1-          Adil Çalışma Koşulları hakkı (m.2) 

2-          İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı hakkı (m.3) 

3-          Sendika hakkı (m.5) 

4-          Toplu Pazarlık hakkı (m.6) 

5-          Çalışan kadınların korunması hakkı (m.8) 

6-          Bedensel ya da zihinsel özürlülerin mesleki eğitim alma hakkı ve yeniden uyum hakkı (m.15) 

Dolayısıyla bu haklar, raporlara dayalı denetimin kapsamı dışında kaldı. Bunlardan 5 ve 6. Maddelerin “Zorunlu Çekirdek” olduğunu belirtmek ve özellikle 8 ile 15. Maddelerin onay kapsamı dışında tutulmuş olmasına dikkat çekmek gerekir. (Ya da başka bir deyişle “zorunlu çekirdek hak” kapsamına giren haklar için bile üye devletlerin çekince koyabilmesi ve bu hakları uygulamaktan kaçınması mümkün olabiliyor)  

Sosyal Şartın ikinci bölümünde “güvenceye bağlanan” haklar ise şu 19 maddeden oluşmaktadır : 

·         Çalışma Hakkı 

·         Adil Çalışma koşulları hakkı 

·         İş güvenliği, işçi sağlığı hakkı 

·         Adil ücret hakkı 

·         Örgütlenme hakkı 

·         Toplu Pazarlık hakkı 

·         Çocukların ve gençlerin korunması hakkı 

·         Çalışan kadınların korunması hakkı 

·         Mesleğe yöneltme hakkı 

·         Mesleksel eğitim hakkı 

·         Sağlığın korunması hakkı 

·         Sosyal Güvenlik hakkı 

·         Sağlık ve sosyal yardım hakkı 

·         Sosyal refah hizmetlerden yararlanma hakkı 

·         Bedensel ya da zihinsel engellilerin mesleksel eğitim ile mesleksel ve sosyal yeniden uyum hakkı 

·         Ailenin ve çocuğun sosyal ve ekonomik korunması hakkı 

·         Ananın ve çocuğun sosyal ve ekonomik korunması hakkı 

·         Öteki sözleşmeci tarafların ülkelerinde gelir getirici bir iş yapma hakkı 

·         Çalışan göçmenlerin ve ailelerinin korunma ve yardım hakkı 

Avrupa Sosyal Şartının denetim mekanizması taraf devletlere yönelik olarak ve yalnızca onaylayıp, çekince koymadıkları maddelerde tanınan haklar için işletilir. Bu çerçevede, iki yılda bir verilen raporlar, dört organ tarafından incelenir. Bu organlardan biri uzmanlar, diğeri Hükümet temsilcileri ve Avrupa Konseyinin siyasal organlarından oluşur.  

Avrupa Sosyal Şartının Denetim Organları : 

a)                  Bağımsız Uzmanlar Komitesi 

b)                  Şart Hükümet Komitesi 

c)                  Bakanlar Komitesi 

d)                  Parlamenter Meclis 

Tüm bu karmaşık yapı ve işleyişe rağmen Avrupa Sosyal Şartı -aradan geçen 35 yıla rağmen- beklenen güvenceyi sağlamaktan çok uzak bir noktada durmaktadır. Parasal ve Ekonomik Birlik konularında takvimsel hedeflerini şaşmadan uygulayan Avrupa Birliği Kurumları, sosyal alanlarda baştan beri isteksiz ve niyetsiz olduklarını her aşamada göstermektedirler.  

AVRUPA BİRLİĞİNİN İŞLEYİŞ MEKANİZMASI :  

Avrupa’nın siyasi yapısındaki masalsı gelişim, finalde Brüksel’de ABD’den ithal edilen iki önemli kurumun tesis edilmesine kadar uzanmıştır: Halkla İlişkiler/Danışmanlık şirketleri ve think-tank’ler. Halkla İlişkiler ve Kamu oyu Araştırma Şirketleri özellikle son 10 yıl içinde ve Brüksel’e konuşlanan sermaye lobilerinin sponsorluğunda gerçekleştirildi. Bu şirketlerin en temel görevi ise; Avrupa sermayesine karmaşık Brüksel bürokrasisini aşmalarında ve kulis faaliyetinde bulunmalarında, bilgi toplama ve medyaya ulaşmalarında yardımcı olmak şeklinde özetlenebilir. Tüm bunların da ötesinde bu şirketler, manipulasyon, bilgiyi ve yeni imajları yaratma (image-makers) ve bu yollarla müşterilerine en üst düzeyde yarar sağlama amaçlarıyla donatılmış bulunmaktadırlar. Astronomik ücretler karşılığında çalışan bu şirketlerin tek bir uzmanının 1 saatlik danışmanlığının bedeli yaklaşık 700$ (420.000.000 TL) . Bu rakam ise tek bir şeyi doğrulamaktadır o da böylesine yüksek bedellerin sadece çok büyük şirketler tarafından ödenebileceğidir.  

Söz konusu halkla ilişkiler şirketine en sık başvurulan durumlar yeni imaj yaratılması ya da tüketici güveninin yeniden tesis edilmesinin gerekli olduğu koşullardır. Kamu oyu her hangi bir ürün ya da marka konusunda eleştirilerde bulunmaya ya da endişe duymaya başladığında Halkla İlişkiler Şirketinin “Kriz Yönetimi Masası” derhal devreye girerek şirketin imajını güçlendirmek ve halkın görüşünü değiştirmek için kolları sıvamaktadır.  

Amerika Birleşik Devletlerinden ithal edilmiş bir kurum olduğunu yukarıda da belirttiğimiz Halkla İlişkiler müessesesi ilk kez 70’li yılların başında ABD’deki çevreci hareketlerin ivme kazanmasına paralel olarak şirket karları ve uzun vadeli çıkarlarının tehlikeye girmesinden ötürü ortaya çıkarıldı. Bu girişimden önce ABD-İş adamları Yuvarlak Masası ve ABD Ticaret Odası gibi kurumlar oluşturulmuştu. Bu kurumlar, aralarında güç birliği tesis ederek ve Halkla İlişkiler Şirketleriyle işbirliğine giderek ABD Hükümetleri tarafından getirilen yeni düzenlemeleri zayıflatma harekatı başlattılar. Yıllar ilerledikçe bu şirketlerin muazzam başarılara imza attıkları ve sermaye gruplarını korumaya almak için söz konusu şirketlere sosyal ve çevreci fakat hiçbir samimi boyutu bulunmayan bir imaj katmaya başladıkları görülecekti. Bu şirketlerin bir diğer işlevi de kapitalist sistem, liberalizasyon ve küreselleşme konularında beyinleri işgal etmekti. Kullandıkları taktikler arasında dezenformasyon (bilimsel bilgiyi çarpıtma), çevreci ve emekten yana örgütlere çamur atma ve müşterilerinin karlılıklarına karşı faaliyet gösteren gruplara kara çalma şeklindeydi. Bu kirli kampanyalara yardımcı olması amacıyla gıdadan, küresel ısınmaya, toksik atıklardan iklim değişikliğine kadar pek çok ekoloji ve sağlık alanlarında güçlü ve en iyi şekilde fonlanan kurumlar oluşturdular. Amerikan Bilim ve Sağlık Konseyi de bu amaçla kurulmuş sözde bilimsel bir yapıydı ve tümüyle kimya sanayicileri tarafından finanse edilmekteydi. Bu alandaki bir diğer çarpıcı örnek ise ünlü Philip Morris şirketince kurulan ve halen fonlanmaya devam edilen Ulusal Sigara İçenler Derneğidir. Bu Derneğin mucidi ise Philip Morris için çalışan Burson-Marsteller ismli bir Halkla İlişkiler Şirketidir. Shandwick P/R şirketince kurdurulan ve tamamen çevre düşmanı bir perspektifte işleyen Küresel İklim Enformasyon Projesi ise dünyanın en büyük petrol ve maden şirketlerince finanse edilmektedir. Her ne kadar bu stratejilerin önemli bir bölümü henüz Avrupa çapında yaygınlaştırılamamış olsa da Brüksel merkezli Halkla İlişkiler (PR) endüstrisi azımsanmayacak bir mesafe kat etmiş durumdadır. Örneğin yakın dönemde Alman enerji şirketleri, PR şirketlerinin sponsorluğunda sahte bir yerel eylem grubu kurarak rüzgar enerjisine karşı kampanya başlatmışlardır. Ve Avrupa atık ürünler endüstrisinin öncü şirketleri de yine PR şirketlerinin yardımıyla,Avrupa Komisyonunu “atık” kavramını yeniden tanımlamaya zorlamak amacıyla “Atıktan, enerjiye” başlıklı bir başka sahte kampanya oluşturmuşlardır.  

Bugün Avrupa’nın başkenti konumuna gelen Brüksel’de yüzlerce PR şirketi AB’nin kurumları arasında mekik dokumakta ve istihdam ettikleri personel sayısı da son 5 yıl içinde 2 katına ulaşmış bulunmaktadır. En büyük oyuncuların önemli bir çoğunluğu ABD’den ithal edilmiş olup, küçük rakiplerin sayısı da hızla yükselmektedir. Sanayi ve Sermaye şirketleri ile PR şirketleri Brüksel’in o küçücük dünyasında artık ortak mekanları paylaşma noktasına kadar gelmişlerdir. Bu bağlamda örneğin ünlü Unilever şirketi Burson-Marsteller ve Hill&Knowlton isimli PR şirketleriyle Brüksel’de aynı büroyu paylaşmaktadır. Peki, bir PR şirketi müşterilerinin Brüksel bürokrasisine adapte olması için neler yapmakta, nasıl çalışmaktadır? Bu konuda Burson Marsteller’ın Avrupa Danışmanı Prof. Alan Watson şöyle demektedir : “PR çalışanları her şeyden önce sistemin nasıl işlediğini öğrenmek zorundadırlar. Bu da Halkla İlişkiler uzmanlarının Burson Marsteller benzeri bir şirkette işe başlamaları anlamına gelmektedir ve ancak bu büyük PR şirketleri kendilerine bu bilgileri aktarabilir. İlk geldiklerinde bu alana nasıl nüfuz edebilecekleri ve genel işleyiş konusunda son derece sınırlı bir perspektife sahiptirler. Biz onlara öncelikle Strasbourg’daki bu alanla ilgili özel Komite ya da Parlamento’da bu sektörden sorumlu başkanlara gidip, görüşme yapmalarını öneririz. Argümanlarını nasıl yazıya dökeceklerini onlara anlatırız ve ilgili Komitelerde hangi üyelerin özel olarak onlarla ilgileneceği, kiminle görüşme yapmaları gerektiği konularında onları uyarırız. Başka bir deyişle bu uzmanlara nereye gitmeleri, kimlerle görüşmeleri ve hangi konularda konuşmaları gerektiğini gösteren bir çeşit yol haritası veririz... Lobi faaliyetinde bulunmayız...Asıl yaptığımız, şirketlere verdiğimiz bilgilerle onlara kendi sorunlarını nasıl çözmeleri gerektiğini göstermektir.” PR şirketleri kendilerinden beklenen performansı hakkıyla gösterebilmek için Parlamento, Komisyon ve Konsey binaları arasında gidip gelerek, çeşitli grup ve komite çalışmalarına katılarak muazzam zaman ve kaynak harcamaktadırlar. Burson Marsteller’dan Michael Berendt müşterileri olan büyük şirketlerin, bürokraside nelerin döndüğü, kendilerini etkileyebilecek ne gibi planların yapıldığı, bu kararları kendi çıkarları yönünde değiştirmek ve belli kadrolar üzerinde etkin olabilmek için ne yapmaları gerektiği gibi konuların kendileri için çok önemli olduğunun bilincinde olduklarını ve bu görevi üstlenemeyecekleri kadar ağır bir iş olarak tanımladıklarını belirtmektedir. Fakat bu açıklamalarda yer verilmeyen bir konu daha  vardır ki o da aracıların sayısını arttırarak gerçek muhatapları gizli tutabilmek, açıktan açığa talep edemeyecekleri en uç istekleri bile bu aracılar sayesinde gerçekleştirebilmektir. Berendt açıklamasını şöyle sürdürmektedir: “ Komisyonun ne yapmayı planladığını olabildiğince erken, hatta bir öneri haline bile getirilmeden önce öğrenmek, sistemdeki parçaların yerlerini tespit etmek ve ardından da işe başlama noktasını, baskı kurulması gereken kişi ve kurumları ve politikamızın etkili olabileceği yerleri belirlemek zorundayız. Bu noktada kişisel bağlantılar kurmak bizim açımızdan hayati bir öneme sahiptir. Tek tek kişileri tanırız, onlara gider ihtiyacımız olan en gizli bilgileri bile herkesten önce alırız.  

