همگرايي تشكل هاي كتابداري و اطلاع­رساني ايران

گزارش از مينا نوري زاد ¹

اتحايه انجمن هاي علمي- دانشجويي كتابداري و اطلاع­رساني ايران(ادكا) اولين نشست خود را با عنوان همگرايي تشكل هاي كتابداري و اطلاع رساني ايران در تاريخ 1 خرداد ماه سال جاري با هدف ارتقاء حرفه در تالار شريعت زاده واقع در كتابخانه ملي ايران برگزار كرد.

نشست مذكور با حضور دكتر حري، فاطمه رها دوست، دكتر افشار زنجاني به عنوان دبيران جلسه و دكتر فتاحي( رئيس انجمن كتابداري و اطلاع رساني ايران)، دكتر قاضي مير سعيد( رئيس انجمن كتابداري و اطلاع رساني پزشكي )، ديبا ميرزاپور( نماينده شوراي كتاب كودك) و اميررضا اصنافي (دبير اتحاديه انجمن علمي-دانشجويي كتابداري و اطلاع رساني ايران) تشكيل گرديد.

در شروع نشست دكتر حري ضمن عرض سلام وخوشامدگويي به حاضرين،علت حضورخود را جلوگيري از هر گونه بحث جهت به چالش كشيدن افراد دانسته و هدف از نشست را صرفاً ايجاد همگرايي بين نهادهاي كتابداري مطرح نمود. و در ادامه افزود: دگرانديشي يك چيز است وهم­انديشي چيزي ديگر، بنابراين ما مي­توانيم در عين حفظ دگرانديشي، هم­انديش هم باشيم و اين تتامع،تساهل، گذشت، و تحمل كردن نظر ديگران را مي­طلبد. ايشان در ادامه حفظ كيان رشته را نيازمند همبستگي افراد در درون جامعه خود دانست و جهت ورود به بحث و فراهم شدن مقدمات همگرايي، از مسئولين هر يك از نهادها خواست تا معرفي كوتاهي از فعاليتها و حوزه عملشان داشته باشند. لذا در اين راستا از دكتر فتاحي جهت ايراد سخنانشان دعوت كردند.

دكتر فتاحي ضمن تشكر از ادكا جهت برگزاري اين نشست، قبل از ايراد سخنانشان پيرامون فعاليت هاي انجمن، از اميررضا اصنافي به عنوان برگزاركننده اين نشست خواست تا مقدمه­اي را جهت آماده شدن ذهن­ها، در ارتباط با موضوع نشست و اينكه واقعاً هدف از همگرايي و نزديك شدن تشكل ها چيست؟ بفرمايند.

در ادامه اميررضا اصنافي، هدف بنيادين از برگزاري چنين نشستي را تعامل تشكل­هاي مختلف كتابداري جهت تبادل افكار، ارتباطات بيشتر و جلوگيري از موازي كاري وهدر رفتن هزينه و وقت افراد ونهايتاً رسيدن تمام تشكل­ها به يك نقطه مشترك معرفي كردند.

در ادامه نشست دكتر فتاحي در بيان گزارشي از دوران هشت سال فعاليت انجمن كتابداري و اطلاع­رساني ايران به برگزاري سه مجمع عمومي اشاره نموده و ضمن اشاره به برخي چارچوب­ها­ي فكري و سياسي انجمن، نكاتي را متذكر شدند. دكتر با اشاره به حضور خانم رهادوست به عنوان منتقدي منطقي و علاقمند به شركت در جلسات و نشستهاي ماهانه، انجمن را همواره انتقادپذير معرفي كرده و در ادامه كاهش يا كم­بودن سطح مشاركت جامعه كتابداري و اطلاع­رساني را هم در جلسات انجمن وهم در كميته­ها و در كل كمبود نيروي انساني انجمن به خصوص كتابداران در سطح كارشناسي ارشد را از مهمترين مسائل انجمن دانسته و افزود: اين مسئله تاثير مستقيمي بر فعاليت­هاي انجمن داشته؛ لذا در اين راستا خواستار ارائه راهكار جهت حل اين مسئله شد. و در ادامه سخنانشان به پيشرفت حرفه با تاكيد بر عقلانيت و خرد جمعي اشاره نمودند و با اشاره به فعاليت­هاي كميته­هاي مختلف انجمن از جمله كميته همايش­ها،روابط عمومي، آموزش و... با وجود امكانات محدود، از نيروي دانشجو و نسل جوان خواستند تا از تجربه و دانش پيشينيان و صاحب­نظران اين حرفه استفاده كنند تا بتوانند به آنچه در ذهن دارند تحقق بخشند.

