Ramon Jauregi PSE-EEko Arabako zerrendaburua Espainiako Kongresurako

Negoziazio prozesuari buruzko iritzi ezkorra du Ramon Jauregi buruzagi sozialistak. «Dena erreta dago, dena amortizatuta dago. Metodoak zapuztu dira, baita mahaiak ere, su-eten osteko elkarrizketak...».

Pello Urzelai | Gasteiz

Etengabeko joan-etorrian dabil PSE-EEko Arabako zerrendaburu Ramon Jauregi (Donostia, 1948), hauteskunde agendaren eraginez. Hitzordura pixka bat berandu iritsi da. Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako gobernuburuak Donostian larunbatean egin beharreko ekitaldia prestatzen ari zirenek deitu diote, eta hizketan pixka bat luzatu da.

Nolakoa espero duzu hauteskunde kanpaina legez kanporatzeak edo bart Bergaran jarritako bonba kontuan hartuta?

Tirabiratsua, tenkatua. ANV edo, oro har, ezker abertzalearen munduaren biktimizazio estrategia bat espero daiteke. Eta, agian, tentsio ekintzak. Ez dakit ez zenbat, ez noiz, ez nola. Gainerakoa, oso iragartzeko modukoa da: PSOEren eta PPren diskurtso polarizatuak, eta EAJ tartea bilatu nahian.

Ausartzen zara esaten zein izango den Zapatero eta Raxoiren arteko aldea?

Nik uste dut bost puntuko abantaila aterako dugula. Azkenean, aurrekoan gertatutakotik oso gertu izango gara, nahiz eta inkestek orain horrelakorik ez duten esaten.

Zergatik ez da aldentzen Zapatero Raxoirengandik inkestetan?

PSOEren hauteslerian badagoelako botoa ematea erabaki ez duen multzo bat. Kontentagaitzagoa da. Ezkerreko botoaren espazio bat ez da oraindik mobilizatu. Eskuineko botoa guztiz mobilizatuta dago. Inkestek diote PPren boto-emaileen %90ak bozkatu behar duela eta PSOEren %70ak bakarrik.

Nola mobilizatuko duzue zuen botoa?

Alternatiba da gakoa. Azkeneko botoa, batetik, PPren garaipena eragozteko izango da; eta, bestetik, oraindik pentsatzen jarri ez den hautesleria baten dekantatzetik etorriko da. Espero dugu ezkerreko botoa izatea.

Itxaropen eta bake aurreikuspenik ez izateak kalte egingo die PSE-EEren emaitzei?

Alderantziz. Prozesuak bi gauza utzi ditu argi: batetik, Zapatero saiatu zela eta azkeneraino arriskatu zuela; eta, bestetik, ETA izan zela erantzule bakarra aukera hau zapuztu izanaz. Nire ustez, euskal hautesleek saritu egingo dute Zapateroren bake ahalegina. Maiatzaren hauteskundeetan ikusi zen. Gipuzkoan eta Araban nabarmena izan zen.

Hori errepikatuko dela uste duzu?

Bai. Lehen baino gehiago. Ziur nago sari bat egongo dela alderdi sozialistarentzat, argi gelditu delako euskal iritzi publikoan Zapaterok arriskatu egin zuela, 2004an ireki zen aukera azken hatseraino eramanez.

PSNk ordainduko du UPNrekin hitzartzeagatik?

PSOE osoaren errentatik biziko da PSN. Nafarroan jendeak ere ikusi du gobernu alternatiborako hitzarmen saioa oso zaila zela. Hirugarren alderdia ginen, zilegitasun gutxi geneukan gobernu alternatibo bat lideratzeko. Gainera, alderdi nazionalistekiko hitzarmena berehala desadostasun egoeran sartu zen. Balizko koalizio horretan desadostasun zeinu argiak agerikoak dira. Nahikoa da ikustea zer gertatzen ari den Ibarretxe planarekin, legez kanporatzeekin... Nola eutsiko zion halako gobernu bati egoera kontraesankor honetan? Nahikoa da ikustea EAJren, Aralarren eta EAren diskurtsoak... Antipodetan gaude. Azkenik, irabazi zuen alderdiari gobernatzen uzteko apustuak aldatu egin du politika Nafarroan, UPN bera aldatu egin du. Pragmatikoena egin dugu.

Nola ikusten duzu EAJ?