32 ülkedeki 60 ofisi ile dünyanın en büyük PR şirketi olan Burson-Marsteller “sezgi yönetimi” alanında oldukça iddialı çalışmalar yapmaktadır. Şirketin önemli başarıları arasında sayılabilecekler ise kısaca şöyle : Arjantin, Güney Kore ve Endonezya gibi diktatör Yönetimlerin hüküm sürdüğü ülkelerde mevcut rejimlerin kredibilitesini , saygınlığını arttırıcı yeni imajlar yaratmak, Exxon-Valdez petrol faciası ardından Exxon için, Hindistan’daki Bhopal felaketinin ardından da Union-Carbidge için “kriz yönetimini” üstlenmek. Avrupa’daki girişimlerin en önemlisi ise biyo-teknoloji ve yaşamın patent altına alınması konularında siyasileri ve kamu oyunu ikna etmek için –yanlı ve yanlış bilgiler üzerinden -  kampanya yürütmek.  

Bir başka PR şirketi Edelman’ın Brüksel’deki Başkan Vekili Brinkhorst ise AB’nin işleyişinin eskiye oranla şimdi daha da karmaşık olduğunu vurgulayarak, şöyle diyor : “Eğer Komisyon Başkanını ya da ilgili kurulun başkanını tanıyorsanız yeterli. Fakat günümüzde her şey daha çapraşık ve daha zor. Artık çeşitli çıkar gruplarına da ihtiyacınız var. Bunların başında işveren örgütleri, Sivil Toplum Kuruluşları, İşçi Sendikaları ve diğer şirketler geliyor. .. Ve şimdilerde AB, eski döneme oranla çok daha fazla alanda yetki sahibi. Bu bağlamda medyadan da önemli destek alıyoruz. Örneğin bundan 20 yıl önce medya ile ilişki kurmamıza hiç gerek kalmıyordu.  

Edelman şirketinin uzmanlaştığı alanlar ise Dünya Ticaret Örgütünün faaliyetlerini yakından ve büyük bir dikkatle izlemek ve AB üyesi ülkelerin ticaret politikalarının formüle edildiği Komite 113’e girmenin yollarını zorlamak olarak özetlenebilir. Kodak şirketinin teşviki ile ABD’nin Japon Fuji film şirketini ABD piyasalarında haksız rekabete neden olduğu iddiasıyla WTO’dan önce dava ettiği sırada Edelman Japon Fuji’nin savunmasını üstlendi. Her ne kadar Edelman, Fuji ve Japonya bu davayı kazanmış olsalar da bu PR şirketi – söz konusu davada AB, ABD’den yana tavır koyduğu halde- kendini AB piyasalarına lanse etme fırsatını da kaçırmadı. Bu çelişkiyi de Edelman şöyle açıklıyor: “Avrupa Komisyonunun ABD’den yana olduğunu bildiğimiz halde tüm gelişmeleri düzenli olarak Komisyonu bildirdik. Eğer bir işi iyi yaparsanız, politikanın formüle edilmesine de katkı sunarsınız. Sanıyoruz ki Avrupa Parlamentosu üyeleri görevlerini gerektiği gibi yapmıyor ve bizim yaptığımız gibi lobi gruplarından doğru dürüst bilgiler alamıyorlar.”  

Baskı Politikaları :  

Buna karşın diğer bazı PR şirketlerinin sendikalar ve sosyal gruplar konusunda farklı yaklaşımları bulunmaktadır. Haziran 1998’de Entente International Communication isimli bir PR şirketince ve Avrupa’nın Sesi isimli gazetenin desteği ile düzenlenen “Baskı Politikaları: Baskı grupları tehdidine sanayinin cevabı” başlıklı bir Konferans gerçekleştirilmiştir. Konferans için hazırlanan davet broşüründe şu ifadeler bulunmaktaydı: Baskı grupları Avrupa toplumundaki gözle görülen demokrasi açığını sömürmekte ve Avrupa vatandaşlarını tüketici ve çevre hakları konusunda seferber ederek şirketlerin ticari faaliyetlerine engel olmaktadırlar. Konferansın konuşmacı ve katılımcıları yine o çok tanınan şirketlerden oluşmaktaydı : Exxon, Ford Avrupa, Hoechst, Mc-Donald’s, Monsanto, Nestle, Petrofina, Philips, Price Waterhouse, Rio-Tinto, Shell, SmithKline Beecham ve diğerleri. Konferansın diğer katılımcıları ise Edelman PR, Shandwick PR, Communications group PR, ve Master Media ile Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Komisyonundan üst düzey yetkililer.  

Şirketlere ait “Think-Tank”ler  

ABD’de 1970’li yılların başından itibaren görülmeye başlanan sağ ideolojinin buluşlarından biri olan Think-Tank’ler (kapitalist ideolojileri üreten ve yayan organlar)ilk kez Amerikan sanayiinin öcülüğünde kurulmuşlardır. Heritage Foundation, American Enterprise Institute gibi ilk think-tank grupları kamu tartışmaları ve Hükümet politikalarının belirlenmesinde çok önemli bir rol oynamaktadırlar. Bu gruplar AB oluşum süreçlerinde de son derece etkin bir görev üstlenmişlerdir. Özellikle arkalarına aldıkları Avrupa Medyasının desteğiyle etkileme alanlarını geniş tutabilmekte ve yetkilerine her gün yenilerini ekleyebilmektedirler. Avrupa Think-Tank’larının en önemli iki örneği Avrupa Politik Çalışmalar Merkezi (CEPS) ile Avrupa Politika Merkezi (EPC)isimli kurumlardır.  1982 yılında kurulan CEPS Brüksel’deki en etkili ve en eski Think-Tank’tir. Yıllık cirosu 4 milyon Euro (Yaklaşık olarak 2.5 trilyon TL.) olan bu şirketin Brüksel’deki ofisinde 40 kişilik bir kadro istihdam edilmekte, yıllık üye aidatları ise 24000 Euro’dan (14 milyar TL.) 60000 Euro’ya (33 milyar TL.) kadar çıkabilmektedir. CEPS en önemli işlevlerinden bir tanesi çeşitli AB ekonomik gündemleri hakkında ve sadece Avrupa’nın elitleri arasında (Şirket üst yönetimleri, AB’nin yetkili organları, muhafazakar ve liberal akademisyenler) toplantılar düzenlemek ve sonucunda da “çarpıcı” raporlar üretmektir. Bugüne kadar konferanslara ve raporlara konu edilen başlıklar EMU-Avrupa tek para birimi, AB’de ortak tarım politikaları için gerekli reformlar, mali reformlar, kurumsal reformlar, AB genişleme sürecidir. Bu raporlarda yansıtılan tüm görüşler AB’nin kurumları (Komisyon, Parlamento ve Konsey) kabul edilmiş bulunmaktadır ve ve CEPS’in Başkanı Peter Ludlow, CEPS’in “içerden biri” gibi görüldüğünü vurgulamakta sakınca görmemektedir.  

Diğer Think Tank EPC ise Brüksel lobi mekanizmasının babası olarak bilinen Stanley Crossick, Jean Monnet Eylem Kurulunun eski Başkan Yardımcısı ile The Guardian gazetesinin Avrupa eski editörü  tarafından 1997 yılında kurulmuştur. EPC’nin kendi ifadesi ile şirket, Avrupa’nın inşasına katkı amacıyla kurulmuştur. Şirketin Danışma Kurulu; Philips’in üst düzey yöneticileri, Peter Sutherland gibi etkin sanayiciler (eski GATT direktörü ve halen BP ile Goldman Sachs isimli Finans kurumunun yönetim kurulu başkanı), ERT(Avrupa sanayicileri yuvarlak masası) üyesi iş adamları, UNICE-Avrupa İşveren Sendikaları Genel Sekreteri Dirk Hudig ve Avrupa Merkez Bankasından bir yönetici, Le Monde, Financial Times gibi basın organlarından gazeteciler ve Avrupa Komisyonundan bir Başkan Yardımcısından oluşmaktadır. EPC üyesi bulunan ERT mensubu sanayicilerden muazzam denilebilecek tutarlarda maddi destekler almaktadır. Bu şirketler arasında BAT, BP, British Telecom, Solvay, Dow, Du Pont, Philip Morris de bulunmaktadır. EPC tarafından düzenlenen konferanslara katılan sanayiciler son dönemde özellikle Avrupa Tek Para Birimi (EMU), AB genişleme süreci ve AB ortak vergi politikaları (Single VAT) ile yakından ilgilenmekte ve ortak çıkarlarını en iyi nasıl koruyup geliştirecekleri konusuna yardımcı olacak yeni politikalar üretmektedirler. Grup tarafından yayınlanan çok önemli resmi raporlar da vardır ve bunlardan en önemlisi de 1998 yılında yapılan AB-Cardiff Zirvesi raporudur. Diğer ilgi alanlarından bir tanesi de WTO müzakerelerinde Avrupa sanayicilerinin duruş noktalarını belirlemek ya da başka bir deyişle kapitalizmin nasıl daha fazla özgürleştirilip, kuralsızlaştırılacağı sorusuna cevap aramaktır. EPC’nin çalışmaları Avrupa Komisyonu adına ve A.Komisyonunun mali sponsorluğunda gerçekleştirilmektedir.  

UNICE : SANAYİNİN EN İYİ İŞLEYEN LOBİ MAKİNASI 

Avrupa İşveren Sendikaları Konfederasyonu 

1958 yılından beri Avrupa sermayesinin sesi görevini başarıyla yürüten UNICE’in İletişim Daire Başkanını Örgütü anlatabilmek için bakın ne diyor : “Görevimiz, Avrupa çapındaki tüm karar alma mekanizmalarına etki etmektir. Şüphesiz “lobi” sözcüğüne pek itibar etmeyiz ama gerçekte yaptığımız bir lobi çalışmasıdır.”  25 Avrupa ülkesinden 33 ulusal işveren federasyonunu bünyesinde barındıran Örgüt, milyonlarca küçük, orta ve büyük ölçekli işletmenin temsilcisi konumunda olmaktan gurur duymaktadır. Örgütün halihazırdaki Başkanı George Jacobs, daha önce IMF’nin üst düzey yönetiminde görev yapmaktaydı. UNICE yetkilileri yaptıkları işi şöyle özetliyorlar : “AB Komisyonunda yaklaşık 19000 tane uzman çalışmaktadır. Biz, yakaladığımız her fırsatta bu kişilere ulaşıp, çeşitli konulardaki taleplerimizi ve bakış açımızı bildiririz. Genel Sekreterimiz Komisyon üyeleri ile, Daire Başkanlarımız Komisyondaki Daire Başkanlarıyla ve uzman personelimiz Komisyon uzmanlarıyla görüşmeler yaparlar.” Eski Genel Sekreter Zygmunt Tyszkiewicz ise Komisyona ulaşmanın kendileri için çok basit bir iş olduğunu, çünkü Komisyon üyeleriyle –çok sıcak- ilişkilerinin bulunduğunu ve Komisyon üyelerinin UNICE’i kendilerine ve AB’ye çok yakın bulduklarını, Örgütün kendilerine çok yardımcı olduğunu söylediklerini belirtmektedir. Parlamento üyeleriyle de benzer bir samimiyette olduklarını belirten UNICE yetkilileri ulusal işveren federasyonları üzerindeki etkilerinin de büyük olduğunun altını çizmektedirler. Örgüt, “sosyal diyalog” konusunda AB kurumlarının en önemli partneri konumundadır. UNICE yönetiminin ERT üst düzeyi ve Amerikan Ticaret Odası (ACC) yetkilileri ile düzenli ilişkileri (günlük bazda) bulunmaktadır. Özellikle TABD-Atlantik Ötesi Sermaye Diyaloğu isimli projenin geliştirilmesi için ACC ile yoğun müzakerelerde bulunan UNICE Yönetimi “Hep aynı şeyleri tekrarlayan çeşitli grupların var olması hedefe ulaşma konusunda çok önemlidir” diyerek sistemin mentalitesine ilişkin önemli bir ipucu vermektedir. UNICE yetkilileri “AB’nin gündemini biz belirliyoruz, çünkü Komisyonun eylem planını ve Parlamentonun ne gibi işlerle uğraştığını herkesten önce biz öğreniyoruz ve tüm gelişmelerden üyelerimizi düzenli olarak haberdar ediyoruz.” diyerek nüfuzlarının gücünü sıkça vurgulamaktadırlar. Örgütün gündemi ise ERT’nin gündeminden hiçbir farklılık arz etmemektedir.  

