L’èiva dla vita ch’in n’oma da manca

Abresé: La composission ëd nòst còrp a l’é fàita dla pì gran part d’èiva. Tùit j’organism a dipendo da l’èiva e na ten-o ‘d gran’ quantità. Përdabon i podrìo dì che sensa d’èiva a podrìa nen essje la vita ma, ant l’istess temp, che da la qualità dl’èiva ch’i beivoma a dipend ëdcò la qualità dla vita. L’èiva a l’é ‘n simbol amportant ëd lòn ch’a l’é essensial për la vita nen mach dla mira fìsica, ma ‘dcò da la mira spiritual. I rilevoma sossì ant la Bibia antrega, tant che Nosgnor Gesù Crist medésim a dis ch’a l’é chiel ch’a peul dene l’èiva dla vita, visadì che lòn che chiel an forniss a l’é autërtant amportant che l’èiva. Ës concèt-sì i lo trovoma ant tute le leture bibliche dë sta Duminica.

Video: https://youtu.be/CyzKgAfhN2Q 

La composission ëd nòst còrp a l’é fàita dla pì gran part d’èiva. Tùit j’organism a dipendo da l’èiva e na ten-o ‘d gran’ quantità. Përdabon i podrìo dì che sensa d’èiva a podrìa nen essje la vita ma, ant l’istess temp, che da la qualità dl’èiva ch’i beivoma a dipend ëdcò la qualità dla vita. Për soa natura l’èiva a l’é ‘n solvent. Soa funsion a l’é cola dë sleivé e trasporté j prinsipi dla nutrission an tute le célole, dë stimulé la digestion, ëd sicuré la regulassion dla temperadura dël còrp, e ‘d trasportene fòra le scòrie. Për tuti sti motiv-sì e d’àutri ancora, l’èiva a l’é ‘n simbol amportant ëd lòn ch’a l’é essensial për la vita nen mach dla mira fìsica, ma ‘dcò da la mira spiritual. I rilevoma sossì ant la Bibia antrega, tant che Nosgnor Gesù Crist medésim a dis ch’a l’é chiel ch’a peul dene l’èiva dla vita, visadì che lòn che chiel an forniss a l’é autërtant amportant che l’èiva. Ës concèt-sì i lo trovoma ant tute le leture bibliche dë sta Duminica. 

1. L'eva a Massa e a Merìba

Comensoma da la letura dël Testament Vej. A l’é pijà dal liber dla Surtìa (l’Ésod) al capìtol dissèt. Nosgnor a l’avìa liberà sò pòpol, Israel, da la s-ciavensa an Egit e a l’avìa ancaminalo për ël desert dël Sinai përchè a rivèissa ant la tèra che Nosgnor a l’avìa promëttuje. A l’era ‘n viagi pitòst longh e malfé për tuta cola gent. Malgré le tante dificoltà, a l’avìo bin da fidesse ant le promësse ‘d Nosgnor e an sò servitor, Mosè, ch’a-j guidava. A l’avìo da concentresse ant la promëssa ‘d Nosgnor e lolì a l’avrìa daje fòrsa për aceté tùit ij sacrifissi dël viagi. Për col desert, contut, soens a-j mancava da mangé e da bèive e i ciapavo tëmma ch’a sarìo motobin probàbil mòrt ëd fam e ‘d sej. A l’é parèj che la fej an Nosgnor e an soa providensa e fidelità soens a la përdìo për la stra. As na visavo pì nen ëd lòn che dagià Nosgnor a l’avìa fàit për lor? Pura a fan ëd rimostranse contra Mosè quand ch’a riesso pì nen a trové d’èiva. A l’avrìo fin-a vorsù artorné an Egit! Antlora Mosè a pija la can-a, ël baston dël giudissi ëd Nosgnor. L’avrìa-lo castigaje për la mancansa ‘d fej ch’a l’avìo dimostrà? Nò. Lesoma lòn ch’a dis la conta.

