj "Artornoma an Giudea". Ij dissépoj a l'han replicaje: "Rabbi, j'autorità a sercavo giusta pòchi dì fa ëd prassete a mòrt e ti't veule torneje?". Gesù a l'ha rësponduje: "I é-lo nen dòdes ore al dì? quand quaidun a va an gir ëd dì, a s'antrapa nen, përchè a vëdd ël ciàir ëd cost mond. ma se quaidun a va an gir ëd neuit, a s'antrapa, përchè a-i s-ciàira nen”. Dòp che a l'ha dìt ste paròle, Gesù a l'ha 'dcò dit: "Nòstr amìs Lazàr a deurm, ma i vad ansilà a dësvijelo". E ij sò dissépoj a l'han dije: "S'a deurm, Signor, a podrà bin arpjesse". Gesù, contut, a l'avìa riferisse a la mòrt ëd Lazàr, e lor a pensavo ch'a l'avìa parlà dël deurme d'un ch'a l'ha seugn. A l’é antlora che Gesù a l'ha dije ciàir e nèt: "Lazàr a l'é mòrt e i l'hai gòj për vojàutri d'esse nen stàit là, përchè parèj la vòstra fej a vnirà pì granda, ma adèss andoma da chiel". Anlora Tomà, ch'a l'avìa 'dcò lë stranòm ëd Dìdim, a dis a j'àutri dissépoj: "Andoma 'dcò nojàutri a meuire con chiel".

Quand che Gesù a l'é rivaje, a l'ha savù che a l'era già quatr dì che Lazàr a l'era stàit sotrà. Ora, Betània a l'era distanta anviron tre chilométri da Gerusalem, parèj che vàire dij Giudé a j'ero vnù da Marta e Marìa për consoleje riguard a sò frel. Marta, tutun, sùbit che a l’ha sentì che Gesù a l'era 'n camìn ch'a vnisìa, a l'é andaje a l'ancontra, ma Marìa a l'era stasne a cà. Marta a l'ha dìt a Gesù: "Se ti 't fusse stàit sì, Nosgnor, mé frel a sarìa nen mòrt. Ma i sai ëdcò che adèss lòn ch'a sìa ch' it ciamëras a Nosgnor, Chiel at l'acordrà. Gesù a l'ha dije: "Tò frel a tornërà an vita". Marta a-j rëspond: "I lo sai che chiel a tornërà an vita quand a-i sarà l'arsuression, al Dì Darié". Gesù a-j dìs: "Mi i son l'arsuression e la vita: col ch'a chërd an mi, combin ch'a sìa mòrt, a vivrà". E col ch'a viv e chërd an mi a meuirërà pa për sèmper; chërdës-to lòn?". Chila a-j rëspond: "Éh, Signor, mi i chërdo che ti't ses ël Crist, col ch'a dovìa ven-e al mond".

Dòp ch'a l'ha dìt lòn, Marta a l'é 'ndàita an privà a ciamé sua seur Marìa, an disendje: "Ël magìster a l'é sì e at ciama". Quand ch'a l'ha sentì lòn, Marìa a s'é levasse an pressa e a l'é andàita da Chiel. An col moment Gesù a l'era ancora nen intrà ant la borgià, ma a l'era ant ël leugh andoa che Marta a l'avìa 'ncontralo. Antlora la gent ch'a j'era fërmasse a soa cà con Maria e ch'a la consolavo, quand ch'a l'han vëddù che chila a l'era alvasse tant prest e che a l'era sortìa, a son andaje dapress, e a disìo: "A va ëd sicur a la tomba për pioré". Ma sùbit che Marìa a l'é rivà andoa ch'a l'era Gesù, a l'é campasse ai sò pé, disendje: "Signor, se ti 't fusse stàit ambelessì, mè frel a sarìa nen mòrt". quand che Gesù a l'ha vëddùla pioré, e la gent ch'a ch'a l'era vnùa belelì con chila, a l'é sentìsse s-cianché 'l cheur, e a l'era motobin comovù. E peui a l'ha dìt: "Andoa ch'i l'eve butalo?". A-j han rëspondù: "Ven a vëdde". E Gesù a l'é butasse a pioré. Antlora la gent ch'a j'ero vnù a fé le condolianse a disìo: "Ma varda 'n pò coma ch'a-j vorìa bin!". Quaidun ëd lor, tutun, a disìa: "E-lo che cost'òm ch'a l'ha podù deurbe j'euj al bòrgno, podia-lo 'cò fé che cost òm a meuirèissa nen?". Antlora Gesù, ch'a l'era ancora tut comòss, a l'é avzinasse a la tomba (ch'a l'era na balma sarà con na lòsa). Gesù a-j dìs: "Sposté la lòsa". Marta, seur dël mòrt, a dìs a Gesù: "Signor, a manda già d’odor gram, përchè a-i son già quat dì ch'a l'é ambelelà". Gesù a l'ha rëspondùje: "E-lo ch'i l'hai nen dite che se ti't has la fé, it vëdras la glòria 'd Nosgnor?". A l'han donch spostà la lòsa ch'a sarava la gròta. Gesù, an vardand sù an cel, a dìs: "Pare, it ringrassio che ti t'has scotame. Ora i lo savìa pro bin che ti 't m'esaudisse sèmper, ma i l'hai dilo për rason dla gent ch'a më sta dantorn, përchè a chërdo che ti t'has mandame". Dòp ëste paròle, Gesù, an crijànd fòrt, a l'ha dìt: "Lazàr: seurt fòra!". E sùbit col ch'a l'era mòrt a l'é seurtì, le man e ij pé ancora fassà, e la facia coatà con un sudari. E Gesù a l'ha dit a coj ch'a stasìo lì dantorn: "Dësfasselo e lasselo andé". Antlora tanti ëd coj ch'a l'ero rivà con Marìa e ch'a l'avìo vëddù lòn che Gesù a l'avìa fàit a l'han chërdù an Chiel” (Gioann 11:1-45).

