Chi ch’a l’é ‘l pì furb?

Abresé: Còsa ch’a l’é la furbissia? La furbissia a peul esse tant negativa che positiva. A-i è ‘d coj ch’a son furb a trassé, ma a peudo fé gnente s’a ancontro ‘d gent ch’a l’é furba e nen fesse trassé. Da la mira spiritual a-i é ‘n grand complòt ch’a l’ha për bu dë slontané l’umanità da Dé, sò Creator e da soa sovranità, e parèj roviné dël tut l’umanità. È-lo ch’a l’avrà ‘n bon ésit? Tanti a-j cascheran a j’angann ëd Satana, ma nen coj ch’as ten-o strèit al Salvator Gesù Crist, ch’a sarà a la fin ël vincitor, coma ch’a l’ha giù vinciù la mòrt. Le leture bibliche dë sta sman-a a na parlo.

Còsa ch’a l’é la furbissia? La furbissia as la definiss coma: “la qualità ‘d coj ch’a son bon a tiresse fòra con bravura da j’antrap, o ch’a san realisé ij sò propòsit an schivianda precis ij trabucèt, e servendse dë spedient ch’a son soens pèrfid, malign”.

La furbissia, o mej, la furbarìa, ëd sòlit, a l’é pitòst considerà na qualità negativa, da rimpròcesse, përchè ij drito, ij filon, pì soens che ‘d nò a deuvro la tromparìa, j’angann, le busiardarìe, për oten-e lòn ch’a veulo a dëscapit ëd quajdun. An piemontèis as dis “esse furb coma na masca”, o “esse furb coma ‘l diav”. A càpita ch’a sio ij comersiant ëdzonest ch’a dovro ‘d furbarìe për vanié pì ‘d sòld possibil con ëd prodòt ch’a magari valo pòch o ch’a son difetos, ma ij polìtich a son soens nen da men-o an sò camp ëd lor.

A l’é antlora ch’i dovoma sté bin an sl’avis e ch’i l’oma da esse furb ëdcò nojàutri, furb për nen casché ant ij trabucèt. I dovrìo esse nojàutri a d’esse “pì furb che ‘l diav”. An ës cas-sì la furbissia a l’é positiva e i n’oma bin da manca. I l’oma da bate coj ch’a son furb ant ël malfé. An veulo trassé, ma i podoma localisé andova ch’a l’han butà ‘d tràpole e schivieje. A l’é bin possibil bate coj ch’a fan ij furb! La furbissia a l’é soens rapresentà da la volp, ma coma ch’a disìa quajdun, an plissarìa a-i van ëd pì d’ pel ëd volp che ‘d pel d’aso! Donca, chi ch’a l’é ‘l pì furb?  

Përchè ch’i l’hai fave sto discors-sì an sla furbissia? Përchè le leture bibliche dë sta Duminica a trato ‘d lòn ch’a l’ha fàit e ch’a séguita a fé un ch’a l’é ‘n magister ëd furbarìa, un magister ëd tromparie, d’angann, a dëscapit dl’umanità. A l’é n’amassida, un sassin e ‘n busiard. A l’ha tanta bravura an soa furbarìa che chiel a riess fin-a a fé chërde ch’a esista nen. A l’ha ‘n sol propòsit: ëslontané la gent da Nosgnor, e lolì a-j riess pròpi bin. A cissa la gent a nen chërdije a Nosgnor, a nen chërdje a la Paròla ‘d Nosgnor, a arviresse a Nosgnor e ai sò comandament përch’i sio nojàutri medésim ij nòst dio, e lòn ch’i vorsoma nojàutri nòstra lej. A tira fòra fin-a ‘d religion fàusse për slontané la gent dal Dé ver e viv e da la vrità. Con soe tentassion an sofia ant j’orije che sensa Nosgnor i sarìo bin pì content e pì lìber, ma a l’è fàuss. Tut lolì a l’é n’angann, un trabucèt: lontan da Nosgnor e da lòn ch’a l’ha stabilì për nòstra vita a-i é mach la mòrt, përchè la vita e tut ël bin a l’é an Nosgnor, col ch’a l’ha creane e ch’a fà tut për bin. An efet, colla fòrsa spiritual dla gramissia a l’ha për sò bu, për sò propòsit, nòstra miseria, rovin-a e dëstrussion, e për lolì a fà gnun-e economìe. Vera, i parloma dël diav e ‘d soa furbissia, che Nosgnor Gesù Crist a-j fasìa e a-j fà la guèra.