Egoera kezkagarri batean. ETAk su-etena hautsi zuenetik eta Josu Jon Imaz joan denetik gauzak asko aldatu dira. Hasteko, Ibarretxek gidatutako proposamen bati heldu dio EAJk berriz. Ez dut uste ezeren konponbide denik. Gauzak larritzeko eta herria zatikatzeko balio du bakarrik. Bestetik, gertaeren aurrean, iraganeko garaiak gogorarazten dituzten jarrerak hartu dituzte: ezker abertzaleari begira egindako diskurtso bat dago, jakinda ez dela egongo hauteskundeetan; oso oportunista. Zapateroren gobernuarekiko, EAJ posizio antagoniko batean dago.

Zure ustez, zer egingo dute ezker abertzalearen boto-emaileek ANV legez kanporatuta?

Baliogabea bozkatuko dute. Ez da ustekaberik espero. Oso hautesleria amalgamatua da. Hau ezaguna da. Beste hauteskunde batzuetan boto baliogabea eskatu du ezker abertzaleak. Test hori eginda dago. Onartu behar da ehun mila boto inguruko hautesleria bat dagoela, Batasunak ematen duen kontsignarekin bat egingo duena.

Zergatik huts egin du bakea eta gatazka historiko baten konponbidea bilatzeko aukera honek?

Nire iritziz, martxoko su-etenaren ondoren, ETAn prozesua zuzendu dutenek ezarri dute irteera itsu bat: ez dira ohartu zer zen posible, eta ohartu dira beraiek nahi zutena baino gutxiago zela. Beste era batera esanda, bi interlokuzio egon direla uste dut. Batak, 2006ko martxo edo uda arte, irteera posible eta pragmatiko bat bilatzen zelako irudipena helarazi zuen. Gero, ezinezkoa zena nahi zuen jendea etorri zen. Jende horrek, gainera, biolentzia paraleloa ezarri zion prozesuari, ezinezkoa bilakatuz.

Loiolako hurbiltze saioak zer garrantzia izan zuen? Etorkizunerako baliagarria izan daiteke bertan hitz egindakoa?

Nik ez nuke etorkizunera proiektatuko iraganeko ezer. Dena erreta dago, dena amortizatuta dago. Metodoak zapuztu dira, mahaiak, sistemak, su-eten osteko elkarrizketak... Azken 20 urteetan, bukaera bat lortzeko erabili dugun metodologia deuseztatu da. Aldi baterako etenaldi baten ondoren, alderdien arteko elkarrizketaren bidez bukaera bat bilatu beharraz ETA konbentzitu behar zenaren ideia... dena erreta gelditu da, dena hautsi egin dute. Dena gezurra izan da, olibondo adarrarekin hasita mahaietaraino, baita batzuek erakusten zuten posibilismoa ere, edo irteera duin baten alde historiko batzuengan nabaritzen zen borondatea, edo Batasuneko lider batzuen gaitasuna ETAn eragiteko... Dena gezurra izan da. Orain, jokalekua nahiko kaotikoa da. Ez dago ezer landua etorkizunerako. Nire ustez, hor barruan ez dago inor bukaera posible bat lideratzeko, XXI. mendean, demokraziaren arauekin. Ez dago inor. Edo Kepa Aulestiak esaten duen bezala: ez dago inor gai denik azkena izateko, argia itzali eta atea ixteko.

Eta ezker abertzalearen aldetik ez duzu uste egon daitekeela irudipena elkarrizketetan solaskide sozialisten aldetik planteatu dena gezurra izan dela, engainatzeko saio bat zegoela?

Ezker abertzaleak ulertu behar du guk gehienez eskaini dezakeguna demokraziaren garapenaren aldeko apustu bat dela. Herri borondateari mugarik jarri gabe, arauen barruan. Ez dakit beste aldea zerbaitegatik frustratuta dagoen, baina frustatuta badago da ezinezkoa posible dela pentsatzen jarraitzen duelako. Adibidez, Nafarroa Euskadira batzeko ingeniaritza politiko guztiak gezur zikinak dira. Nafarrek ez badute nahi, mesedez, utz gaitzatela bakean. Ez da posible inposatzea edo inposatu nahi izatea batzuen aurreiritzi bat borondate demokratikoaren gainetik. Arazoa hor dago: batzuek uste dute elkarrizketa edo negoziazio politikoaren bidez ezinezkoa posible dela. Inoiz ez da egongo hori egiteko aukerarik. Adibidez, autodeterminazio eskubidea Espainiako Konstituzioari eransteak eskatuko luke Konstituzioaren erreforma bat, eta horrek espainiar guztien oniritzia beharko luke. Ezin dena izan, ezin da izan. Zein da alderdi sozialista animatu duen izpiritua prozesu honetan? ETAn, bukaera bat bilatzeko prest dauden pertsona batzuk zeudela pentsatzeak, joko demokratikoaren onarpena oinarri hartuta. Joko demokratiko honek proiektu guztiak defendatzea ahalbidetzeaz gain, gauzatzea ere ahalbidetzen duela ulertuta. Mesedez, begira dezatela Irlandara. Hor daude gobernatzen Paisley eta MacGuiness, elkarrekin. Zer atera dute? Haien proiektua ahotsaren, hitzaren, hautestontzien bidez eraiki behar dutela, armarik gabe.