دكتر حري در ادامه نشست از دكتر قاضي جهت ايراد سخنانشان دعوت كردند. دكتر قاضي­مير­سعيد با بيان تسليت ايام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) سخنان خود را با بيان گزارشي از عمر پانزده ساله انجمن كتابداري پزشكي، شروع كردند. وي رويكرد انجمن پزشكي را براي پاسخگويي به نياز جامعه كتابداري رويكردي متفاوت با ساير تشكل­ها دانسته و معتقد است جهت تبيين جايگاه حرفه، انجمن­هاي كتابداري بايد رويكرد خود را طوري تنظيم كنند تا توجه مسئولين به اين حرفه جلب شود و در اين راستا عملكرد انجمن كتابداري پزشكي را مناسب دانسته و توجه حاضرين را جهت كسب اطلاعات بيشتر به آدرس سايت www.imla.ir جلب نمود. و در ادامه سخنان خود جهت حركت منسجم­تر و امكان اصلاح و نهايتاً اعتلا حرفه خواستار پاسخگويي به سوالات و مطرح نمودن نظرات، پيشنهادات، عقايد و ابهامات حاضرين در جلسه شد.

در ادامه دكتر حري از حاضرين خواست تا در خلال فرمايشات مسئولين، به تشكلي نو با عنوان" فدراسيون انجمنها و نهادهاي كتابداري و اطلاع­رساني ايران" بينديشند. و در ادامه با بيان توضيحي مبني بر اينكه:شوراي كتاب كودك در واقع، پايي در كتابداري دارد نه به اين اعتبار كه كتابخانه دارد بلكه با اعتبار اينكه از قبل از انقلاب تا امروز دروسي از اين رشته توسط كساني كه عضو اين شورا بودند تدريس مي­شده و مي­شود، از ديبا ميرزاپور جهت ايراد سخنانشان دعوت نمودند.

ديبا ميرزا پور به نيابت ازخانم انصاري كه به دليل شركت در جلسه هيئت مديره نتوانستند در اين نشست حاضر شوند، شوراي كتاب كودك را يك انجمن مستقل و غيرانتفاعي معرفي كرده و با بيان تاريخچه­اي، وظايف كميته­هاي مختلف را در شورا مطرح كرده و در كل اهداف اصلي اين انجمن را كمك به شكوفايي ادبيات اصيل ايراني براي كودك و نوجوان، كمك به اعتلاي كيفي و كمي كتابخانه­هاي كودك و نوجوان و كمك به دسترسي هر چه بيشتر كودك و نوجوان به كتاب وكتابخانه دانستند. ايشان در ادامه "خانه كتابدار كودك و نوجوان" را به عنوان يكي از مؤسسات وابسته به شورا معرفي كرد و از خانم ليلا مكتبي فرد به عنوان يكي از اعضاي مجمع عمومي شوراي كتاب كودك خواستند تا ايشان را همراهي كنند.

نشست با سخنان خانم رها دوست و دكتر افشار پيرامون نزديك سازي انجمن­ها ادامه يافت.

رهادوست سخنان خود را بابيان اين سوال كه : واقعاً اگر همگرايي نباشد چه اتفاقي مي­افتد؟ شروع كرده و قدم اول را اعتقاد به ضرورت همگرايي دانست. چرا كه او معتقد است اگر به اين مسئله باور نداشته باشيم و كل قضايا حالت صوري پيدا كند و تنها حفظ ظاهر شود، بي­فايده است.