L'antrega comunità dj'Israelita a l'ha viagià a tape dal Desert ëd Sin conforma le istrussion dël Signor e a l'han butà 'l camp a Refidim. Ansilà, nopà, ël pòpol a l'avia nen d'eva da bèive. Për costa rason a l'han lamentass-ne con Mosè, e a l'han dit: "Dane d'eva da bèive!". Mosè a-j rispond: "Përchè lamenteve-ne con mi? Përché buteve-ne Nosgnor a la preuva?". Ël pòpol a l'era ansilà, pressà da la sèj e as na lamentava con Mosè. A disìa: "Përché mai tl'has fane seurte da l'Egit, parèj che noi, ij nòstr fieuj e 'l nòstr bestiam a meuira ëd sèj?". Antlora Mosè a l'é butasse a crijé al Signor e a l'ha dit: "Còs hai-ne da fé con ësto pòpol? Ancora 'n po' e sti-sì am masso a prassà!". Nosgnor a l'ha dit a Mosè: "Passa dëdnans al pòpol e pija con ti dj'ansian. Pija 'dcò ant la man la can-a ch'it l'has dovrà për bate 'l Nil e va! Mi 'm butraj dëdnans a ti an sla rochera d'Horeb. Ti 't batras la rochera con toa can-a e n'a seurtirà d'eva e 'l pòpol a na beivrà. Mosè a l'ha fàit parèj dëdnans a j'euj dj'ansian d'Israel. Mosè a l'ha peuj ciamà col leugh Massa e Meriba për motiv dle lamente dj'Israelita e përchè a l'avìo butà a la preuva Nosgnor an disand: "Nosgnor é-lo o é-lo nen an mes a noi?" (Surtìa 17:1-7).

Cola lì a l’era stàita bin na preuva ‘d soa fej ëd lor. A la fin a sarìo intrà ant la Tera dla promëssa mach coj ch’a l’avrìo përseverà a chërde a Nosgnor, malgré le dificoltà. L’èiva, contut, la pressiosa èiva ch’a serv për la vita, a sarìa nen mancaje, përchè ch’a l’é ‘n don ëd Nosgnor për coj ch’a l’han fej an chiel e an soe promësse.

2. Conversassion con na fomna dla Samaria

La sconda letura a l’é cola ch’a ven dal vangel scond Gioann. A l’é na conta bon anteressanta, përchè Nosgnor Gesù Crist, con la scusa ch’a l’ha sèj, a dà na lession bin amportanta a na fomna che Gesù a treuva dacant un poss për tiré d’èiva ch’a n’avìa da manca. Cola fomna a l’era gnanca n’Israelita. Gesù, l’èiva dla vita, a l’era vnùit ëdcò për chila. Cola fomna dla Samarìa a dventa ‘dcò na “predicatriss” cristian-a përchè a conta a soa gent d’avèj trovà ‘l Salvator dël mond. Lesoma:  