La val dj'òss sèch

La sconda letura, tirà dal Testament Vej, ant ël liber d’Esechiel, Nosgnor a mostra al profeta na vision ëd na val pien-a d’oss ëd gent morta che lë Spirit ëd Nosgnor a-j dà torna vita. A l’é l’imàgine dël pòpol d’Israel che, dëspergiairà për ël mond, a l’era coma mòrt e sensa pì dë speransa, ma che Nosgnor, conform a Soe promësse a ristabiliss an vite e a lo fà torné a la tèra che Chiel a l’avìa daje. Cola-lì a l’é ‘dcò për nojàutri la vision, l’anunsi, ëd lòn che Nosgnor a farà ant ij Dì Darié, quand chiel a farà arsussité j’uman an destinandje o al Giudissi o a la salvëssa. Lesoma:

Un dì Nosgnor a l'ha ambrancame con la forsa 'd Sò Spirit e a l'ha fame seurte fòra an mes a na val ch'a l'era tuta coatà d'òss ëd mòrt. A l'ha fame marcé an trames a coj òss e i son visame che ant cola val a-i ero pròpe tanti òss e ch'a l'ero motobin sèch. Chiel a l'ha dime: "Fieul d'òm, a podrìo-ne coj òss-là arvive?", e i l'hai rësponduje: "Mach Ti 't lo sas, sovran Signor!". Antlora a l'ha dime: "Profetisa rësguard a costi òss e dijë: "Vojàutri, òss sèch, scoté la paròla ëd Nosgnor. Coste-sì a son le paròle che ël sovran Signor a nunsia a sti òss-sì: 'Vardé-sì, i son an camìn ëd anfonde lë spirit an vojàutri, e i vivré torna. I butrai an vojàutri dij téndin, i-j farai chërse la carn, iv arvestirà 'd pel, i-j anfondrà lë spìrit e i vivré torna. Antlora i savreve ch'i son Mi ël Signor". Parèj i l'hai profetisà conforma lòn ch'a l'avia comandame. Quand ch'i profetisava i l'hai sentù n'armor, e j'òss a son butasse ansema, òss a òss. I vardava e i vëddìa che an sj'òss as formavo ëd tèndin e 'dcò a-i chërsìa la carn, e dla pel a l'era 'n camìn ëd coateje da l'àut. Tutun, a l'avìo 'ncora nen lë spirit dla vita. Chiel antlora a l'ha dime: "Profetisa a lë spirit - profetisa, ò fieul d'òm, e disje: 'Costa a l'é la paròla dël sovran Signor: 'Ven daj quatr vent, ò spìrit, e sofia dzora sti mòrt-sì, ëd manera ch'a vivo torna. Parèj i l'hai profetisà conform a lòn ch'a l'avia comandame, e lë spirit a l'é intraje 'ndrinta, tant che a l'han arcomensà a vive, a son ausasse 'n pé e a-i ero coma na grand' armada. Antlora a l'ha dime: "Fieul d'òm, sti òss-sì a son tut ël pòpol d'Israel. Varda, lor a diso: 'Nòstri òss a son sèch, nòstra speransa a l'è mòrta, i soma stàit bandonà. Per lòn, profetisa e dije da mè part: 'Coste-sì a son le paròle dël sovran Signor: 'Vardé-sì, i son an camìn ëd duverté vòstre tombe e iv faraj arsussité da vòstre tombe, ò mè pòpol. Iv faraj artorné a la tèra d'Israel. Antlora, o mè pòpol, i savreve ch'i son Mi ël Signor, quand che mi i duvertraj vòste tombe e iv faraj arsussitè da vòstre tombe. Mi i butrà mè spirit an vojàutri e i vivreve torna; iv daraj arpòs pròpi an vòstra tèra. Antlora i savreve ch'i son Mi ël Signor. I l'hai parlà e im daraj da fé coma ch'i l'hai dit” (Ezechiel 37:1-14).