دكتر افشار ضمن تاييدسخنان ايشان، همگرايي تشكل ها را در واقع گامي جهت تكامل نهادها دانسته و از طرفي وجود تنوع در انجمن ها، تشكلهاي متعدد را جهت انجام فعاليت_­­هاي­­ مختلف لازم دانستند. و درادامه در مورد مشاركت محدود چند سوال را مطرح نمودند" ما چقدر انتظار داريم مشاركت كنيم؟ چرا انقدر انتظار داريم؟ چرا آنچه هست را كافي نمي­بينيم؟ با چه مجوزي مي­خواهيم بيشتر مشاركت كنيم؟ ما بايد واقع بينانه تر با امكانات، شرايط، واقعيتهاي زندگي، مسايل اقتصادي، سياسي، اجتماعي، و ... روبرو شويم و بدانيم چقدر انتظار داريم.

حري بنا به يادداشتي رسيده از طرف حضار از اصنافي خواست تا درباره فعاليت­هاي ادكا صحبت كند.

اصنافي قبل از پاسخگويي، ازحاضرين خواست تا فرمهاي نظرسنجي راپر كرده و اگر سوالي دارند در برگه داخل فولدر نوشته و به مسئولين حاضر در سالن دهند.او در ادامه بحث با ارائه گزارشي از تاريخچه، اهداف وعملكرد ادكا طي يك سال گذشته، از " برگزاري همايشي در اسفند ماه سال جاري، و راه­اندازي خبرنامه الكترونيكي ادكا توسط كميته انتشارات" خبر داد. اصنافي در پايان هدف اصلي اتحاديه را تقويت حس مشاركت و انجام فعاليتهاي مشاركتي بين دانشجويان دانست و از 2 انجمن خواست تا اتحاديه را به عنوان يك تشكل دانشجويي به رسميت بشناسد.

در ادامه خانم رها دوست با اشاره به واژه فدراسيون تفاوت ظريف بين وحدت و اتحاد را بيان كردند و با تاييد سخنان دكتر حري فرمودند: "هدف اين نيست كه همه به يك وحدت برسيم بلكه ضمن حفظ استقلال، هر نهادي بايد فعاليتهاي خودش را انجام دهد و اين يعني همگرايي؛ و اين هدف زماني ميسر خواهد شد كه ما مساله­مدار با قضايا برخورد كنيم. حال سوال اينجاست كه اگر همگرايي نباشد چه اتفاقي مي­افتد؟

رهادوست با بيان مسائل دانشجويان كتابداري و اطلاع­رساني در محيط دانشگاهي و خارج از آن به "سرگرداني آموزشي و پژوهشي دانشجويان در محيط دانشگاهي، مسئله بيكاري دانشجويان و نگراني­هاي حرفه­اي و شغلي آنان، مهجور واقع شدن رشته كتابداري به دليل عدم اهميت مديران مملكتي به ضرورت اطلاعات، اداره شدن كتابخانه­ها توسط افرادي غير كتابدار، و همچنين تدوين برنامه آموزشي در سطحي بالا براي كتابداران پزشكي توسط افراد غير متخصص اشاره نموده و به اين ترتيب ضمن تاكيد بر ضرورت وجود همگرايي، نقش انجمنها را در شناسايي مسائل واقعي حرفه و برخورد با آنها مهم دانست.

رهادوست در ادامه در پاسخ به اين سوال كه اگر همگرايي نباشد چه اتفاقي مي­افتد؟ القاي يك روحيه منفي را به عنوان آموزش منفي و در نتيجه ايجاد نااميدي و دلمردگي در جامعه كتابدار دانست. رهادوست همگرايي دو انجمن را به لحاظ روانشناسي يك نوع الگوي آموزشي در راستاي اهداف رشته و حرفه براي تك تك دانشجويان معرفي كرده و معتقد است اين همگرايي به مقدار بسيار زيادي مي­تواند در كاناليزه كردن ارتباطي مؤثر باشد چرا كه نفس انجمن همكاري، گردآوري، جمع كردن نيروها و انرژي­ها در جهت اهداف مشترك مي­باشد. و اگر همگرايي صورت نگيرد، انجمن خودش تبديل به يك پارادكس شده به خاطر اينكه ضد خودش مي­شود و اين عامل آن را ضعيف مي­كند.