ERT- Avrupa Sanayicileri Yuvarlak Masası 

“İlişkiler; Helmut Kohl’a telefon ederek bir raporu okumasını isteyebilmek ya da John Major’ın ERT’yi arayarak belli bir konudaki bakış açısından ötürü ERT’ye teşekkür etmesi veya İsveç’in Avrupa Komisyonuna üye olmayı kabul etmeye karar vermesinden hemen önce İsveç Başbakanı ile yemeğe çıkmak anlamına gelmektedir.” ERT eski Genel Sekreteri Keith Richardson 

Her ne kadar kamu oyu tarafından pek iyi tanınmasa da ERT, Avrupa sahnesindeki en temel politik oyuncuların başında gelmektedir. Örgütün parmak izinin en yoğun olarak bulunduğu önemli olaylar ise Avrupa’nın EMU-tek para birimi sistemine geçmesi yönündeki karar, 1991-Maastricht anlaşması ve şimdilerde de Avrupa Birliği Genişleme sürecidir. AB Genişleme süreci ile ilgili olarak ERT, Orta ve Doğu Avrupa’daki potansiyel ülkelerde yapısal ayarlama programlarının başlatılması ve söz konusu bu programların kapsamının, çerçevesinin tanımlanması süreçlerine etkin olarak müdahale etmiş hatta müdahalenin de ötesinde bizzat hazırlayıcılığını yapmıştır. 1995 yılında AB karar mekanizmalarına gayrı resmi olarak dahil edilmiş, fakat daha sonra CAG-Rekabet Danışma Kurulunun kurulmasıyla birlikte AB organları içinde sesini çok daha rahat bir şekilde duyurabilme fırsatını yaratmıştır. Peki CAG nasıl bir kurumdur : Bu sorunun cevabını en iyi verecek olay CAG’nin 1996 yılında hazırladığı ve AB’nin Floransa zirvesinde müzakere edilen rapor ve içeriğidir. Avrupa’daki büyük işsizlikten sözümona üzüntü duyan CAG işverenler, Hükümetler ve işçi örgütlerini dayanışma ve işbirliğine çağırmakta ve bu kaosu aşmak için emek piyasalarında çalışma sürelerinin daha fazla esnekleştirilmesi ve ücret sisteminin modernizasyonu gibi enstrümanların yoğun olarak kullanılmasını talep ediyordu. Aynı raporda, AB üyesi ülkelerdeki Sosyal hukukun da radikal bir biçimde değiştirilmesi gereğini vurgulayan CAG, maliyet-fayda analizinin daha fazla kullanılması ve –bedeli ne olursa olsun-  şirket çıkarlarının daha üst düzeyde korunup, geliştirilmesinin de şart olduğunu belirtiyordu. 1996 yılı Aralık ayında yayımladığı dördüncü raporunda ise CAG, (kriz öncesi) Asya sermayesinin rekabet ve büyüme potansiyelini AB sermayesi ile mukayese ediyor, bu hedeflerin iyileştirilmesi için OECD ‘de kotarılan MAI-Çok taraflı yatırım anlaşmasının gecikmeksizin imzalanması gerektiğini belirtiyordu. Bu rapor daha sonra AB-Dublin zirvesinde enine boyuna tartışılacaktı. CAG’nin faaliyetleri eksik ve yetersiz görünmüş olacak ki 1997 yılı Mayıs ayında A.Komisyonu Başkanı Santer 2. Bir CAG kurulması önerisini getiriyordu. OECD Genel Sekreteri Jean Claude Paye’nin Başkanlık ettiği 2.CAG de ERT üyelerinden oluşmaktaydı. İlk raporunu Kasım 1997’de üreten 2.CAG, bu raporda küreselleşme ve sermaye liberalizasyonu hedeflerini kıyasıya övüyor ve tüm Birlik üyesi ülkelere bu yolda gerekli adımları atmaları çağrısını yineliyordu. Ne tesadüftür ki bu raporun yayımlanma tarihi de A.B.nin Luxemburg’da düzenlenen sözümona “İstihdam Zirvesi”nin tarihine denk düşürülmüştü. Yapısal reformların sayısının arttırılması ve kapsamının genişletilmesi, sermaye yasalarının gevşetilmesi, emeklilik, sağlık gibi sosyal sistemlerin yürütülmesinin bağımsız bireylere teslim edilmesi ihtiyaçlarının sıkça vurgulandığı raporda bir sonraki yıl, 1998’de yapılacak A.B.-Cardiff Zirvesi için yapılan hazırlıklara da gönderme yapılıyordu. Haziran 1998’de Cardiff Zirvesi için hazırlanan 2.CAG raporunun adı ise “Rekabet için Sermaye Piyasaları” olarak belirlenmişti. 

Ve bugün gelinen noktada ERT, AB politik karar mekanizmalarının temel ilkeleri olan “endeksleme sistemi” “yenilikçilik, mucitlik” gibi terimleri çokça kullanarak “sözde” rekabet adına yaptığı mücadeleyi bütün hızıyla sürdürmektedir.  

1983 yılında kurulan ERT, dünyada ve Avrupa’da muazzam bir imalat ve teknoloji varlığıyla faaliyet gösteren 45 tane Avrupa’lı ulus ötesileşmiş sanayi şirketinden oluşmaktadır. Üyelik, kurumsal olmaktan çok bireysel niteliktedir ve sadece davet halinde örgüte üye olunabilmektedir. ERT’de hali hazırda temsil edilen şirketler arasında Investor AB, Bayer, BP, Daimler Chrysler, Ericson, Fiat, Nestle, Nokia, Petrofina, Philips, Renault, Shell, Siemens, Solvay, Total ve Unilever de bulunmaktadır. ERT sadece bir baskı ve lobi grubu olmasının ötesinde yoğun olarak Avrupa şirketlerinin önceliklerine ve stratejilerine son şeklini veren bir yapıdır. Geçtiğimiz 15 yıllık dönemde de AB üye devletlerinin ulusal veto haklarını ve bütünleşme sürecine engel olarak görülen ulusal kısıtlamaları ortadan kaldırma amacıyla yoğun bir faaliyet gösteren ERT diğer lobi gruplarının aksine kulis faaliyeti ile pek ilgilenmemekte ve asıl olarak bütünsel resme konsantre olmayı ve AB gündemini iş dünyasının çıkarları doğrultusunda projelerle doldurmayı tercih etmektedir. Örgütün eski genel sekreteri Keith Richardson “Biz sektörel ya da ulusal meselelerle ilgilenmek yerine genel problemleri çözmeye çalışıyoruz” diyerek amacın ne kadar kapsamlı olduğunu son derece net bir şekilde ifade etmektedir. Örgüt gerek Avrupa Komisyonu ve gerekse A.Parlamentosu üyeleriyle çok sıkı bir ilişkiler yumağı içersinde çalışmaktadır. 80’li yılların başında konjonktürel olarak krize giren Avrupa ekonomisini düzlüğe çıkarma amacıyla ve başını Gyllenhammar grubu, İsveç Volvo , İtalyan Fiat ve Hollanda Philips şirketleri ile bir Komisyon üyesinin çektiği bir Koalisyon şeklinde çalışmaya başlayan ERT’nin modeli de tıpkı diğer yapı taşları gibi Amerikan sisteminden ithal edildi. Örgüt, 1983 yılında 17 öncü Avrupa Sanayicisi ile Davignon ile Xavier Ortoli isimli Komisyon üyelerinin kuruculuğunda faaliyete geçti.  

Avrupa Komisyonu ile ERT arasındaki bu, romanlara konu olacak  işbirliği, 1986 yılında imzalanan “Tek bir Avrupa Yasası” sürecinde ERT’nin işini daha da kolaylaştırdı. 1984 yılı son baharında A.Komisyonu ticaret önündeki engelleri Avrupa çapında ortadan kaldırmayı hedefleyen bir öneri paketini Birlik gündemine getirdi. Üye devletler egemenliklerini kaybedecek olmanın endişesiyle olaya pek sıcak bakmazken, iş çevreleri de zamanlamayı doğru bulmuyorlardı. 1985 yılında yeni Komisyon üyelerinin belirlenmesinin hemen ardından ERT Başkanı Wisse Dekker bu kez biraz daha uzun vadeli-5 yıllık-, daha radikal bir planla ticaret önündeki engelleri kaldırmayı öngören bir paketi gündeme getirdi. Dekker’in“Avrupa-1990” isimli planı Avrupa Birliği üye Devletlerinin Başkanlarına , Başbakanlarına ve üst düzey bürokratlarına gönderildi. İş ve sanayi çevrelerinden gelen bu baskı Birlik içersindeki liberalizasyon eğilimlerini hızlandırdı ve Dekker’in planını Komisyona iletmesinden sadece 3 gün sonra Komisyonun yeni Başkanı Jacques Delor, planda yer alan tüm hedef ve kararları sanki Komisyonun özgün kararlarıymış gibi Basın önünde kamu oyuna açıkladı. Ve bu olaydan birkaç ay sonra da 1986-Tek bir Avrupa Yasasının temelini oluşturan “Beyaz Rapor” (White Paper) Komisyon tarafından yayınlandı ve tek bir piyasanın hukuki zemini için gerekli tüm adımlar atılmış oldu. ERT tarafından hazırlanan plan ile Beyaz Rapor arasındaki tek fark ise ERT’nin iç piyasa düzenlemelerinin tamamlanması için verdiği iyimser tarih 1990’ın, Beyaz Raporda 1992 olarak değiştirilmesiydi.  

“Avrupa’da Büyüme, Rekabet ve İstihdam” gibi iddialı hedeflerle kamu oyuna sunulan Beyaz Rapor A.Komisyonu daimi üyeleri, üye devletlerin Hükümet Başkanları ve ERT üyeleri arasındaki sıcak bir işbirliğinin ardından 93 yılının sonunda yazıldı. Aynı yıl, raporun tamamlanmasından birkaç ay önce ERT “Krizi aşmak” isimli çalışmasına yoğunlaşmıştı ve iki rapor arasında güçlü bir ilişki olduğu “fark edilince” Beyaz Raporun ön taslağı el değiştirerek ERT’ye teslim edildi. Beyaz Raporun tanıtımı amaçlı Basın toplantısında Komisyon Genel Sekreteri Jacques Delors raporun hazırlanması sırasında gösterdiği çaba ve yardımlarından ötürü ERT’ye açıkça teşekkür etti. Delors, bu toplantıdan bir hafta önce de ERT sponsorluğunda basına tanıtılan “Krizi aşmak” isimli raporun basın toplantısına katılıyordu. 