Ij racont dla Bibia a parlo dël diav, ëd Sàtana nen coma na volp, ma coma na serp, na serp velenosa. che a la fin Gesù a-j s-gnaca la testa.

I.

La prima letura d’ancheuj a l’é cola famosa dla tentassion d’Adam e d’Eva, nòstri Grand Antich, la tentassion ch’a-j casco bin andrinta e ch’a l’é la càusa prima dla rovin-a e dla miseria moral e spiritual dl’umanità. Sto racont a l’é nen na fàula, na faràbola. Bele s’i podoma nen dëspieghela tuta, a l’é tant vera che l’istess as arpet bele ancheuj, tùit ij dì - quand ch’is lassoma përsuade che sté lontan da Nosgnor a sìa motobin pì bel che steje ansema e scotelo. Tùit ij detaj dë sta conta a l’han d’amportansa. Contut, i podoma nen dëspiegheje ancheuj (i l’oma nen tant temp), ma mach anvité a penseje bin ansima, lòn ch’a significo. Lesoma.  

“Nosgnor Dé a l'ha ciapà l'òm e a l'ha piassalo ant ël vërzé d'Eden parèj che a lo cudièissa e lo guernèissa. Peui Nosgnor Dé a l'ha comandaje: "Ti't peude bin mangé a tò gust la fruta 'd minca erbo dël vërzé ma it l’has mach nen mangé da l'erbo dla conossensa dël bin e dël mal, përché coma ch’ it na mange, bin sicur it meuireras.  (...)  Ora, ël serpent a l'era 'l pì furb ëd tùit j'animaj servaj che Nosgnor Dé a l'avìa fàit. A dis a la fomna: "É-lo vera che Nosgnor a l'ha dit: 'Vojàutri i peude nen mangé ij frut dj'erbo dël vërzé?'".  La fomna a rispond al serpent: "Sicur ch’i podoma mangé ij frut dj'erbo dël vërzé. A l'é mach al rësguard dël frut dl'erbo ch'a l'é 'n mes al vërzé che Nosgnor a l'ha dit: 'Vojàutri i l’eve nen mangene e gnanca tochene, sedësnò i meuire". Ël serpent a dis a la fomna: "A l'é nen vera ch'i meuirereve. A l'é mach che Nosgnor a sa bin che s' i na mange ij vòstri euj as douvërterio e i sarìe tanme dj'esse divin ch'a conòsso 'l bin e 'l mal". Antlora, quand che la fomna a l'ha vëddù che 'l frut dl'erbo a l'era bon da mangé, ch'a l'era desideràbil për podèj dventé savi, chila a l'ha ciapàne e a l'ha mangiane. Chila a l'ha dane 'dcò a sò marì ch'a l'era con chila e chiel a l'ha ‘dcò mangiane” (Genesi 2:15-17; 3:1-7).

II.

La sconda letura a l’é dal vangel ëd Maté e a parla dle tentassion ëd Nosgnor Gesù Crist. A coste tentassion chiel a-j casca nen andrinta, ma a-j arzist con la fòrsa dla vrità ch’a l’é la Paròla ‘d Nosgnor. Ëdcò nojàutri i podoma resiste a le tentassion e nen casché ant ij trabucet dël diav s’is tenoma bin ëstrèit a Gesù e i dovroma soe arsorse e fòrsa ‘d vitòria.

