3 KONDATZE EREDUAK

Osagaien harremana kontuan hartuta 3 eredu mota bereiz daitezke; teorikoak dira, eta zinegileak ez ditu “jarraitzen”, arbitrarioak dira, baina metodologikoki koherenteak dira et ondorio aberatsak ematen ditu erbiltzean.

1 SENDOA

2 AHULA

3 ANTIKONDAKETA

Ekintza lehentasuna duen elementua da. Ekintzen arteko harremana kausalitatea da (domino egituraren itxurakoa)

Ulergarritasuna eta egiantza dute, ekintzen harreman logikoa eta kausala dutelako. Behartuta dago gertakizunak hala esaktzen dutelako.

2 kate kausal daude:

  1. ardatz pragmatikoa: pertsonaien eginbeharraren ardatza, eriotza thanatos psikoanalisian

  2. sentimenduen ardatza: maitasuna, sexua; eros psikoanalisian

Paraleloki joan daitezke, edo noizbehinka gurutzatu ere.


Pertsonaia bigarren mailako elementua da, heroi epikoa:

  • ez du psikologiarik: betekizun estruktural bat du, egiten duena egin behar duelako da; izaerfa du baina ez barne-izaera

  • bere helburuak zehatzak dira

  • axiologia duala du: baloreak bereizten ditu: ongia eta gaizkia behar bezala bereizten ditu. 2 mundu daude eta bera beti ongiaren munduan mugituko da

  • giro koherente eta habitagarri batean aurkitzen dugu, egi antza duen giroan

  • espazio eta denbora definituak, pertsonaiaren eginbeharra eragiten dutenak


Eraldakuntza

  • logikoa da, aurrikus daitekeena, sorpresarik gabea

  • amaiera zoriontsua: “Happy end” amaiera hasierakoaren isla izan daiteke, baina egoera hobeago batean, egoera zikliko bat izanik

Ekintzak ez dira horren garrantzitsuak, pertsonaia eta ekintzen arteko orekan dago. Ekintzen arteko harremana arbitrarioagoa da , ez da hain kausala, bi elementuen eraginez:

  • zena: bere papera du errealitatea ez da horren logikoa eta zoriak (kasualitateak) mugatzen du pertsonaien

  • izaera: egiten duenaren arrazoia bere barne-psikologian aurkitzen dugu .

Pertsonaia eta ekintzaren arteko oreka dago.
Heroi tragikoak:

  • psikologia du: ez du funtzio bakarra bere izaerak garrantzia hartuko du: iragan bat, biografia bat duela esan nahi du; iraganeko zauri bat izango du maiz, eta hori itxi beharko du narrazioan. Zauri horrek baldintzatuko ditu bere ekintzak.

  • bere helburuak zalantzagarriak dira: helburu aldakorrak ditu, atal ezberdinen arabera; sarritan faltsuak, lortu ezinak. Nahiz eta helburu zehatz bat eduki, pertsonaiak ez du helburu hori lortzeko gaitasunik adieraziko, erreala izan arren. Bere ezintasunaren istorioa izango litzateke.

  • muga axiologiko iragazkorra du: banatzen duen muga moraletik batetik bestera ibiliko da, muga hori etengabe zeharkatuz pertsonaia diegesi sinboliko batean kokatzen da, metaforikoa. Gitoak pertsonaia horren barne munduaz hitz egingo du: kanpo espresioa barne paisaia izango da.

Eraldakuntza
Ez guztiz logikoa zoria eta pertsonaiaren izaeraren eraginez, sarritan ustekabeko aldakuntza
Ez dago amaiera zoriontsurik, pertsonaia bere helburuak lortzeko ezintasuna baitu. Batzuetan amaiera zoriontsua nahiago izaten dela-eta, amaiera inposatua izaten da baina artifizialki; inposatutakoa dela nabaritzen da, ilogikoa baita.

Ekintzak:

  • pertsonaiek dute garrantzia eta ekintzak 2. mailan daude.

  • gertaerak ere, dauden arren, pertsonaien garrantziaren menpean daude

Harremana ez da kausala, kasuala baizik. Zoriaren eskutik kasualitatea sartzen da jokuan


Pertsonaiak:

  • lehen mailako elementua da

  • heroi existentzialista:

  • psikologia du baina iluna, enigmatikoa; ez dakigu egiten duena zergatik egiten duen, berak ere ezbaitdaki

  • helbururik gabekoa da, noraezean dabil

  • ez du aziologiarik, ez dio baloreen mugak ardurarik, ez ditu baloreak hierarkizatzen.

  • ongia eta gaizkia bere bizitzan aplikaziorik ez duten kontzeptuak dira

  • mundua arrotza da eta bera arrotz sentitzen da mundu honetan

  • espazioa ilogikoa da, zatikatua eta koherentizarik gabea


Eraldakuntza:

  • kronologikoa da, ez logikoa, ezta ustekabekoa ere

  • ez dago amaiera zoriontsurik “Happy end”-ik Etendura dago: gauzak gertatu arren, amaiera eta hasiera antzekoak dira. Eten bat ematenda baina egoera berak darrai.