ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΚΗΔΕΙΕΣ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΕΣ

ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ

ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ

ΔΙΑΦΟΡΕΣ

ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΗ

1

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ

Δεν υπάρχουν αναλογίες ως προς την ετοιμασία της ταφής ανάμεσα στα ομηρικά έπη και τον Επιτάφιο.

Στα ομηρικά έπη τονίζονται τα προκαταρκτικά της κηδείας των πολεμιστών, ενώ στον Επιτάφιο δεν υπάρχουν.

Τα ομηρικά έπη αναφέρονται στον πόλεμο και τον θάνατο των πολεμιστών. Γι’ αυτό τονίζονται όλες οι τελετουργίες που αναφέρονται στην ταφή. Στον Επιτάφιο δεν ενδιαφέρει αυτό. Αλλά η τίμηση των νεκρών μετά την ταφή. Ο Θουκυδίδης αναφέρεται γενικά στο πατροπαράδοτο έθιμο. Περνάμε από τον πόλεμο στην πολιτική όψη του ζητήματος.

2

ΠΡΟΘΕΣΗ

Υπάρχουν μόνο υπαινικτικές αναλογίες ανάμεσα στον Επιτάφιο και τα ομηρικά έπη. Ο Θουκυδίδης αναφέρεται συνοπτικά στην έκθεση των οστών των νεκρών πάνω σε εξέδρα. Στον Όμηρο επίσης γίνεται διεξοδικός λόγος για την πρόθεση των νεκρών.

Στα ομηρικά έπη τονίζεται το στοιχείο του θρήνου, που ανήκει στην πρόθεση. Αντίθετα στον Επιτάφιο το μοτίβο αυτό δεν υπάρχει. Αναφέρεται μόνο η έκθεση των οστών των νεκρών πριν απο την εκφορά. Μετά βέβαια ο Θουκυδίδης αναφέρεται σύντομα στον θρήνο των γυναικών που γίνεται όμως πάνω στον τάφο.

Είναι διαφορετικός ο στόχος των δύο έργων. Στα ομηρικά έπη και κυρίως στην Ιλιάδα τονίζεται διεξοδικά κατά την ώρα της πρόθεσης ο θρήνος των συγγενών του Έκτορα. Το ίδιο αλλά πιο σύντομα γίνεται στην Οδύσσεια με τη Θέτιδα και τις Νηρηίδες αλλά και όλους τους συμπολεμιστές του Αχιλλέα. Στον Επιτάφιο δεν υπάρχει αυτό το στοιχείο. Δεν είναι της ώρας ο θρήνος αλλά η παρηγορία των συγγενών. Οι γυναίκες δεν έχουν καμιά σημαντική θέση στον Θουκυδίδη.

3

ΕΚΦΟΡΑ

Υπάρχουν μικρές αναλογίες ανάμεσα στον Επιτάφιο και κυρίως στην Ιλιάδα. Και στα δύο έργα αναφέρεται η εκφορά των νεκρών.

Στα ομηρικά έπη δεν πιάνει χώρο η εκφορά των νεκρών. Αντίθετα στον Επιτάφιο τονίζεται διεξοδικά. Αναφέρεται με μεγάλη επισημότητα το γεγονός ότι η πόλη τιμά κατά φυλές όλους τους νεκρούς. Επίσης γίνεται λόγος για τους νεκρούς στον Μαραθώνα που δεν τάφηκαν στον Κεραμεικό.

Ο Θουκυδίδης θέλει να δείξει την επισημότητα με την οποία η πόλη τιμά τους νεκρούς. Γι’ αυτό τονίζει την εκφορά σε σχέση με τα ομηρικά έπη. Επίσης τονίζεται η δημοκρατική πόλη αφού γίνεται λόγος για τις 10 φυλές. Υπάρχει ενδιαφέρον να τονιστεί πώς η δημοκρατική πόλη τιμά τους νεκρούς. Δεν ενδιαφέρουν εδώ τα πρόσωπα που τιμούν τους νεκρούς.

4

ΚΑΥΣΗ

Δεν υπάρχει καμιά αναλογία μεταξύ του Επιταφίου και των ομηρικών επών.

Στα ομηρικά έπη οι νεκροί πολεμιστές καίγονται και μετά θάβονται. Στον Επιτάφιο αυτό έχει ήδη γίνει, αφού έκαιγαν τους νεκρούς πολεμιστές στο πεδίο της μάχης και ύστερα μετέφεραν τα οστά στην πόλη τους για να ταφούν με όλες τις τιμές

Ο Επιτάφιος είναι έργο πολιτικό. Τα ομηρικά έπη είναι έργα πολεμικά. Στον Επιτάφιο δεν έχει θέσει η καύση των νεκρών. Δεν ενδιαφέρει κάτι τέτοιο. Αυτό έχει γίνει στον πόλεμο. Τώρα είμαστε σε περιβάλλον πολιτικό.

5

ΤΥΜΒΟΣ

Στα ομηρικά έπη και στον Επιτάφιο υπάρχουν κοινά σημεία στην ταφή των νεκρών, αλλά και χαρακτηριστικές διαφορές

Στα ομηρικά έπη γίνεται λόγος για τύμβο που υψώνουν οι συγγενείς και οι συμπολεμιστές για τον νεκρό. Αυτό έβλεπαν μόνο οι περαστικοί και ανακαλούσαν με τη μνήμη τους τον νεκρό Στον Επιτάφιο γίνεται λόγος για ταφή των νεκρών στο δημόσιο νεκροταφείο της Αθήνας, τον Κεραμεικό. Πλέν τα πράγματα είναι πιο οργανωμένα. Στον τάφο αναφέρονται και οι γυναίκες που κλαίνε τον νεκρό.

Στα ομηρικά έπη οι νεκροί θάβονται με όλες τις τιμές. Πρόχειρα όμως γιατί στην αρχαϊκή εποχή υψώνεται τύμβος για τον πολεμιστή. Στη δημοκρατική Αθήνα υπάρχουν πλέον τα νεκροταφεία, όπως ο Κεραμεικός. Στην κλασική Αθήνα η ταφή είναι μια επίσημη κρατική τελετουγρία.

6

ΠΑΡΕΠΟΜΕΝΑ

Τα παρεπόμενα ανάμεσα στον Επιτάφιο και τα ομηρικά έπη είναι εντελώς διαφορετικά. Δεν υπάρχουν αναλογίες.

Στον Επιτάφιο τονίζεται ο επιτάφιος λόγος ως παρεπόμενο της κηδείας. Στα ομηρικά έπη αναφέρονται μόνο το απόδειπνο στην Ιλιάδα και οι επιτάφιοι αγώνες στην Οδύσσεια.

Στον Επιτάφιο ανάφέρεται ο λόγος του Περικλή, αφού γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο σώζεται μέσα στην Ιστορία του Θουκυδίδη. Αντίθετα στα ομηρικά έπη ο νεκρός τιμάται με επιτάφιους αγώνες (Οδύσσεια). Στην Ιλιάδα δεν γίνεται τίποτα ιδιαίτερο παρά μόνο στο δείπνο των Τρώων μετά την τάφη. Τα έργα είναι εντελώς διαφορετικά και αναφέρονται σε διαφορετική εποχή.