Le tentassion ëd Gesù. “An col temp-là Gesù a l’è stàit mnà 'nt ël desert da lë Spirit për essje tentà dal diav. Apress ch’a l’era stàit giun për quaranta dì e quaranta neuit, a l’ha comensà a l’aveje fam. Antlora a l’ha vzinasse ‘l tentator ch’a l’ha dije: ‘Se ti t' ses ël fieul ëd Nosgnor, comanda che ste pere-sì a dvento ëd pan!”. Ma Gesù a l’ha replicaje: “A l’é scrit: ‘L’òm a vivrà nen mach ëd pan, ma ‘d minca paròla ch’a seurt dla boca ‘d Nosgnor!’. Antlora ‘l diav a l’ha portalo ant la sità santa e a l’ha butalo an s'la part la pì àuta dël templ. E a l’ha dije: ‘Se ti ‘t ses ël fieul ëd Nosgnor, campte giù, përché a l’é scrit: ‘Chiel a comandrà ai sò àngel ëd portete ant soe man tant che ij tò pé a bato nen contra na quai pera’. E Gesù a l’ha dije: ‘A l’é 'dcò scrìt: "Ti ‘t buterà nen a la preuva Nosgnor tò Dé". E torna ‘l diav a l’ha portalo s’ na montagna motobìn àuta e a l’ha mostraje tuti ij regn dël mond e soa grandeur. E a l’ha dije: ‘Mi it darai tute ste còse-là se mach ti’t camperas giù con la facia a tèra dëdnans a mi, për rendme l’adorassion’. Antlora Gesù a l’ha dije: ‘Slontànte, Sàtana, përché ch’a l’è scrìt: It adorëras Nosgnor, tò Dé, e mach a Chiel ti’t rendras tò sërvissi’. Antlora ‘l diav a l’ha lassalo an santa pas e a son ëvnù dj’àngel ch'a son ancaminasse a rendje ‘d servissi” (Maté 4:1-11).

III.

Vera, nòst Gran Antich, Adam, a l’é cascà an tentassion e nojàutri con chiel. A n’é surtìa nòstra rovin-a. A l’é vnùje, contut, në scond Adam, Gesù Crist. S’i gropoma nòstra vita a chiel, i trovroma nòstra salvëssa da le miserie dël pëccà e da la mòrt. A l’é la tersa letura, ch’a ven da la litra dl’apòstol Pàul ai cristian ëd Roma. A trata d’Adam e dël Crist. Lesoma. 

“Ël pecà a l’é intrà ant ël mond për un sol òm, Adam, e da col pecà a l’é vnuje la mòrt, ch’a l’é peui spantiasse a tùit j’uman, përchè tuti a l’han pecà con chiel. Anans che la Lej a fussa dàita, ël pecà già a esistìa ant ël mond, ma a podìa nen esse sansionà pròpi përchè la Lej a l’era ancora nen stàita publicà. Pura tuti a meurìo - dal temp d’Adam fin-a al temp ëd Mosè - ëdcò coj ch’a l’avìo nen pëccà dla manera che Adam a l’avìa pecà. Ora, Adam a l’é la figura ‘d col ch’a l’avìa da rivé. Contut, la diferensa a l’é granda an tra ‘l pecà d’Adam e ‘l don dla grassia ‘d Nosgnor. Përchè ‘l pecà d’un sol, Adam, a l’ha comportà la mòrt për tanti. Motobin pì granda a l’è la grassia ‘d Nosgnor e ‘l don dla grassia pr’ ël mojen ëd cost àutr òm, Gesù Crist. An efet, ël don a peul nen esse paragonà a le conseguense dël pecà d’un sol. Ël pecà d’Adam a l’ha avù për conseguensa na condan-a, ma la conseguensa dël don dla grassia ‘d Nosgnor a l’é stàita che nojàutri i fussa diciarà giust, bele s’ i j’ero colpèivol ëd tanti pecà. Parèj, donca, se pr’ ël pecà ‘d n’òm sol, Adam, la mòrt a l’ha dominà për colpa soa, motobin ëd pì coj ch’arsèivo costa grassia fosonanta e l’ don dla giustissia, a vivran e regneran grassie a n’òm sol, Gesù Crist. Pròpi parèj: tant coma pr’ ël pecà ‘d n’òm sol, Adam, la condan-a a l’é tombà an su tùit j’uman, ël Crist, con un sol at ëd giustissia, a l’ha fàit che j’uman a podèisso oten-e na giusta relassion con Nosgnor e na neuva vita. L’istess che për la disubidiensa d’un sol tanti a son dventà ‘d pecator, parèj për l’ubidiensa d’un sol tanti a saran fàit giust” (Roman 5:12-19).