ERT ve A.Komisyonu arasındaki bu sıcak işbirliği ve dayanışmayı net bir şekilde ortaya koyan, 1995-1998 yılları arasında Komisyon Başkanı Santer tarafından doğrudan ERT’ye gönderilmiş 8 mektubun olduğunu tespit eden CEO isimli küreselleşme ve kapitalizm karşıtı bir kitle örgütü bu mektuplarda kullanılan ifadelerin sıcak, samimi ve ERT görüşlerine Komisyonun ne kadar değer verdiğini anlatan bir tonlamada olduğunu belirtmektedir.  

ERT’nin macerası bununla da kalmayacaktı, çünkü bir diğer önceliği “Avrupa altyapısının yeniden inşa edilmesiydi”. Mevcut – ve aslında son derece sağlam – altyapının Avrupa ülkeleri arasındaki ticarete engel olduğunu ileri süren ERT sanayicileri A.Komisyonu ile tekrar tekrar görüşmeler yaparak, Komisyonu kıtanın ekolojisini ve doğal, tarihi dokusunu ciddi biçimde tehdit edecek bir plana ikna etmeyi başardı : Avrupa ötesi Network (TENs) 

TENs, tarihte gelmiş geçmiş en büyük ulaşım altyapı projesi olarak kabul edildi. Kapsamında yüzlerce tünel, köprü, viyadük ve toplamı 12000 km’ye varan üst yollar bulunan bu proje Avrupa Devletlerine yaptırılacak ve böylece, güçlü mali sistemlere sahip Avrupa Devletlerinin  zayıflatılması, Bölgedeki sosyal harcamaların kısıtlanması ve kalan son kamu kuruluşlarının özelleştirilmesine de zemin hazırlanmış olacaktır.  

Son yıllarda ERT tarafından sıkça dile getirilen hedeflerden bir diğeri de “Endeksleme” (Benchmarking) sistemidir. Örgütün kendi açıklamasına göre “ Endeksleme tüm dünyayı tarayarak, nerede ne var, ne yapılıyor görmek ve en iyi olanı saptayarak buna ulaşmak ve bunu aşmak için çalışmak”. Bu tanımlama, kapitalist sistemin “insanların önüne bir hedef koyup, bu hedefe ulaşabilecekleri konusunda onları inandırmak” ilkesiyle de birebir uyuşmaktadır. Endeksleme politikası bugün Avrupa Sendikal hareketi tarafından da tam olarak benimsenmiş ve desteklenmekte olan bir ilkedir. Endeksleme ilkesinin uygulanamayacağı bir alan yok gibidir Avrupa sermayesine göre : Üye devletlerin para-fiscal meselelerini en iyi noktaya getirme ve orada koruyabilmeleri (kimin için en iyi ? sorusunu sormaksızın), ticaret ve yatırımları en ileri boyutlarda liberalize etme gibi hedefler ancak endeksleme sistemiyle ulaşılabilecek nitelikte olan hedeflerdir. Ayrıca 1996 yılında ERT, üye devletlere, güney ülkelerinin rekabet önündeki engelleri kaldırmış olmaları dolayısıyla AB ülkelerinden daha rekabetçi olduklarını işleyerek, AB ülkelerinin ticaret ve rekabet önündeki engelleri kaldırmak için Güney ülkeleriyle yarışa girmelerini zorlamıştır. (Kasım-1996’da ERT tarafından yayınlanan New Openings and Challenges for European Industry isimli rapordan) 

ERT pastasının kreması ise 1991 tarihinde Maastricht Anlaşmasının AB gündemine yerleştirilmesi olacaktı. 

MAASTRİCHT KRİTERLERİ  

Birlik üyesi ülkelerin makro-ekonomik kararlarının tek bir organ tarafından alınıp uygulanması ve bu şekilde parasal birliğe giden yolun yapı taşlarının hazırlanması amacıyla 1991 yılında imzalanan Maastricht Anlaşması, Birlik üyesi ülkelerin emekçilerinin kazanımlarının kademeli olarak geriletilmesi ve sosyal güvenlik sistemleri üzerindeki sıkıntıların daha da artmasına yol açmıştır. 1990-1991 A.B. Hükümetlerarası Konferansta olağan üstü performans gösteren ERT, aslında bu planını 1985 yılında yapmış ve önerisini aynı yıl “Ortak Pazar, tek bir paranın dolaşıma sokulmasıyla güçlendirilmek zorundadır” teziyle gündeme getirmişti. 1991 yılında “Avrupa’ya yeniden şekil vermek” başlıklı raporunda ERT bu kez EMU uygulama takvimini önerdi. Bu takvim, sadece birkaç ay sonrasında Komisyon tarafından imzaya açılan Maastricht Anlaşmasında – hiçbir değişikliğe uğratılmaksızın- yerini bulacaktı.  

“İstikrar Paktı” adı da verilen bu anlaşmaya göre EMU-Avrupa Para Birliği (European Monetary Union) ne üye olmak isteyen ülkeler, Borçlar/Milli Gelir, Bütçe açıkları/Milli Gelir, enflasyon ve devalüasyon oranlarını istenen düzeylere getirmekle yükümlü olacaklardı. İşte bu anlaşmayla birlikte ülkeler önce egemenlik haklarını ardından da halklarının ekonomik ve sosyal yaşamının bütün alanlarını Avrupa Merkez Bankasına teslim ettiler.  

Masstricht anlaşmasında öne çıkarılan hedefler ve ERT’nin öncelikleri her ne kadar Avrupa’da kalkınmayı ve yüksek istihdamı öngörüyor olsalar da anlaşmayı takip eden yıllardaki gelişmeler gerçek hedeflerin hiç de söylendiği gibi olmadığını ortaya koyacak çarpıcılıktaydılar: Tek piyasa sistemine geçişi müteakiben, Hollanda’lı elektronik şirketi Philips 1989-1994 döneminde işgücünü %22 azaltarak 68 bin emekçiyi işsiz bıraktı, British Telecom çalışanlarının sayısı 1985-1996 döneminde 235 bin’den 125 bin’e geriledi. İsveç’li Ericson şirketi dünya ölçeğindeki toplam istihdamının %10 azaltarak 1999 yılında 11000 çalışanı işten çıkaracağını duyurdu. İngiliz Pilkington 1998 yılında istihdamını 9000 azaltarak 90’lı yılların başındaki istihdam düzeyinin bile gerisine düştü. Avrupa sermayesi de tıpkı Amerikan sermayesi gibi kısa dönemli rant karlarına göz kırpmaya başlıyordu.  

Belirlenen kriterler gereğince, ülkelerin en geç 2003 yılına kadar bütçe açıklarını milli gelirlerinin %3' ü düzeyine çekmeleri gerekiyordu. Bu kriteri uygulamada başarı gösteremeyen Hükümetlere verilen ceza ise daha da ağırlaştırılarak bütçe açığı düzeyinin GSMH’nın %3’ü yerine bu kez %1.5’a çekilmesi gibi acımasız bir noktada belirlendi. 1992 yılında bu karar alınırken ülkelerin bütçe açıkları milli gelirlerinin %3’ünden çok daha fazlaydı. Örneğin İtalya’da bu oran %10’du ve ardı ardına gelen Hükümetler 8 yıllık sürede bu koşula uyum sağlayabilmek adına İtalyan emekçilerinin sosyal harcamalarını önemli ölçüde kısıtladılar. Bu sürede İtalya özelinde, sosyal kısıtlamalardan elde edilen tasarruf ise 203.5 milyar Euro düzeyinde gerçekleşti. Bu gelişme İtalya Sosyal Devlet ve sosyal güvenlik sistemini ve özellikle de emeklilik sistemlerini derinden etkiledi. Sosyal Güvenlik sisteminde 1992, 1995 ve 1997 yıllarında yapılan 3 ayrı reform sonrasında İtalya Hükümeti sadece kamu emekçileri emeklilik sisteminden bile 74.4 milyar Euro kazandı. Bu reformlar sırasında; emekliliğe hak kazanma yaşı erkeklerde 65, kadınlarda 60 yaşa yükseltildi –ki önceki duruma göre bu yaş artışları çok radikaldi- . Yaş’tan bağımsız olarak çalışılan yıla göre emekli olmak için bilfiil çalışılması gereken yıl sayısı bugün itibarıyla 37’ye çıkarıldı ve 2006 yılında da 40’a çıkarılması kararlaştırıldı. Önceki yıllarda kamu emekçilerinin emeklilik koşulları özel sektörde çalışanlara oranla daha iyi olduğu halde, bu reformlarla ve –ayarlama- adı altında özel sektör çalışanlarınınki ile eşitlendi fakat toplamda bakıldığında tüm çalışanların emeklilik hakları geriletildiği için bu iki grup çalışan arasında sadece kayıpların göreceli olarak daha az veya daha fazla olduğundan söz edilebilir bir durum yaratıldı. Tüm bu reformlara rağmen bugün hala emeklilik sisteminde daha fazla kesinti yapılması üzerine tartışmalar sürdürülüyor İtalya’da ve planlar şaşmazsa 2001 yılında çıkarılacak bir yasa ile emekliliğe baz ücretin tüm bir çalışma yaşamı ortalaması alınarak belirlenmesi ve bugün yürürlükte olan “elde edilen son ücretin baz alındığı” emeklilik ücreti hesaplamasından tümüyle vaz geçilmesi planlanıyor.  

Tüm bu değişim süreci yaşanırken, küresel emperyalizmin önemli bir ayağını oluşturan Avrupa emperyalizmi gelişti, karşısında ise başta Bankacılık, Ulaşım, Enerji, İletişim ve Çelik sektörleri olmak üzere onlarca sektörün emekçileri hızla değişen, bambaşka bir yaşam biçimine adeta zorla entegre edildi. Bu süreç sadece dar gelirli , düz işçileri derinden etkilemekle kalmadı ve örneğin yine İtalya’da orta hatta üst gelir grubuna mensup çalışan ailelerin sosyal yaşamı bile önemli ölçüde farklılaştırıldı: 

·                     Bazı ailelerin gelir yapıları içersindeki rant payı fazlalaştı, -özellikle kadınların ekonomik faaliyete katılımının artmasıyla birlikte-  birden fazla aile üyesi çalışır duruma geldi  

·                     Milli Gelirin %124’üne ulaşmış olan muazzam kamu borçlarının finanse edilebilmesi için kamu faiz oranlarında önemli yükselişler yaşandı ve bu durum varlıklı ailelerin mevcut zenginliklerini çok daha fazla arttırmasına neden oldu. Bugün gelinen nokta itibarıyla, kamu faiz oranları gerilemeye başlamış olsa bile, artık bu zengin aileler faiz dışı rant alanlarına yöneldiler ve bu kez de KİT’lerin özelleştirilmesinde büyük hisseler almaya başladılar.  

·                     İşçilere, çalıştıkları kamu işletmesinin özelleştirilmesi sırasında hisse senedi satın alma hakkı tanındı ve örneğin İtalyan KİT’i, Elektrik üretim ve dağıtım şirketi ENEL hisseleri, çalışanlara piyasadan daha avantajlı koşullarda satıldı, böylece işçiler ve sendikaları özelleştirme stratejilerinin bir parçası haline getirildiler ve finans-kapitale entegre edildiler.   

·                     Bu gelişmeler yaşamı, ücret ve çalışma koşullarını da çok kötü bir şekilde etkiledi ve 1993 yılında Hükümet ile Sendikalar arasında imzalanan bir anlaşma sonrasında ücret artışlarının Devlet tarafından planlanan (geleceğe dönük) enflasyon oranına göre yapılması karara bağlandı. Sendikaların da katıldığı (katılmak zorunda bırakıldığı) bu son anlaşma ile asıl hedeflenen ise emekçi kitleleri pasifize etmek ve işçi sınıfının tepkilerini en alt düzeye çekmekti.  