“Ora a ventava che Chiel a passeissa travers la Samaria. Donca a l'é vnù ant na sità dla Samarìa ch'as ciamava Sìcar, davzin a la tèra che Giacòb a l'avìa dàita 'n ardità a sò fieul Giusep. A-i era là ël poss ëd Giacòb, e Gesù, strach dal viagi, a l'era setasse pròpi là davzin al poss. A l'era apopré mesdì.  E na fomna Samaritan-a a l'é vnùa për tiré d'eva, e Gesù a l'ha dìje: "[Për piasì] dame da bèive".  [Là a-i era gnun d'àutri] përchè ij sò dissépoj a j'ero andàit an sità për caté da mangé). Anlora la fomna Samaritan-a a-j dìs: "Com è-lo che ti, ch'it ses un Giudé, it ciàmes da bèive a mi ch'i son na Samaritan-a?" (përchè ij Giudé a spartìsso gnente con ij Samaritan). Gesù a-j rëspond: "Se ti't conossèisse 'l don ëd Nosgnor, e chi ch'a l'é col ch'at dìs: 'Dame da bèive', t'avrìes ciamài-ne ti e chiel at l'avrìa date d'eva viva". "Monsù," la fomna a-j dìs, "Ti't l'has nen un sigilìn, e 'l poss a l'é përfond, da dova ciaperìes-to costa eva viva? Ses-to pì grand che Giacòb, nòst pare, ch'a l'ha dane 'l poss, e chiel medésim a l'ha beivune ansema con soe masnà e bestiam?". Gesù a l'ha replicà: "Chionque a bèiv dë st'eva-sì a l'avrà torna sèj, ma col ch'a beivrà ëd l'eva che mi i-j daràj, a vnirà an chiel na sors ch'a camprà sù fin-a ant la vita eterna". La fomna aj dìs: "Monsù, antlora dame dë st'eva-là për che mi i l'abia pì nen sèj e i deubia pì nen ven-e ambelessì a tiré dl'eva". Gesù a-j dìs: "Va a ciamé tò marì e peui torna sì".  La fomna a l'ha replicà: "I l'hai gnun marì!". Gesù aj dìs: "It l'has rason ëd dime ch'it l'has gnun marì, perché ti't l'has avù sinch òm e col ch'a stà con ti adèss, a l'é nen tò marì. It l'has dìme la vrità!". La fomna a l'ha dije: "Monsù, i vëddo che ti t'ses ën profeta. Dime 'n pò: Ij nòsti vej a l'han adorà Nosgnor an sù sta montagna-sì, e vojàutri i dise che a venta adoré Nosgnor a Gerusalèm". Gesù a l'ha dije: "Chërdme, fomna, a ven l'ora che i adorëreve 'l Pare nì an su sta montagna-sì e gnanca a Gerusalèm. Vojàutri i adòre lòn ch'i conosse nen, Nojàutri i adoroma lòn ch'i conossoma, përchè la salvëssa a ven dai Giudé, ma l'ora a ven, ànsi, a l'é pròpi adèss, che j'adorator genit a a l'adoreran ël Pare an ëspìrit e vrità. An efet ël Pare a serca 'd gent ch'a lo adoro pròpi parèj. Nosgnor a l'é spìrit e coj ch'a l'adoro a venta che l'adoro an ëspìrit e vrità. La fomna a-j rëspond: "I sai che 'l Messìa, visadì col ch'a l'é ciama 'l Crist, a l'ha da vnì. quand che chiel a vnirà, an farà savèj tut". Gesù a-j dìs: "Mi i son Chiel, giusta col ch'a parla con ti adèss". Ant ël mentre, ij dissépoj a son rivà e a son maravijasse che chiel a parlèissa con na fomna, ma gnun a l'ha dije còsa maj chiel a voreissa o përchè a l'avìa parlaje. La fomna, donca, a l'ha lassà lì soa doja e a l'é andassne a la sità e a l'ha dit a la gent: "Vnì a vëdde n'òm ch'a l'ha dime tut lòn ch'i l'haj mai fàit. Col òm là sari-lo fòrsi nen ël Crist?". Parèj lor a son surtì dla sità e a son vnù da Chiel. Ant ël mentre, ij dissépoj a lo pregavo e a-j disìo: "Rabbi, mangia quajcòsa!". Ma Chiel a-j dis: "I l'hai da mangé na ròba che vojàutri i seve nen". Parèj i dissépol a disìo an tra 'd lor: "Quajdun a l'ha-lo forse portaje da mangé?". Gesù a-j dìs: "Mè mangé a l'é 'd fé la volontà 'd Col ch'a l'ha mandame e porté a compiment Soa euvra. É-lo nen vera che vojàutri i dise ché a-i é ancora quatr mèis e peui a l'é 'l temp dl'archeujta? Iv diso: Aussé j'euj e vardé le campagne coma ch'a son madure për la mëssoun.  I mëssonor a arsèivo 'n salari e a cheujo 'd frut an vita eterna përchè col ch'a sëmna e col ch'a mëssona a peusso arlegresse ansema. Ora lòn ch'as dis ëd sòlit, a st'ocasion, a l'é vera: 'Un a sëmna e l'àutr a mëssona'. Mi i l'hai mandave a mëssoné lòn ch'i l'eve nen travajà; d'àutri a l'han travajà e vojàutri i l’eve pijà sò post ant sò travàj”. Ora motobin ëd Samaritan ëd cola sità a l'han chërdù an Chiel grassie a la paròla dla fomna ch'a l'avia testimonià: "Vnì a vëdde n'òm ch'a l'ha dime tut lòn ch'i l'hai mai fàit".  Parèj che quand ch'ij Samaritan a son rivà da Chiel, a l'han pregalo dë sté ansema a lor, e Chiel a l'é restaje doi dì,  e motobin ëd pì 'd gent a l'ha chërdù an soa paròla. Lor a disìo a cola fomna: "A l'é pì nen grassie a toa paròla che adèss nojàutri i chërdoma, ma përchè noi medésim i l'oma sentulo ëd person-a. Anlora i podoma bin dì che sto-sì a l'é përdabon ël Crist, ël Salvator dël mond” (Gioann 4:5-42). 

III. Giustificà e salvà

La tersa letura a ven da la litra apostòlica dl’apòstol Pàul ai cristian ëd Roma. A parla dla fej an Gesù Crist, l’èiva dla vita, na fèj ch’a l’ha la potensa ‘d cambié ‘d vite e ‘d dé a la gent ëd present maravijos. Ël prim ëd ësti present a l’é nòstra riabilitassion (giustificassion) dëdnans a Nosgnor përchè la condan-a ch’i bin meritoma coma ‘d pecatur a l’ha pijass-la chiel, Gesù, a nòst pòst. Lesoma.