Avèj lë spirit ëd Nosgnor Gesù Crist

La coltura dla vita a l’é ‘dcò ciàira ant la dotrin-a apostòlica, coma ch’i la vëddoma ant la tersa letura d’ancheuj, tirà da la litra dl’apòstol Pàul ai cristian ëd Roma. La coltura dla vita as manifesta për ij cristian tùit ij dì quand che lor a vivo conform a lòn che Gesù an mostra, guidà da Soa Paròla e da la potensa ‘d Sò Spirit. Lesoma:

“Ora, dé da ment a nòstra natura ‘d pecà a l'ha mach për arzultà la mòrt, ma dé da ment a lë Spìrit a l'ha për arzultà la vita e la pas; përchè dé da ment a nòstra natura ‘d pecà a fà vëdde che un a l'é un nemis ëd Nosgnor, da già che col-lì as sogeta nen a la lege ëd Nosgnor e a lo peul gnanca. Coj ch'a vivo conform a la soa natura ‘d pecà a Nosgnor a-j piaso nen. Ora vojàutri i vive nen conforma la natura ‘d pecà ma conform a lë Spìrit, se përdabon lë Spìrit a viv an vojàutri. Ora, se quajdun a l'ha nen lë Spìrit ëd Crist, col-lì a l'é nen dij sò. Ma se Crist a l'é an vojàutri, vòst còrp a l'é coma s'a fussa mòrt për colpa dël pecà, ma lë Spìrit a l'é vòsta vita për motiv dla giustìssia. Donca, se lë Spìrit ëd col ch'a l'ha arsussità Gesù dai mòrt a viv an vojàutri, col ch'a l'ha arsussità Crist dai mòrt a arvivrà ëdcò ij vòst còrp mortaj për sò Spirit ch'a viv an vojàutri. 8:12 Për conseguensa, car ij mè frej e seur, i l'oma n'òbligh nen anvers la natura ‘d pecà ëd vive conform a sò caràter” (Roman 8:6-11).

Dal përfond i crijo a Ti

Terminoma con la preghiera dël Salm 130: Dal përfond i crijo a Ti. N’òm a eleva a Nosgnor soa preghiera përché ch’a sìa tirà fòra da l’abim dël pëcà e dla mòrt.

Nosgnor! Dal përfond i crijo a Ti.  Nosgnor scot-me! Dame da ment. It suplico: Misericòrdia! S'It visèisse 'd tùit ij pecà, gnun a podrìa presentesse dnans Ti. Ma Ti it ses bin dispòst a përdoné për che Ti it peusse esse onorà. I l'haj fiusa an Nosgnor, l'hai fiusa an chiel con tut me cheur. I speto soe paròle ëd compassion. I l'hai anvìa 'd Nosgnor, tanme le guardie a speto l'albadòr. Ò Israel susnìss Nosgnor, përché Chiel a l'ha për nojàutri n'amor sensa fin e a l'è pì che dispòst a liberene. Chiel a rendrà Israel lìber da tute le conseguense dij sò pecà” (Salm 130).

Orassion: Nosgnor tut-potent, it ses mach Ti ch'it l'has la fòrsa 'd fé artorné ant l'òrdin nòstre volontà arvirose e nòstri sentiment da pecator; acòrda a tò pòpol la grassia 'd voleje bin a lòn ch'it comande e d'avèj anvìa 'd lòn ch'it promëtte; parèj che, an tra le ràpide e varie trasformassion dë sto mond, nòstri cheur a peudo sté bin ferm là 'ndoa ch'as peul trové 'd gòj génita; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e ch'a regna con ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.

Leture bìbliche dël lessionari - Duminica 2 d’Avril 2017 - Duminica ‘d Quarésima ch’a fà sinch - Ezechiel 37:1-14; Roman 8:6-11; Gioann 11:1-45; Salm 130