Kuşkusuz bu yaşananlar İtalyan işçilerinin sosyal psikolojisi üzerinde muazzam bir tahribat yarattı .Bugün gelecekteki işçi nesillerinin iş güvencesi, emeğe ödenen bedelin arttırılması v.b beklentileri giderek azalmaktadır ve bu da belirsizlik sıkıntılarını, uyumsuzluk eğilimlerini beslemektedir.  

EMU-AMUE AVRUPA PARA BİRLİĞİ 

Paris orijinli AMUE 1987 yılında Maastricht anlaşmasından hemen önce oluşturuldu. Resmi olarak Fransa Devlet Başkanı Giscard d’Estaing ve Almanya’nın eski Şansölyesi Helmut Schimit’in daveti üzerine kurulduğu sanılan AMUE, aslında -Fiat, Philips, Rhone-Poulenc, Solvay ve Total-  den oluşan ERT’nin en aktif beş üyesinin eseriydi. Öyle ki, daha sonra ERT ve Philips’in Yönetim Kuruluna getirilecek olan Wisse Deker bu görevlerinden önce AMUE’nin ilk Başkanı olarak ismini duyurmuştu. Şu anda ise AMUE’nin 30 yönetim kurulu üyesinden 7 tanesi ya ERT’nin de yönetim kurulunda ya da ERT üyesi şirketlerin en üst yönetiminde aktif olarak çalışmaktadırlar. Bu 7 kişinin mensup olduğu şirketler ise şunlardır : Societe Generale de Belgique, TOTAL, FİAT, Rhone-Poulenc, Gevaert, Philips ve Siemens. Ayrıca AMUE’nin 30 yönetim kurulu üyesinin yaklaşık üçte biri de, ayrıca ERT içersinde A.Para Birliğinin temsilcisi olarak da görev yapmaktadırlar. İlaveten, AMUE temsilcilerinin önemli bir çoğunluğu A.B.nin finans ve bankacılık sektörlerinden gelmektedirler. AMUE Genel Sekreteri Bertrand de Maigret kurumun ERT ile olan ilişkisini şöyle açıklamaktadır : “ Başlangıçta ERT’nin parasal meselelerle ilgilenmemesine karar verdik ve öyle de yaptık. Halihazırda son derece dostça bir ilişkimiz var, bir çeşit görev bölüşümü.” Kuruluşundan itibaren ilk yıllar için AMUE mimarlarının misyonu Avrupa Devletleri ile halkların tek para birliğinin ne kadar gerekli ve yararlı olduğuna inandırmaya dönük faaliyetlerde bulunmak oldu. Kuşkusuz ilk kuruluş yıllarındaki çalışma bununla sınırlı kalmayacaktı ve Maastricht Anlaşmasının yazılması sırasında AMUE Genel Sekreteri metnin hazırlanışında Avrupa’nın sanayi ve finansçılarından ne kadar büyük bir destek gördüklerini belirterek onlara teşekkürler yağdırıyordu.  

Her ne kadar Tek Parasal Birlik fikri A.B. gündemine daha önceki yıllarda yerleştirilmiş olsa da , pratik uygulamaya ilişkin hükümleri 1995 yılında yapılan A.B. Madrid Zirvesinde resmiyet kazandı. 1989 yılından 1989 yılına kadar AB üyesi ülkelerde 1000’i aşkın “İkna Konferansı” düzenleyen AMUE bu toplantıların yarıdan fazlasını 1996-1998 yılları arasında yaptı. Bu dönemde çabalar Euro konusuna daha septik yaklaşan, açıktan açığa EMU fobisi taşıyan devlet ve halklara yoğunlaştırıldı. Örneğin 97 ve 98 yıllarında yalnızca Almanya’da 90 ayrı toplantı düzenlendi. Ayrıca Almanya ve Avusturya için özel bir Halkla İlişkiler Şirketi ile anlaşma yapılarak bu iki ülkenin basınında, haftalık bazda Para Birliği bültenlerinin yayınlanması sağlandı. 1 Ocak 1999 yılında doğan Euro, AMUE’nin çabalarını henüz üye olmayı kabul etmeyen ülkelere yöneltmesine imkan tanıdı. Halihazırda AMUE özellikle İngiltere, İsveç ve Danimarka ile üyelik görüşmeleri yapmakta ve Norveç, Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinin iş çevrelerine de düzenli olarak bilgi göndermek suretiyle geleceğe dönük lobi yatırımı yapmaktadır. Para Birliği öncesinde verilen yüksek istihdam, ekonomide istikrar gibi sözlere ise hiç değinilmemektedir. Tersine, Maastricht Anlaşmasında yer alan “Bütünleşme Kriteri” (Convergence Criteria) AB üyesi devletleri ekonomiden çekilmeye zorlamış, bütçe açıklarının azaltılması gerekçesi ardında özelleştirmeler, işten çıkarmalar hız kazanmış ve AB işsizliği çığ gibi büyürken AB emekçilerinin kazanılmış hakları büyük bir hızla geriletilmiştir. En yalın ifadesiyle AB ve EMU Avrupa’ya giremeyen Dünya Bankası ile IMF’nin işlevini yüklenmiştir. EMU’nun bir diğer işlevi de Avrupa’daki şirket evlilikleri (mergers) ve edinimleri (acquisitions) hızlandırmak oldu. Özellikle Bankacılık ve Sigortacılık sektörlerinde yaşanan şirket evlilikleri, maliyet düşürme ve daha büyük Pazar arayışları içine girilmesi sektör emekçilerini bir anda işsizlik olgusu ile karşı karşıya bırakırken analistlerin yakın geleceğe ilişkin verdikleri haberler korkuların katlanmasına yetti: Önümüzdeki süreçte onbinlerce sektör çalışanının daha işsiz kalacağı ve 166000 Banka şubesinin en az yarısının çok kısa bir süre içersinde kapatılmak zorunda kalınacağı haberleri bu kadarla da kalmıyor ve bu sürecin her yirmi sanayi işçisinden birini işsiz bırakacağı belirtiliyor.   

Euro ile birlikte Avrupa finans kapitalinin sınır ötesi mobilizasyonu daha da artmıştır. Tek Para Birliğinin kurulması sermaye önünde kalan, farklı döviz cinslerinin konjonktürel dalgalanma riski v.b. gibi son engelleri de ortadan kaldırınca sermaye Avrupa çapında bir akışkanlık kazanmış bu da sermayeye Avrupa’lı emekçilerin ensesinde yeni tehdit rüzgarlarının estirilmesi olanağını vermiştir. Bu konudaki en çarpıcı örneklerden bir tanesi Amerikan orijinli Reebok şirketidir: 1995 yılında Reebok’ın Avrupa piyasalarında 14 ayrı depo-satış mağazası bulunuyordu. 1998 yılına gelindiğinde bu sayı 10’a düşmüştü ve Euro’nun doğduğu tarih olan Ocak 1999’da tek bir dağıtım merkezi kalmıştı. Tek bir Avrupa piyasası Şirketin diğer mağazalarını kapatarak sadece Hollanda’dan bütün Avrupa’ya dağıtım yapmasına olanak tanımış, binlerce şirket çalışanının işine de son verilerek maliyet minimize edilmişti. Görünüşte her şey daha fazla rekabet, daha yüksek kalite içindi ama gerçekler daha acımasızdı tıpkı  Euro’nun önemli teşvikçilerinden Morgan Stanley’in bir ekonomistinin de belirttiği gibi:  “ Eğer dövizi bir emniyet sübabı olmaktan çıkarırsanız, Hükümetleri rekabeti teşvik için yeni enstrümanlar bulmaya zorlamış olursunuz ve ancak o zaman sermayeden daha düşük vergi alınması, emek piyasalarında tam esneklik ve sermaye için en ideal hukuki düzenlemeler gibi temel hedeflere ulaşabilirsiniz”  

AMSTERDAM  ANLAŞMASI   

2 Ekim 1997 sabahı, bir grup gösterici Amsterdam’ın merkezindeki Kraliyet Sarayı önünde toplanmış bir protesto eylemi yapıyorlardı. Onlar, tek tek Limousinlerinden inerek binaya giren Avrupa Devletlerinin Başkanlarına Euro karşıtı sloganlar atarken Sarayın iç salonlarından birinde A.B.nin yeni bir anlaşmasının imza töreni hazırlıkları yapılmaktaydı. Aynı dakikalarda orijinal imzalı Amsterdam Anlaşmasını taşıyan zırhlı bir araç şehrin ana caddelerini – bu değerli kargosu ile- aşarak Kraliyet Sarayına sağ salim ulaşma çabası içindeydi.  

Gerek UNICE ve gerekse ERT Maastricht Anlaşmasını revize ettirerek Avrupa Birliğinin güç ve yetkilerini genişletme kararlılığındaydılar. Haziran 1997’de Amsterdam’da yapılan A.B. zirvesi ile son bulan 15 aylık Hükümetlerarası Konferans döneminde her iki sermaye grubunun lobi grupları, adına faaliyet gösterdikleri zümrenin çıkarlarını korumak ve geliştirmek için büyük bir çaba harcayarak en üst karar mekanizmalarına girmek dahil tüm ayrıcalıklarını kullandılar ve Avrupa sermayesi için önemli avantajlar elde ettiler bu süreçte. Anlaşmanın ikinci hedefi ise orta ve doğu Avrupa’ya doğru genişlemek ve Ekonomik ve Parasal birliğin uygulama takvimini resmiyete kavuşturmak. Bu revizyonlar sırasında en önemli olan ise çevre, emek gibi toplumsal tavizlerle rekabete zarar verebilecek hükümlere engel olabilmekti. Maastricht sürecinde yaşanan kamu oyu tepkilerini hafifletmek amacıyla nispeten daha yumuşak bir dilin benimsendiği Anlaşma tüm çabalara rağmen yeni bir sermaye anlaşması kimliğini yine de muhafaza etti. Haziran ayında (1997) yapılan Amsterdam Zirvesi sırasında 50.000’i aşkın gösterici kent sokaklarında  işsizlik, yoksulluk ve sosyal dışlanmayı- sürece dahil edilmeyişlerini-  protesto ediyordu. Mesajları ise son derece netti : Avrupa’da 20 milyon işsizin ve 50 milyonu aşkın yoksulun durumunu duyuruyorlar, bu duruma isyan ediyorlardı. Fakat AB liderleri kulaklarını bu gerçeklere tıkayarak, Hollanda Polisinin sert desteği sayesinde sokakları göstericilerden temizleterek büyük bir soğuk kanlılık içersinde zirvelerini yaptılar. Zirve, Milli Hollanda Bankasının kaleye benzeyen Genel Merkezi gibi çok sıkı bir polis kordonu gerisinde gerçekleşebildi. Yıllarca Avrupa Birliğinin, Avrupa kıtasını sosyal ve ekolojik bir kıtaya dönüştüreceği umuduyla yaşayan STK’lar her adımda sükutu hayale uğratılmışlardı. Saatler süren gergin bekleyişin ardından basın açıklaması yapan Danimarka Başbakanı Wim Kok demokrasi, istihdam ve çevre gibi sosyal alanlarda ilerleme ve başarı kaydedildiğini söyleyince yüreklere su serpilmiş fakat Anlaşma mercek altına yatırıldığında hayal kırıklıklarına yenisi eklenmişti. İmzalanan bu yeni anlaşmaya göre A.B., Maastricht’te belirlenen çizgilerden çıkamayacak ve kamu harcamalarında – şirketlerin talebi doğrultusunda- daha fazla kesintiye gidilecek, kuralsızlaştırma, özelleştirme ve Devlet bütçelerinden yapılan alt yapı harcamaları hızlandırılacaktı.  