Terminoma con la preghiera dël Salm 32, ch’a comensa con la frase: “Vardé la gòj ëd coj ch’a l’é staje përdonà la disubidiensa”. Ël poeta a ‘rciama a la ment vàire che sò cheur a pativa prima ch’a fussa dispòst a confessé ij sò pecà; peuj a fortiss coma ch’a l’é granda la gòj ëd vëddse përdoné ij pecà da Nosgnor. Parèj, a cissa la gent a d’esse nen ëd teston e d’avèj nen tëmma d’avzinesse a Nosgnor mentre ch’a l’é ‘ncora doverta la pòrta ‘d soa misericòrdia, përché chiel a l’é bin dispòst anvers tuti coj ch’as pento dij sò pecà. J’àutri a l’avran mach da argretesse d’avejlo nen falo.

Un salm ëd David. Vardé la gòj ëd coj ch’a l’é staje përdonà la disubidiensa e dont ij pecà a son ëstàit armëttù! Vera, granda a l’è la gòj ëd coj che Nosgnor a-j ten pì nen cont ëd soe colpe e che adess a vivo an completa onestà! Quand ch’i arfusava ‘d confessé ij mè pëccà, mè còrp mach a dventava frust da le lamente ch’ i fasìa për tut ël dì. Dì e neuit toa man a peisava dzura ‘d mi e a suvava mie fòrse tanme la caudura dl’istà. Tutun, a la fin, i l’hai arconossù dëdnans a ti ij mè pecà e i l’hai chità dë stërmé mie colpe. I l’hai dit: “I confëss-rai a Nosgnor mia disubidiensa, e ti it l’has përdoname mie trasgression. A l’é për lòn ch’a venta ch’ij tò fedej a t’anvoco prima ch’a l’abio pì nen ël temp ëd felo, prima ch’a sio fongà da j’aque dël giudissi. An ti i l’hai trovà mia sosta: ti ‘t l’has guername dai privo. Ch’i sia mach ansercià da coj ch’a canto ‘d cant ëd liberassion. Nosgnor a dis: “It mnerai arlòngh ij mej senté dla vita. It darai ëd bon consèj e it goernrai. Sie nen tanme ‘n caval o ‘n borich teston, ch’a l’han da manca d’esse tenù an rëdna sedësnò at scoto nen. Vàire ch’a l’avran da patì coj ch’a séguito nen ij giust senté ‘d Nosgnor! Sò amor, contut, a ‘nsercia coj ch’a l’han fiusa ‘n chiel. Parèj, arlegreve an Nosgnor e àbie ‘d gòj vojàutri ch’i j’ubidisse! Vosé tota vòstra gòj, vojàutri ch’i l’eve ‘l cheur netià”.

Pregoma. Nosgnor tut-potent, che Tò Fieul benedì a l'é stàit mnà da lë Spirit a d'esse tentà da Sàtana: Ven prest a giuté coj ch'a l'han da fé front a vàire tentassion; e che, dàit ch'it conòsse nòstra debolëssa, che ognidun ëd nojàutri a fasa l'esperiensa ch'it ses potent a salvé; për Gesù Crist, Tò Fieul, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.