Ipar Irlandan, baina, zabalik dute lurralde batasunaren atea.

Guk ez daukagu atea itxita Euskadi independentea izan dadin. Nork itxi du? Nik ez dut ikusten itxita. Lor ezazue herri gehiengo bat, egituratuta, Euskal Autonomia Erkidegoak proiektu jakin baten inguruan hitza eman ahal dezan eta hau gauzatu ahal dadin. Stormonteko akordioan horizonte guztiak daude zabalik. Bidea demokraziak zehaztu behar du, baina bakean eta askatasunean bozkatzen. Izpiritu horrekin jarri zen alderdi sozialista hitz egiten. Norabide horretan edozein akordio zehaztu eta gauzatu behar da prozedura demokratikoen arabera. Ez dut uste inor engainatzen ari garenik. Bere burua engainatzen dute ezinezkoa posible dela uste dutenek.

Interesgarria litzateke ezagutzea noraino iritsi ziren alderdi sozialistako ordezkariak negoziazioetan, euren proposamen zehatzetan.

Horretaz asko idatzi da. Baina izpiritua da ni azaltzen ari naizena.

Orain alderdi sozialistaren aldetik mezu hau baino ez da entzuten: 'Ez dago elkarrizketarako aukerarik, ez dago aurreikuspenik'.

Ez dago atzera bueltarik. Irakaspen asko ikasi ditugu. Ez ditugu ahaztuko. ETA ezertarako prest ez egoteak ondorioak ditu. Haiek biolentzia aukeratu dute, eta haien kontra borrokatuko dugu, plano guztietan.

Hori ez al da eskaintzarik eza, irtenbiderik eza?

Ez dugu ezer eskaini beharrik. Eskaintzaren bat egoteko bidea aldez aurretik biolentzia uztea da. Behin betiko. Helburu jakin batzuk lortzeko indarkeriarekin presionatzeko jokoa edo helburu horiek gauzatzen ez diren arte indarkeriak irauteko joko hori amaitu egin da. Iragana da. Ez da posible. Horrez gain, gu oso jakitun gara 'indarkeriarekin ez dago politikarik' printzipioa azkeneraino eramango dugula.

Antzeko zerbait esana du Alfredo Perez Rubalcaba Barne ministroak: 'ETA desagertzen ez den bitartean ezker abertzaleak ezin izango du politikarik egin'. Baina ezker abertzaleari ez bazaio politika egiteko espaziorik uzten, eta bere erreferente politikoak espetxeratzen badituzte, ez al da askoz zailagoa irtenbidea edo indarkeriari alternatiba bat bilatzea?

ETAk eta ezker abertzaleak planteatu beharko dute eskema hau haien aldeko den edo ez, ea eutsi ahal dioten iraunkorki. Printzipioa ezin baita auzitan jarri. Demokraziaren hasieratik, 25 urtez, fidatzen izan gara ezker abertzaleak emango ziola irteera politiko bat indarkeriari. 25 urtez engainatu gaituzte. Argi gelditu da ETAk erabiltzen zuela sare sozio-politiko hori bere estrategia terrorista indartzeko, eta ETAk agintzen duela. Ez da Batasuna ETA herrestan eramaten duena politikara, Irlandan MacGuinessek eta Adamsek egin zuten bezala, Sinn Feinetik IRA demokrazia aldera eramaten. Azken urte honetan, agerian jarri da, 2000n jarri zen bezala, ETA dela erabakiak hartzen dituena. ETAren estrategiaren ardatza biolentzia da. Aitortu behar dut, 2002an PPk inguru sozio-politikoaren legez kanporatzea martxan jarri zuenean, neurriak harritu egin ninduela. Gaur aitortzen dut, duda izpirik gabe, demokraziaz betetako eta logika politikoaz jositako erabakia dela. Ez da zilegi gure artean egotea alderdi bat onartzen duena arerio politikoa hiltzea. Politikoki frogatu da besteak ere ez duela balio. Norbaitek esango du honek espirala areagotu baino ez duela egiten. Ikusiko dugu. Egiaztatuko dugu.