رها دوست در خاتمه­ي سخنان خود بر لزوم حضور فيزيكي افراد با تجربه در انجمن­ها تاكيد كرده و عبرت گرفتن از تاريخ را جهت جلوگيري از جنجال، اختلاف­ها و كمرنگ شدن مرزبندي جهت ارتقا حرفه لازم دانستند. و افزود اگر ناهمگرايي باشد اصول رشته ما كه پردازش اطلاعات است توسط رشته­هاي ديگر گرفته مي­شود و ميدان­دار رشته ما صاحب­نظران رشته­هايي ديگر ازجمله رايانه ميشوند. پس بايد جهت همگرايي و همدلي با صداقت قدم برداشت و اين به نفع منزلت اجتماعي خودمان است.

جلسه با سخنان دكتر حري ادامه يافت. دكتر بنا به مضمون يادداشتهاي رسيده از طرف حاضرين، از مسئولين خواست تا جهت ايجاد همگرايي راهكار ارائه كنند. وبا تاكيد سخنان رهادوست خاطرنشان كرد: غرض NGO و هر انجمني انتقال انديشه­ها به نسل جوان مي­باشد و اين ميسر نخواهد شد مگر مستقلانه عمل كردن.

در ادامه دكتر قاضي با طرح اين سوال كه "دو تشكل كتابداري به طور خاص و همه تشكل­ها به طور عام براي پاسخگويي به نياز جامعه كتابداري كشور چه برنامه­اي دارند؟ معتقد است كه با هدايت و كاناليزه كردن مباحث مطرح شده به سمت اين سوال بسياري از مسائل ما حل خواهد شد و ايشان در پاسخ به اين سوال كه آيا ما نياز به اين همگرايي داريم يا نه؟ افزود: اگر اين تشكل­ها در كنار هم و باحفظ افكار و عقايد خود در يك نقطه مشترك باشند و جهت پاسخگويي به نياز جامعه آمادگي خود را اعلام كنند قطعا مي­توانند موجي را ايجاد كنند كه آن موج در وهله اول حفظ حرمت حرفه و در وهله دوم پاسخ به مواردي ست كه خانم رهادوست مطرح كردند. و در واقع با اين همگرايي، اين قريبگي­ها يا به اصطلاح آن نافاميلي­ها از بين خواهد رفت. دكتر قاضي در ادامه خاطر نشان كرد: " انجمن كتابداري و اطلاع­رساني ايران با اشراف كامل به تمام مسائل ذكر شده و با بررسي­هاي مدت­دار و آماده كردن برنامه­هايي كه لازمه تعامل و همكاريست تقاضاي خود را براي انجمن كتابداري و اطلاعرساني ايران ارسال كرده است.

اما اينكه چرا تا الان اين زمينه محقق نشده جاي تأمل دارد. ودر ادامه افزود: من فكر نمي­كنم عاملي وجود داشته باشد كه دو انجمن را مقابل هم معرفي كند يا از هم گريزان سازد. در هر حال ما به عنوان نمايندگان منتخب جامعه كتابداري پزشكي رسماً آمادگي خود را جهت همكاري اعلام كرديم واميدواريم هر چه زودتر شاهد اين باشيم كه پاسخ مثبت عزيزان را در انجمن كتابداري و اطلاع­رساني ايران بشنويم. و قطعاً در يك مشاركت دوگانه و مكاني كه رنگ و بوي استقلال انجمن را بدهد ديداري داشته باشيم. و ضمن تشكر از ادكا و جامعه دانشجويي كه در برگزاري اين نشست واقعاً خوب عمل كردند و با اين اميد كه روزي دغدغه­ها و دلواپسي هاي اين جامعه به صور مختلف در زمينه هاي مختلف ديده نشود سخن خود را به پايان رساند.