“Ora, donca, già ch’i soma stàit diciarà giust për la fej, i soma an pas con Nosgnor grassie a Nosgnor Gesù Crist. A l’é për sò mojen ch’an son ëstàite dovertà le pòrte a costa condission ëd grassia anté ch’i stoma bin ferm e adess i spetoma con fiusa e ‘d gòj ël dì ch’i pijeroma part a la glòria ‘d Nosgnor.  E nen mach lòn! Fin-a ant le tribulassion i trovoma ‘n motiv për arlegrene, përchè i savoma che la tribolassion a fà chërse nòstra costansa, e la costansa l’esperiensa, e l’esperiensa la speransa. E costa speransa a l’é bin fondà përchè i savoma bin coma ch’a sia grand l’amor che Nosgnor a l’ha për nojàutri, l’amor dont lë Spirit Sant ch’i l’oma arseivù a l’ha ampinìne ‘l cheur. Quand ch’i podìo fé pròpi gnente për arsané nòstra condission, Crist, ant ël temp che Nosgnor a l’ha fissà, a l’é mòrt për nojàutri pecator. An efet, con pro ‘d pen-a i trovrìo quajdun ch’a sia dispòst a meuire për n’òm giust, ma ancora a podrìa desse che quajdun a volèissa bin meuire pr’ un benefator. Ma Nosgnor a l’ha dàit preuva dël grand amor ch’a l’ha për nojàutri an sossì: ch’a l’ha mandà Crist a meuire për nojàutri Quand ch’i j’ero mach ëd pecator. Motobin ëd pì, an essend adess giustificà pr’ ël sangh ëd Crist, saromne ‘d sicur salvà dal castigh grassie a col’istess Gesù.Përchè se, Quand ch’i j’ero ‘d nemis ëd Nosgnor, i soma stàit arconcilià con chiel për la mòrt ëd sò Fieul, motobin ëd pì, essend già arconcilià, saromne salvà grassie a soa vita. E nen mach lòn, grassie a Nosgnor Gesù Crist, ch’a l’ha otenune

l’arconciliassion, i trovoma motiv d’esse fier ëd nòstra relassion con Nosgnor” (Roman 5:1-11).

IV. Vnì, cantoma 'd gòj a Nosgnor!  

Si l’oma butà nòstra fej an ël Salvator Gesù Crist e arseivù ij so present ëd grassia e ‘d salvëssa, a ven spòtich, nen vera, ëd ringrassielo e ‘d mostress-ne arconossent, con la preghiera e ‘l cant. Fomlo con le paròle dël Salm 95. Ël poeta, an cost Salm, a ciama Israel a laudé Nosgnor coma Creator dël mond e protetor dla nassion, ma 'dcò a-j buta an sl'avis ëd nen arviresse contra chiel coma ch’a l’avìo fàit j’israelita che, për càusa ‘d soa mancansa ‘d fej ëd lor, a son pì nen intrà ant la Tèra dla Promëssa, malgré ch’a l’avèisso bin beivù dl’èiva che Nosgnor a l’avia procuraje.  

Vnì, cantoma 'd gòj a Nosgnor! Crijoma 'd làude a Col ch'an guerna e ch'an libera! Andoma dëdnans a Chiel con ëd ringrassiament! Cantoma a gran' vos ëd Salm an sò onor! Përché Nosgnor a l'é 'n Dé grand, un gran Ré ch'a l'é dzura 'd ògni dé. Le profondità dla tèra a son an Soe man e Sò a son ij pich dle montagne! Ël mar a l'é Sò përchè a l'é Chiel ch'a l'ha falo. A son stàite Soe man ch'a l'han formà la tèra sùita. Vnì, prostromse e adoroma! Butomse an ginojon dëdnans al Signor, nòst Creator! Përchè Chiel a l'é nòst Dé e nojàutri a soma 'l pòpol che Chiel a men-a 'n pastura, lë strop ch'a l'é Sò. Ò, se mach ancheuj i lo scotèisse! Chiel a dis: "Sie nen coma coj ch'a j'ero a Meriba, tanme coj ch'a j'ero col dì-là a Massah ant ël desert, andoa ch' ij vòstri vej a l'avìo dësfidà mia autorità e butà a la preuva mia passiensa, combin ch'a l'avèisso vëddù lòn ch'i peudo fé. Për quarant' agn cola generassion a l'ha fame dëspiasì e i l'hai dije: A l'é 'n pòpol ch'a l'ha vorsù andé an sla catìva stra e ch'a scota nen lòn ch'i-j comando. A l'é parèj ch'i l'hai 'nrabiame e giurà ch'a sarìo mai pì intrà ant ël leugh d'arpòs ch'i l'avìa prontà për lor" (Salm 95).

Pregoma: Nosgnor tut-potent, Ti't sas ch'i l'oma gnun-a fòrsa an noi medésim për ess-ne d'agiut: guernane tant ant l'esterior ëd nòst còrp che ant l'interior ëd nòstra ànima, ch'i podoma trové protession da tùit ij sagrin ch'a peudo rivé al còrp e da tùit ij pensé malegn ch'a peulo taché nòstra ànima; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.