ATLANTİK ÖTESİ SERMAYE DİYALOĞU –TABD-  

Atlantiğin iki yakasında da (ABD ve Avrupa) pek bilinmeyen TABD girişiminin ilk adımı 1995 yılında atıldı ve ticaret ve yatırım önündeki engellerin kaldırılması yönündeki yoğun işbirliği de bu tarihten itibaren karşılıklı olarak başlatıldı. AB ve ABD iş dünyasından 100’ü aşkın sermaye grubunu bir araya getiren TABD bu geçen dönemde oldukça stratejik bir rol oynadı. Özellikle ticaret önündeki tarife dışı engellerin “neler” olduğunun tanımlanmasında büyük yararlıklar gösteren TABD, ekolojik yöntemle üretilen ürünlerin etiketlenmesi, genetik değişikliğe uğratılmış Amerikan gıda ürünlerinin Avrupa pazarlarına giriş sırasında karşılaşılan zorluklara ve ABD Hükümetlerinin yerel ekonomileri destekleme amacıyla yaptığı kamu harcamalarına karşı yoğun çalışmalar yürüttü ve halen de devam etmekte ancak küçük bir değişiklikle : 1998 yılında Atlantik Ötesi Ekonomik Ortaklık (TEP- Transatlantic Economic Partnership) ismiyle yeniden vaftiz edilen TABD, isim değişikli sonrasında nihai hedefi olan “Atlantik ötesi serbest bölge” niyetinden stratejik olarak hiç söz etmemektedir.   

AVRUPA BİRLİĞİNDEKİ MAKRO-EKONOMİK VERİLERİN ABD VE JAPONYA İLE MUKAYESESİ 

15 üyesi bulunan Avrupa Birliğinin nüfus, milli gelir, dünya üretiminden  ve dünya ticaretinden aldığı paya ilişkin tablodan da görüleceği gibi, AB bugün, çeşitli ekonomik verilere bakıldığında bir Dünya Devi olmuştur. 

Kaynak : Istituto di Studi sul Capitalismo- Ocak 2000 

Ancak, bölgesel ekonomik gelişmeyi ortaya koyan bu tablo bir başka gerçekliği daha gün ışığına çıkarmaktadır ki o da, ülkelerin veya bölgesel birliklerin gelişmesi, büyümesi emekçilerin ve piramidin alt katmanlarının güçlenip, sınıf atlaması anlamına gelmemektedir. Hatta tam tersi, sermaye birikimi ancak emek sömürüsü üzerinden sağlanabileceği, küreselleşme, teknolojik gelişme ve Birlik politikaları sayesinde aslında bu sömürü sonucunda oluşması gereken emek gücü işsizlikle ve sendikasızlaştırmayla kırıldığı için AB, Avrupalı emekçilerin top yekun bir şekilde hak kaybına uğraması ve her gün yeni tavizler verir bir konuma gerilemesine yol açmıştır.  

AVRUPA BİRLİĞİNDE İŞSİZLİK VE ÖRGÜTLÜLÜK DÜZEYLERİ    

Tıpkı küreselleşme konusunda dünya toplumlarına vaat edilenler gibi, AB’nin kuruluşu sırasında işçiler ve Örgütlerini ikna etmede de yine o parlak vaatlere başvuruldu. Sosyal refah artacak, işsizlik azalacak, ekonomik ve parasal istikrar sağlanacak, sınırlar kaldırılacak ve emeğin serbest dolaşımının önü açılacaktı. Fakat aradan geçen 43 yıllık dönem analiz edildiğinde Avrupa’da mevcut standartların ve hak kazanımlarının gerilediği ve bu durumun sınırları sistem tarafından belirlenmiş bir demokrasi ve insan hakları söylemiyle maskelenmeye çalışıldığı görülmektedir.  

Yukarıdaki tablodan da görüleceği gibi, özellikle 1992 yılında imzalanan AB-Maastricht Anlaşmasından itibaren Avrupa’nın en büyük dört ekonomisindeki işsizlik, anlaşma öncesi dönemlere oranla belirgin olarak yükselmiş, sadece İngiltere’de ise diğer ülkelerdekinden farklı bir gelişme göstererek 1991’deki %8.8 düzeyinden önce %10.1’e yükselmiş fakat hemen ardından düşme trendine girerek 1998 itibarıyla %6.3’e kadar gerilemiştir. İngiltere’deki bu farklı gelişme ise, ülkenin Avrupa Para Birliği’ne üye olmayı kabul etmeyişi ve dolayısıyla diğer ülkelerin uymak zorunda kaldıkları kriterlerin tamamından sorumlu olmaması ve diğer ekonomik dinamikler ile açıklanabilir.  

Diğer üç önemli Avrupa ekonomisine gelince; birliğin oluşum sürecinin başlarında Almanya’da %3’lerde olan işsizlik oranı 1998 yılında üç katına ulaşarak %9’lara tırmanmış; Fransa işsizliği %1’lerden %11’lere fırlamış; İtalya’daki işsizlik ise %3’lerden %12’lere yükselmiştir. Bu sonuçta payı olan reformların başında KİT’lerin ve kamu hizmet alanlarının AB anlaşmalarının doğal bir sonucu olarak özelleştirilmesi ile özellikle 1989’da Doğu Bloğunun dağılması sonrasında Batı Avrupa sermayesinin ucuz iş gücü nedeniyle doğuya akması gelmektedir.  

Avrupa Birliğinin küreselleşmeye entegrasyon konusunda en önemli bölgesel girişim olduğuna ilişkin çok çeşitli kanıtlar vardır. Örneğin,  “Türkiye için Avrupa Stratejisi-Komisyon’un ilk operasyonel teklifleri” başlıklı raporda Türkiye’yi tam üyeliğe hazırlama amaçlı kriterler şöyle belirlenmiştir : 

-                      Ankara Anlaşmasının sağladığı imkanların geliştirilmesi ; 

-                      Gümrük Birliğinin yoğunlaştırılması 

-                      Mali İşbirliğinin uygulanması; 

-                      Yasaların yakınlaştırılması ve birlik mevzuatının kabul edilmesi; 

-                      Luxemburg Avrupa Konseyi sonuçlarının 19 ve 21 sayılı paragraflarında öngörüldüğü gibi, her bir durum için ayrıca karar verilmek üzere Türkiye’nin belirli programlara ve belli kuruluşlara katılımı 

Kaynak : World Employment Report 1996,1997,1998 

Aynı raporda, Komisyon ek olarak “mümkün olan en kısa zamanda Topluluk ve Türkiye arasındaki sermaye hareketlerinin (sıcak para akışı ve sermaye piyasası işlemleri) daha fazla serbestleştirilmesi konusunda bir mekanizma kurulmasının tarafların menfaatine olacağını da belirtmektedir.  

Raporun “Tarım” başlıklı bölümünde ise “Tercihli piyasa girişinde karşılıklı bir iyileşme sağlamak için Türkiye ile yeni müzakereler başlatılacaktır. Müzakerelerin amacı, karşılıklı tavizler ve gümrük vergilerinin sabitlenmesi arasında bir denge üretmek olmalıdır. “ tümcesi yer almaktadır. Oysa, güç dengelerinin çok farklı olduğu iki partner arasında yaşanacak “taviz verme” lerde karşılıklılık esası, tek taraflı sömürü mekanizmasını maskelemenin yollarından biridir.   

Raporda ele alınan bir diğer konu Devlet İhaleleri’dir. Dünya Ticaret Örgütünün yoğun protestolar sonucunda imza altına almayı başaramadığı 3. Bakanlar Konferansı gündemlerinden biri olan Devlet Satın Almaları anlaşmasına (Government Procurement), Avrupa Birliği hukuku içinde Devlet İhaleleri adı verilmiş ve Türkiye gibi aday ülkelerden Devlet’in kendi ihtiyaçlarını karşılama amacıyla açtığı ihalelerde Avrupa’lı yatırımcılara, yerli yatırımcıya eşit haklar sunması istenmektedir. Dünya Ticaret Örgütünde sadece bu konuyla ilgilenmek üzere bir Komisyon oluşturma yönündeki hazırlık çalışmaları hatırlanacak olursa, aday ülkelerden bu taviz koparıldıktan sonra Avrupa sermayesinin işinin ne kadar kolaylaşacağı ve şimdiye kadar Devlet İşletmelerine satış yapan diğer KİT’lerin mali açıdan nasıl bir kaos içersine girecekleri (bu yolla özelleştirmenin alt yapısı ve “haklı” gerekçeleri de  hazırlanmış olacak) anlaşılabilecektir.  

AVRUPA BİRLİĞİ VE SENDİKALAR 

Avrupa’daki ekonomik bütünleşme sürecinin en stressiz ve zahmetsiz şekilde yürütülebilmesinde işçi hareketinin “ikna edilmesi” (?) büyük bir önem taşıyordu. Bütünleşme harekatı, gereksiz grevler, protestolar ve toplumsal tepkilerle engellenmemeliydi. İşte bu nedenlerle işçi sınıfı terminolojisine yeni bazı kavramlar ekleniverdi. Bunlar : Endüstriyel İlişkiler, Sosyal Taraflar, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Çalışma Barışı ve İşyeri Komiteleri gibi kavram ve yapılardı.  

Endüstriyel İlişkiler ile anlatılmak istenen, sanayii ve emek güçleri arasında temel bir çelişki olmadığı, olabilecek sorunların da ancak ve ancak diyalog, uzlaşma süreçleri ile çözüme kavuşturulabileceğiydi. Zaten işverenler, hükümetler ve Sendikalardan (sosyal taraflar) oluşan Ekonomik ve Sosyal Konseyin de temel işlevi şirketlerin kar hadlerini yükseltmek için atmak zorunda oldukları adımları “sosyal diyalog” görüntüsü altında işçi ve memur sendikalarına kabul ettirmekti.  

Bu çerçevede sendikaların attığı her adımın yakından izlenmesi  gerekiyordu. Avrupa İşletme Komitelerinin işlevi de bu izlemeyi yakın plandan ve demokratik bir görünümde gerçekleştirmekti.  Avrupa emek hareketinin kendi geleneğinde geliştirmiş olduğu gerçekten demokratik ve sadece örgütlü işçilerden oluşan işyeri komiteleri süreç içersinde “Avrupalılaştırma” gerekçesiyle değiştirildi, dönüştürüldü ve bugünkü işveren ağırlıklı, sadece sınırlı bilgilendirme çerçevesinde işleyen Avrupa İşletme Komiteleri (AİK) haline getirildi. 1997 yılı başlarında Belçika’nın Vilvoorde bölgesinde kurulu Renault fabrikasında patlak veren olaylara kadar  Avrupa emekçileri ve sendikaları bu yeni komitelerine büyük bir güven duyuyorlardı. Ama, 3500 işçinin bir gecede kapı dışarı edilerek fabrikanın Polonya’ya taşınması kararının açıklandığı ve emek hareketi tarihine Renault-Vilvoorde olayı olarak geçen tarihten itibaren AİK’ler sorgulanmaya, daha doğrusu önceleri bir umut kapısı olarak görülmeye ardından büyük bir hayal kırıklığı ile bu yapıların ne kadar işlevsiz ve işveren güdümünde olduğu görülmeye başlandı. Belçika metal sendikalarının önce kendi ulusal mahkemelerinde Şirket aleyhine açtığı dava, daha sonra şirket merkezinin Fransa’da bulunması dolayısıyla Paris’e taşındı, davalar birbirini izledi fakat Renault’nun ucuz işgücü için doğu Avrupa’ya taşınması engellenemedi ancak işten çıkarılanlar için çeşitli çözümler üretildi.  Bir kısım işçi yerinden yurdundan edilerek Belçika ve Fransa’nın değişik bölgelerine gönderilirken, bir bölümü istekleri dışında erken emekliliğe sevk edildi ve önemli bir bölümü ise halen işsiz.  