در ادامه بحث حري با اشاره به اين نكته كه اگر معلم، معلم باشد دانشجويي را مي­پروراند كه از خودش 2 قدم جلوتر باشد اقدام ادكايي ها راجهت برگزاري اين نشست تحسين كرده و از آقاي اصنافي كه طي يادداشتي از ايشان وقت خواسته بودند جهت ايراد سخنانشان دعوت كردند.

اصنافي با بيان اين نكته كه اتحاديه، اتحاديه بوده و ضمن اشاره به سخن خانم رهادوست كه دانشجويان سرگردان هستند ودر مهجوريت به سر مي­برند" افزود: " هدف ادكا نجات دانشجويان از اين سرگرداني وتلف شدگي در جامعه است و اتحاديه توانسته با يكپارچه­سازي، اتحادي را بين دانشجويان ايجاد كند و جهت تربيت كتابداران فردا مقدماتي را فراهم نمايد و در خاتمه با اين اميد كه اين اتحاد در جهت ارتقا رشته به ساير تشكل­ها و انجمن­ها­ي كتابداري پزشكي، شوراي كتاب كودك، كتابخانه­هاي عمومي و ... برسد و روزي بتوانيم نگاه جامعه را به حرفه و رشته خود عوض كنيم سخنان خود را به پايان رساندند.

حري در پاسخ به يادداشتي با اين مضمون كه " ما چه كنيم براي انجمن كه برايمان هيچ نكرده است و اين همگرايي چه سودي براي ما دارد؟" چنين گفت: قرار نيست انجمن براي ما كاري كند قرار است ما براي انجمن كاري كنيم. و حضار دراين لحظه به وجد آمده و دكتر را تشويق كردند. دكتر در ادامه ضمن تاكيد به مسئولين جهت ارائه راهكار، و با تاييد سخنان دكتر قاضي حفظ و توجه به اولويتها در هر دو حرفه را مهم دانسته و با بيان اين نكته كه همگن كردن اولويت­ها­ي انجمن به دليل آنكه كليت هر دو حرفه يكي ست هيچ ممانعتي به وجود نمي­آورد.

دكتر افشار زنجاني با تاكيد بر اين نكته كه موافق همگرايي است، اقدام اجتماعي مشترك دو انجمن را حول يك مسئله در هر دو حرفه به عنوان مثال اقدام هر انجمن جهت جلوگيري از ورود دانشجويان غير كتابدار در بدنه مديريتي و عملياتي اين رشته و انعكاس اين اقدامات در رسانه­ها را به عنوان راهكار پيشنهاد كردند.

در ادامه ليلا مكتبي فرد به عنوان عضو 14 ساله شوراي كتاب كودك، ضمن بيان اين نكته كه شورا قديمي­ترين NGO در ايران است جهت ايجاد همگرايي چند ويژگي شورا را كه سبب موفقيت آن طي 46 سال شده است را به عنوان راهكار برشمرد و از ويژگيهاي شورا به "حركت آرام ولي پيوسته جهت رسيدن به اهداف تعيين شده، داشتن روحيه­اي انعطاف­پذير جهت تغيير مداوم، داشتن نقش ترويجي در آغاز حركتي نو و هدايت اين حركت به سمت جامعه و بازگشت شورا به سمت فعاليت­هاي ديگر، تماميت و استقلال شورا با توجه به بحران­ها و مسائل پيش آمده طي 46 سال، به كارگيري هنرمندانه­ي نيروهاي داوطلب در طول اين سالها اشاره نمود.

دكتر حري در ادامه پيشنهاد خانم خراسانچي را با اين مضمون كه "كتابخانه حسينيه ارشاد داراي سالني بزرگ و كاملاً مستقل بوده و براي برگزاري جلسات دو انجمن مي تواند مكان مناسبي باشد. را به عنوان اولين قدم همگرايي معرفي نمودند