Bide horretatik, Batasuneko Mahai Nazionala espetxeratu ondoren, zer gelditzen da EAE-ANVko 450 zinegotziak espetxeratzea?

Ez dut uste inor gehiago espetxeratuko dutenik. Baina ez da egongo mundu hori ordezkatuko duen aukera politikorik. Ez dakit nola antolatuko diren eta zer asmatuko duten, baina joko demokratikoan ez dute parte hartuko. Ez dut esaten manifestaziorik ez dutenik egingo. Printzipioak daude, eta eskubide demokratiko eta indibidualak daude. Ez da auzian jarriko ANVko zinegotziak eta EHAKko legebiltzarkideak izaten jarraitzea. Baina legeak egin dezakeen guztia erabiliko da Batasunaren zerbitzuan ari diren alderdien kontra. Horrek ez dauka atzera bueltarik.

Nola ikusten duzu EAJk planteatzen duen irtenbidea, Ibarretxe lehendakariak aurkeztutako bide orriaren bidez? Kontsultak balio dezake egoera desblokeatzeko?

ETAk erakutsi du bere nahiak ez baditu inposatzen ez duela utziko. Gainerako guztia tentelkeriak dira. Lehendakariak norbait konbentzitu nahi badu bere proposamenak zerikusia dutela bakearekin, lehenengo bere Herrizaingo sailburua konbentzitu behar du. Duela gutxi, Balzak esan du ETAri bost axola zaiola kontsulta, eta indarkeria ez dela desagertuko kontsulta egoteagatik. Nazionalismo demokratikoaren erantzuna etsigarria da. Orain ideiak legez kanporatzen ditugula esateak asaldatzen nau. Nahikoa da. Hori diotenek berehala aitortu beharko lukete onartzen dutela joko demokratikoan bi karta sortarekin jokatzen duten alderdiak egotea. Botoekin eta armekin. Eta 'lehengusuek' arerioak hiltzea onartzen duten alderdiak egotea onartzen dutela. Dilema moral horri EAJkoek eta EAkoek ere erantzun behar diote. Hemen ez da legez kanporatzen ezein proiektu politikorik. Zertarako egoskortu behar du lehendakariak, inora ez daraman bide batean? Nire ustez, haren izaera demokratikoa onartuta ere, nazionalismo demokratikoari haren eskakizunentzat moratorio bat eskatzeko ordua da, eta bat egin dezan presio demokratikoarekin ezker abertzalearen munduaren kontra.

Hauteskundeen ondoren posible ikusten duzu akordioren bat egitea EAJrekin?

Zapaterok gehiengo nahikoarekin irabazten badu ere, akordioak egingo ditu posible diren alderdiekin. Hor IU, CiU eta EAJ kokatuko nituzke; baina EAJk baldintza sakonak -Ibarretxe plana, kontsulta, erreforma konstituzionalak...- planteatzen baditu, bideraezina bihurtuko du edozein akordio. Beste batzuekin egin beharko dira akordioak, eta hutsaren hurrengo bihurtuko da legegintzaldian.

Posible ikusten duzu Ibarretxek ekainean Eusko Legebiltzarrera eramatea planteatzen duen akordioa?

Nire ustez, horrek bakarrik hirukoaren laguntza izango du. Ikusiko dugu zer egiten duen EHAK-k. Joko horietako bat egingo duelakoan nago, boto banaketa bat edo holako zerbait: bideragarri egin, baina ez erakutsi sostengu argirik. Horrek, ziurrenik, hauteskunde aurreratuetara eramango gaitu. Urriaren 25aren inguruan. Lehendakaria bi lapurren arteko Kristo moduan aurkeztuko da, irtenbidea aurrera eramaten eragozten dioten ETAren eta Estatuaren artean. Ez dakit norbaitek sinetsiko dion. Berak funtsean bilatzen duena hirukoa indartzea da, agian Aralarrekin ere. Badago estrategia argi bat boterea mantentzeko, beste lau urte gehiago gobernatzen jarraitzeko; eta ea posible den horrela jarraitzea, gatazka guztiz blokeatuta dagoela eta ETA inguratuta gero eta gehiago. Polizialki argi dagoela dirudi porrotaren bidean dagoela, baina ez da guztiz desagertzen, badakigulako beldurraren tentsioa ia betierekoa izan daitekeela; nahikoa delako noizean behin bonba bat bidaltzea epaitegi batera denok terrorearekin adi jarraitzeko.

["Berria" egunkarian argitaratua, 2008-10-10]