Hemen hemen aynı sürece denk gelen ve AİK’lerin Avrupa emekçileri açısından bir koruyucu ya da kurtarıcı olmadığının anlaşıldığı diğer bir olay da İngiltere’de yaşandı. Emek hareketi tarihine Liverpool Liman İşçileri direnişi olarak geçen olay ; bu kez İngiliz emekçilerinin sermaye dayatması karşısında ne kadar yalnızlaştığını gözler önüne seriyordu. Haftalarca süren direniş sırasında ABD liman işçilerinden bile dayanışma grevi desteği alan İngiliz liman işçileri ne yazık ki ekonomik olmanın yanı sıra  artık politik ve sosyal bütünleşmeye de ulaştığını zannettikleri Avrupa Birliği Sendikal hareketinden bu tarz bir destek göremediler. Avrupa sendikalarının kendilerince yaptıkları savunma ilk bakışta mantıklı ve haklı görünüyordu; Dayanışma grevine gitmeleri Avrupa sermayesini kızdırabilir ve sermayenin doğu Avrupa ya da Asya ülkelerine kaçmasına , yani daha fazla işsizlik ve sendikasızlaştırmaya yol açabilirdi. Bu savunma çok acı bir gerçeği de açığa çıkarıyordu: Sanayi devrimini yaşamış, mücadeleler sonrasında kazanımlar elde etmiş, güçlü Avrupa emek hareketi AB sonrasında tam bir uyumlulaşma sürecini yaşıyordu.  

Avrupa sermayesinin Avrupa emek hareketi üzerindeki planları kuşkusuz yer yer tavizlerin de verilmesini gerekli kıldı. Örneğin, esnek çalışmanın Sendikalara kabul ettirilebilmesinde çalışma sürelerinin kısaltılması girişimi çok önemli bir rol oynamıştır. Fakat bugün gelinen noktada esneklik ve a-tipik çalışma öyle bir boyut kazanmıştır ki artık Sendikalar bile bu iki kuralsızlaştırma operasyonunu hukuki bir zemine taşıma ve resmileştirme gereği duymaktadırlar.    

Kaynak : World employment report  

Yukarıdaki tablo, AB üyesi ülkelerdeki işçi ve memur sendikalarının Birliğin en önemli yol ayırımı sayılabilecek 1985-1995 dönemindeki üye kayıplarının ne derece vahim boyutlara ulaştığını gözler önüne sermektedir. Örgütsüzleşmenin Portekiz ve Yunanistan gibi AB’nin ekonomik açıdan daha güçsüz ülkelerinde yaşandığı düzey ise gerçekten ürkütücüdür. Fakat, Fransa gibi dünya ekonomisinde ve dünya demokrasi tarihinde önemli bir yere sahip bir ülkede bile, örgütlü çalışanların %37’sinin gerek işten çıkarılmaları dolayısıyla ve gerekse işini kaybetme korkusu ile Sendikalarına yabancılaşmış olmaları AB gibi sermaye ittifaklarının oluşturulması ardındaki gerekçeler açısından kuşkular doğurmaktadır.  

Bir diğer AB ülkesi Belçika’da da AB-Maastricht Anlaşması benzer nitelikte sorunlar getirdi sendikaların önüne. 1992 yılından başlayarak %8’lerden %13 düzeyine fırlayan işsizliğe çözüm önerisi olarak 1993 yılının sonunda Belçika Hükümeti tarafından hazırlanan “Küresel Plan” isimli yeniden yapılanma yasası gereğince 1994-1996 yılları arasındaki üç yıllık dönemde ücretlerin dondurulmasına karar verildi. Tüm ikramiye ödemeleri ve sosyal yardımların da bu yasa kapsamında olması ve sadece daha önce yürürlüğe giren endexleme sisteminden kaynaklanacak ücret artışlarının yasa kapsamı dışında tutulması konusunda mutabakat sağlandı. Hedef, sözde “Belçika’daki işsizliği ve ücret-fiyat endexinden kaynaklanan enflasyonu aşmaktı “. Ama işsizlik azalacak yerde artış gösterdi, enflasyon ise dönem başındaki %3 seviyesinin sadece 1 puan altına inerek %2’ye geriledi ve olan Belçika’lı emekçilerin üç yıllık süreçte eriyen ücretlerine oldu. Belçika sermayesi açısından bir taşla iki kuş vurulduğunu söylemek abartı olmayacaktır. Çünkü Şirketler bir yandan artan enflasyon oranının üzerinde kazanç sağladıkları halde, işçi ücretlerinin dondurulmasından da büyük bir nema elde ettiler üstelik işsizlik azalmadığı için sendikaların pazarlık gücü de artmadı. Diğer yandan 90’lı yılların başından itibaren,aslında geleneksel olarak iş bırakma ve grev eylemlerine pek sıcak olmayan Belçika Sendikaları ağırlaştırılan yaşam ve çalışma koşullarını iyileştirme amacıyla iş bırakma eylemlerine başladılar. Fakat ülke yasaları bu geleneğin bozulmasına göz yummadı ve 1994 yılında Volkswagen fabrikasında yaşanan olayda grev yapanların çalışmak isteyenlere engel oldukları gerekçesiyle grevciler grevde oldukları her bir gün için ve kişi başına 100 bin Belçika Frangı para cezasına çarptırıldılar. (AB demokrasisi)  

İkinci Dünya savaşından ciddi yara alarak çıkan Belçika’nın savaştan sonraki en temel sorunu öncelikle iç ve sınır ötesi çatışmalardan korunmak için büyümeyi sağlayabilmek ve adil bir gelir dağılımına ulaşabilmekti. Bugün ise özellikle Birliğe üye olmanın getirdiği sonuçlardan sonra temel hedef ülkenin (?) rekabetçi gücünü koruyabilmesi için gelir dağılımı adaletinden önemli oranda vazgeçilmesidir. (WAGE FORMATION IN AUSTRIA, DENMARK, BELGIUM, FINLAND, GERMANY, GREAT BRITAIN, NEW ZEALAND, NORWAY- a Report from the Swedish Metalworkers’ Union- Sayfa 69) 

Avrupa Birliğine üye ülkelerden Danimarka’da da aynı tarihlerde benzer bir süreç yaşanmaktaydı. 1950-1960 döneminde Danimarka İşçi Sendikaları Örgütü LO ile İşveren Sendikaları Örgütü DA arasında yapılan bütün toplu iş sözleşmeleri tarafların kendi iradeleri ile yapıldı ve herhangi bir Hükümet müdahalesi yaşanmadı. Fakat 70’li yıllarda ülkeyi daha doğrusu ülke emekçilerini artık çok zor günlerin beklediği ortaya çıkmıştı. Özellikle petrol krizi (?)ve ardından buna bağlı olarak yaşanan makro ekonomik çöküntü işsizliğin büyük bir hızla ve öngörülmesi mümkün olmayan düzeylere fırlamasına yol açtı. 

Yıllar itibarıyla Danimarka’da işsizlik(Kaynak: Wage Formation) 

İşsizlik artışı, 1973 yılından itibaren toplu iş sözleşmelerini çıkmaza sürükledi ve 1975 yılında Danimarka Hükümeti çıkardığı bir yasa ile 75-77 dönemi ücret artışlarına müdahale etti. 1977 ve 1979 TİS görüşmelerinde de aynı süreç yaşandı ve sözleşmeler Devletin yasa ile öngördüğü düzeylerde bağıtlandı. 1981 yılında Danimarka işçi ve işveren sendikaları belli bir mutabakata vararak o sözleşme döneminde Devleti sürecin dışında tutma kararı aldılar. Fakat bunun için sıfır noktasına geri dönülmesi ve her şeyin savaş öncesi durumuna getirilmesi yani sektörel TİS’lerin yapılması gerekiyordu. Fatura yine emekçilere çıkarılacaktı alternatifi ise Devletin sürece müdahale etmesi ve koşulların daha da ağırlaşmasıydı. Bu arada, sendikal faaliyetlerde bir artış ve güçlenme görüldüğünde atılacak adım da : ücret dışı sosyal haklar ve sosyal güvenlik sistemlerinde kesintiye gidilmesi olarak belirlenmişti. Dikkati çeken bir diğer gelişme de Danimarka’nın AB üyeliği sonrasında İşveren Örgütü DA’nın hızla merkezileşmesi, başka bir deyişle güçlenmesi oldu. Bu gelişmeye Danimarka’da “Merkezileşen ademi merkeziyetçilik” adı verildi.  

Gerek ülke örnekleri ve gerekse tek tek olay örneklerinden görüldüğü gibi Avrupa Birliği aslında, demokratikleşme ve insan hakları maskesi ardında  Dünya Bankası ve IMF’nin gelişmekte olan ve az gelişmiş ekonomilerde uyguladığı politikaların, Avrupa’nın gelişmiş ülkelerinde uygulanmasından sorumlu bir misyonu yürütmektedir. Hatta Avrupa Komisyonu tarafından her bir aday ülke için yıl bazında hazırlanmakta olan düzenli raporlardan Türkiye-1999 raporu incelendiğinde tam üyelik açısından zorunlu koşulların, 30 Kasım 3 Aralık tarihlerinde Seattle-ABD’nde toplanan Dünya Ticaret Örgütü 3. Bakanlar Konferansı ile imza altına alınmak istenen küreselleşme anlaşmalarıyla birebir örtüştüğü dikkati çekmektedir:  Raporda, Avrupa Birliğine tam üyelik için öncelikli koşulun tam ve işleyen bir serbest piyasa ekonomisinin var olması zorunluluğunun defalarca altı çizilirken, bir yandan bununla tam olarak neyin kast edildiği açık açık anlatılıp, adeta MAI-Çok Taraflı Yatırım Anlaşmasının maddeleri sayılıyor. Türkiye’de pek çok demokratik kitle örgütü ve sendikanın ulaşamayacağı kadar ayrıntılı bir ülke raporunun hazırlanmış olması, Avrupa Komisyonunun tıpkı IMF ve Dünya Bankasının az gelişmiş ve gelişmekte olan ülke ekonomilerine uyguladığı yakın plan izleme stratejisinden hareket ettiğini, üstelik bu izlemeyi henüz aday olarak bile kabul etmediği ülkelere dahi uygulayabildiğini ortaya koyuyor. Raporda Türkiye’deki 57. Hükümetin icraatlarından ve özellikle yapısal reformlarından büyük bir övgü ile söz edilmekte ve     “ Merkezi Hükümet Maliyesi, IMF rehberliğindeki ekonomik pekiştirme hedefleriyle büyük ölçüde uyumlu olmaya etti. Bu, daha önceki girişimlere kıyasla dikkate değer bir başarı ve önemli bir değişimdir. IMF rehberliğindeki istikrar programı çerçevesinde devlet varlıklarının özelleştirilmesi, borç itfası için merkezi bir rol oynamaktadır. 1998 yılının ilk yarısında özelleştirme hayli başarılı olmuş, elde edilen özelleştirme hasılatı ise 1985 yılında özelleştirmenin başlamasından bu yana gerçekleşen özelleştirme gelirlerinin neredeyse dörtte birine yaklaşmıştır. Devlet Bankalarının özelleştirilmesi ile ilgili olarak konut inşası finansmanında uzmanlaşmış olan Emlak Bankası halen yeniden yapılandırılmaktadır. İki diğer Banka, Halk Bankası ve Ziraat Bankası da özelleştirme listesindedir, fakat mevcut durum bu Bankalar için yeterli ilgi yaratmayı zorlaştırabilir. Bankalar yasasında yeni yapılan değişiklikler önemli mevzuat boşluklarını kapatmış ve gelecek yılın başına kadar faaliyete geçmesi beklenen Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu adında yeni bir organ ihdas edilmiştir. Ancak, Devlet Bankalarının hala çok büyük olan rolünün azaltılması gibi yeni adımlar atılması gerekmektedir. Ayrıca, uzun tartışmalar ve sendikaların kitlesel direnişine rağmen Parlamento, kamu maliyesine halen ağır bir yük olmaya devam eden emeklilik sisteminde reform yapılmasını öngören bir yasayı kabul etmiştir. Kopenhag kriterleri açısından bakıldığında, gelişmiş bir mali sektör ve piyasaya giriş ve piyasadan çıkış önünde her hangi bir engel bulunmaması, ekonominin verimliliğini arttırır. Yıllarca sık sık hükümetlerin değiştiği bir dönemden sonra Nisan 1999’daki parlamento seçimleri, mecliste rahat bir çoğunluğa sahip ve gecikmiş yapısal reformları gerçekleştirmek ve 90’lı yıllar boyunca Türk ekonomisini felç eden yüksek düzeylerde kronik enflasyonu ve kamu açıklarını indirmek için güçlü bir siyasi taahhüt içinde olan bir koalisyon hükümetinin kurulması sonucunu getirmiştir. Hükümet tarafından gerçekleştirilen seri reformlar ihtiyacı konusunda Türkiye Sendikaları Hükümet ile hemfikir görünmektedirler. Yeni Hükümet, uluslar arası tahkime imkan sağlamak için, bir anayasa değişikliğini parlamentodan geçirmiştir. Bu düzenleme, enerji, telekomünikasyon ve alt yapı sektörlerinde işletmelerin özelleştirilmesini kolaylaştırmakta ve yabancı yatırımlar önündeki önemli bir engeli de ortadan kaldırmaktadır. (Oysa, hiçbir AB üyesi ülkede Türkiye’de kabul edildiği şekilde Şirketlere, hem de kamu yararının söz konusu olduğu alanlarda Devletleri dava etme hakkı tanınmamıştır ) Türkiye’de düzgün işleyen bir piyasa ekonomisi kurma süreci tamamlanmış değildir çünkü, özellikle tarımda ve mali sektörde önemli Devlet hakimiyeti alanları ve piyasa çarpıklıkları hala mevcuttur. Bu yüzden yapısal reformlar devam etmek zorundadır. Fiziksel alt yapı büyüme için potansiyel bir dar boğazdır. Özellikle demir yolu sistemi eskimiş haldedir ve ancak büyük açıklarla işlemektedir. Türkiye, AB ile sanayi ve işlenmiş tarım mallarını kapsayan bir Gümrük Birliğini önceden kabul etmiş tek aday ülkedir. Küçük ve çok küçük aile şirketleri Türk özel sektörünün bel kemiğidir. İmalat sektöründe bu şirketler toplam işletme sayısının %99.5’ini oluşturmakta, toplam istihdamın %61’1’ini sağlamakta ve toplam katma değerin %27.3’ünü yaratmaktadırlar. Ancak bu firmaların önemli bir bölümünün daha büyük bir piyasada rekabet gücü sınırlıdır çünkü Türk sermaye piyasalarına erişimleri kısıtlıdır(öz kaynakları yetersizdir).  