در ادامه دكتر فتاحي ضمن اعلام صحت سخنان دكتر قاضي پيرامون تشكيل جلسه مشترك بين دو انجمن،علت عدم برگزاري جلسه را با وجود استقبال زياد انجمن كتابداري و اطلاع­رساني ايران، به ضرورتهاي ناخواسته در دستور جلسات انجمن از جمله آزمون كارشناسي ارشد و حذف درس معارف، بحث مديريت كتابداران و كتابخانه­ها و... اشاره كرده ودر ادامه در نظر گرفتن يك برنامه عمليلتي توسط ادكا جهت كمك به انجمن را به عنوان راهكار مطرح نمود و در خاتمه، تحليل گزارش عملكرد دوانجمن در طول سالهاي گذشته و اعلام نتايج بدست آمده از تحليل به دانشجويان و نسل جوان، شناخت زمينه هاي مشترك دو انجمن، شناسايي ضعف­ها، كمك به انجمن در اطلاع­رساني براي همايش­هاي ماهانه و يا بعضي كارگاهها، تشويق اعضاي هيئت علمي گروههاي كتابداري و اساتيد براي شركت در نشستهاي انجمن و... را متذكر شد.

دكتر حري بنا به يادداشتي از حاضرين در جلسه پيوند دو انجمن را به جاي همگرايي اعلام كرده و از مسئولين دو نهاد خواست تا جهت ابراز موافقت خود در پايان جلسه با هم دست دهند. و قول تشكيل جلسه مشترك را در جلسه فعلي بدهند.

دكتر قاضي در پاسخ به درخواست دكتر حري، ضمن تاكيد بر اين جمله كه " خيلي زودتر از آنچه كه فكر مي­كنيم دير مي­شود" پرداختن به مباحث عملياتي را بيشتر از مباحث نظري لازم دانسته و آمادگي خود را جهت همكاري اعلام كردند.

در ادامه خانم شاهبداغي به عنوان حاضرين در جلسه، با اشاره به مسئله خالي بودن سالن و نبود دانشجويان در نشست­هاي ماهانه انجمن" علت را اين­گونه بيان كردند: شايد، شايد اين مسئله برخواسته از اين باشد كه ماحصل فعاليتهاي انجمن تغيير ملموسي در سرنوشت حرفه­اي آنها ايجاد نكرده و در واقع آنها احساس نمي­كنند كه انجمن بتواند كاري براي آنها انجام دهد. ايشان در ادامه " اعلام فراخوان عمومي براي پيشنهاد و محورهاي همگرايي انجمن­ها" را از طريق وب­سايتها، وبلاگها، نشريات معتبر، خبرنامه ها و... به عنوان راهكاري جهت جذب بيشتر مخاطب به انجمن مطرح نمودند.

ايشان در ادامه سخنانشان يكي ديگر از دغدغه­هاي دانشجويان كتابداري و اساسي­ترين مسئله­اي كه در هنگام ورود به رشته با آن مواجهند را نام رشته معرفي كرده و افزود: آيا واقعاً براي دانشجويان تبيين شده چرا اين نام؟

دكتر قاضي در پاسخ خانم شاهبداغي، اينگونه پاسخ داد: اگر قرار بر اين است كه آن اتفاقي كه مد نظر ماست اتفاق بيفتد هيچ راهي نيست جز آنكه همه عزيزان باور كنند براي حرفشان بايد وقت بگذارند و متناسب با وقت خود فعاليت كنند. هر انجمن در قالب محدوديتهايي كه دارد بر اساس اولويت بندي مسائل فعاليت مي­كند. چه بسا مسائل بسياري وجود دارد كه هنوز جاي كار دارد و اين زماني ميسر مي­شود كه صاحبان اين حرفه دلواپس حرفه خودشان باشند و آمادگي خود را براي همكاري در انجمن اعلام كنند. انوقت خواهند ديد كه همه امكانات در اختيارشان قرار خواهد گرفت و تا آن بخش از نيازهايي كه در برنامه­هاي انجمن به هر دليلي ديده نشده توسط خود اعضاي اين خانواده به مرتبه ظهور گذاشته شود.

در پايان نشست دبيران انجمن هاي كتابداري و اطلاع رساني ايران(پزشكي و غير پزشكي) با يكديگر دست داده و حضار اين پيوند را تبريك گفتند و تاريخ 21 خرداد ماه سال جاري، به عنوان جلسه مشترك آتي با توافق هر دو نهاد مشخص گرديد.