Avrupa Komisyonunca tüm aday statüsündeki ülkeler için düzenli olarak hazırlanmakta olan raporlardan Türkiye için olanı- Türkiye 1999- raporunda ise şu saptamalara yer verilmektedir.  

·                     Türkiye’de enflasyonist gelişmelerin esas nedenleri, tarımsal destek amaçlı kamu harcamaları ile kamu sektöründe ücretlerin hızlı büyümesidir. Oysa, Türkiye’de 1984 yılına kadar toplam 23 farklı tarım ürünü için destekleme yapılırken 2000 yılında desteklenen ürün sayısı 3’e gerilemiş, tarımın ülke GSMH’sından aldığı pay ise 1980’deki %24 düzeyinden 1997 yılında %12.7’ye gerilemiştir. Kamu kesimindeki reel ücretlerin gerilemesi ise artık tüm Türkiye halkı tarafından bilinen bir gerçekliktir.  

·                     Türk Hükümeti, enflasyonist ataleti kırmaya çalışmış ve tarımsal fiyat desteği ile kamu sektörü ücretlerinin geriye doğru değil, ileriye doğru endekslenmesine geçmiştir. Enflasyonun çıkış trendinde olduğu dönemlerde geriye doğru çalıştırılan ücret artışları, enflasyon düşerken de tam tersi bir şekilde ileriye doğru endekslenerek emekçilerin her şekilde kaybetmesinin ortamı hazırlanmış olup; ve A.Komisyonu da bu oyuna alkış tutmaktadır. 

·                     Merkezi Hükümet Maliyesi, IMF rehberliğindeki konsolidasyon hedefleriyle büyük ölçüde uyumlu olmaya devam etmiştir. Bu daha önceki konsolidasyon girişimlerine kıyasla dikkate değer bir başarı ve önemli bir değişimdir. Bugün artık tüm dünya emekçileri ve yoksul halkları tarafından  protesto edilen IMF politikaları, A.Komisyonu tarafından takdirle karşılanmaktadır. 

·                     Devlet Bankalarının hala çok büyük olan rolünün azaltılması v.b yeni adımlar atılması gereklidir. Bu saptama ile Kamu Bankalarının kapatılması veya özelleştirilmesi gereğine işaret edilmekte, kapatılan Bankaların topluma yüklenen bedelinin IMF’den alınacak kredilerin 2 katından bile daha fazla olduğundan ise hiç söz edilmemektedir.   

·                     Gündem 2000’de ortaya konduğu gibi, işleyen bir piyasa ekonomisinin varlığı, ticaretin ve fiyatların serbest olmasını ve mülkiyet hakları dahil, icra edilebilen bir piyasa ekonomisinin performansını arttırır. Gelişmiş bir mali sektör ve piyasaya giriş ve piyasadan çıkış önünde önemli herhangi bir engel bulunmaması, ekonominin verimliliğini iyileştirir.   

·                     Türkiye’de fiyatlar prensipte serbest piyasa süreçleri tarafından belirlenmektedir. Ancak, tüketici fiyat endeksi sepetindeki kalemlerin kabaca 1/3’ü hala idari (kamu tarafından) fiyatlamaya tabidir. Kamunun tüm fiyat müdahalelerine engel olmayı amaçlayan bu anlayış, acaba gelecekte asgari ücret tespitine de karşı çıkacak mıdır? 

·                     Avrupa Birliğinden Türkiye’ye ithal edilen gıda maddeleri üzerinde mevcut olan gümrük muayeneleri acilen kaldırılmalıdır. 

Doğrudan toplum sağlığını ilgilendiren bir konuda bile sermaye çıkarlarına öncelik veren Avrupa Birliği’nin insan hakları,tüketici sağlığı,  çevre ve gıda tüzükleri acaba sadece göstermelik düzenlemelerden mi ibarettir?  

·                     Avrupa Birliği ile Türkiye arasında imzalanmış olan Gümrük Birliği anlaşmasının hizmetler sektörü ve kamu satın almalarını da kapsayacak biçimde genişletilmesi imkanı konusunda ön görüşmeler devam etmektedir. Özellikle Hizmetler sektörünün, çok geniş bir toplum kesimini ilgilendirdiği halde G.Birliği gibi bir anlaşmaya dahil edilmesi amaçlı bu görüşmelerden kamu oyunun hiç haberdar edilmemiş olması “sosyal diyalog” çağrılarının da ne kadar gerçek dışı olduğunu ortaya koymaktadır.  

·                     Çelik sektörü ile ilgili olarak, Ereğli Demir Çelik işletmesinin özelleştirilmesi, 1997 yılı için planlanmış olduğu halde hala gerçekleşmemiştir. Liberalizasyonun öncüsü konumunda olan ülkelerde bile stratejik bir öneme sahip olduğu gerekçesiyle en az %30’u kamunun elinde tutulan çelik üretimi alanında ülkemizde özelleştirme için, Komisyon tarafından gözterilen bu  acelenin kimler adına olduğunu tahmin etmek güç olmayacaktır.  

·                     Türkiye’nin enerji politikaları büyük ölçüde A.B.ninkiler ile uyumludur. Nükleer enerjiden yararlanma ve inşa edilmesi planlanan Akkuyu nükleer santralı konusunda henüz, önemli her hangi bir politika değişikliği olmamıştır. A.B. ülkelerinde yıllar itibarıyla sayıları hızla azaltılan nükleer santrallerin ülkemizde başlatılması konusundaki teşvikine rağmen, Komisyonun enerji politikalarımızın A.B. ile uyumlu olduğu yönündeki bu görüşü kendi içinde bile çelişmektedir.  

·                     A.B. den canlı, büyük baş hayvan ve sığır eti ithalatı üzerine Türkiye tarafından konulan kısıtlamalar, Türkiye ile A.B. arasındaki tarımsal ticaret ilişkilerine engel olmaya devam etmektedir.” denilmektedir.  

Aynı raporun “Müktesebatın diğer sektörleri” başlıklı bölümünde ise bir başka şaşırtıcı ifade dikkat çekiyor. Gümrük Birliği kararları ve Avrupa Stratejisi teklifleri çerçevesine girmeyen, fakat yine yasaların geniş kapsamlı bir yakınlaştırılması bağlamında önem taşıyan sektörlerle ilgili uyum yasalarının ele alındığı bölümün Merkez Bankası ile ilgili kısmında şöyle deniyor : “ Türkiye Merkez Bankası bir ölçüde fiili bağımsızlığa sahip olmakla beraber, para makamlarının tam hukuki bağımsızlığını sağlamak için, ilgili mevzuatın uyumlu hale gelmesi gereklidir. Kamu makamlarının mali kurumlara hiçbir biçimde imtiyazlı erişim imkanı olmamasını sağlamak için mevcut mevzuatın daha fazla incelenmesine ihtiyaç vardır.” (Türkiye’nin Katılım Yönünde İlerlemesine ilişkin Komisyon 1999- Düzenli Raporu) 

Tıpkı Dünya Bankasının temel hedeflerinde belirtildiği gibi Avrupa Komisyonunun da Merkez Bankasının bağımsızlığına atfettiği bu büyük önem aslında bu piyasa düzenleyici bankaların ulus devletlerin kontrolünden çıkarılarak dünya finans spekülatörlerinin emrine sunulmak istenmesinden kaynaklanmaktadır.  

Raporun “Enerji” başlıklı bölümünde de ilginç tespitler yer almaktadır :  

“ Özelleştirme ve uluslar arası Tahkim olanağı getiren son Anayasa değişikliği, bu sektörde önemli bir gelişme olmuştur. Türkiye, aynı zamanda enerji sektöründe bağımsız bir yapı (düzenleyici organ) oluşturmayı da düşünmektedir. Enerji verimliliğinin arttırılması bir önceliktir, fakat bu konuda yapılacak çok şey vardır.” 

Türkiye emekçilerinin durdurabilmek için her yolu denediği uluslar arası tahkim ve özelleştirme konularındaki anayasa değişikliğine Avrupa Komisyonu tarafından gösterilen bu sıcak ilgi ise daha da düşündürücüdür.  

Raporun “Tarım” başlıklı bölümünde, “Bir başka önemli konu, tarımsal ürünlerin pazarlanması ve işlenmesinde devlet faaliyetinin kaldırılması ile ilgilidir. Alkollü içecekler, tütün, tahıllar, çay, şeker ve kırmızı et gibi ürünlerde devlet faaliyeti hala yoğun olarak devam etmektedir.” Benzer cümlelere “Sanayi ve KOBİ politikası” başlıklı bölümde de rastlanmakta ve “Sanayi politikasının önemli bir boyutu, devlet yardımlarının kontrol edilmesidir” denerek, rekabetle ilgili bölüme gönderme yapılmaktadır.  

“Sermayenin serbest dolaşımı” başlıklı bölümde ise “ Son dönemde serbestleşme tedbirleri alınmamıştır. Özellikle madencilik, enerji ve bankacılık sektörlerinde yabancıların doğrudan yatırım yapmaları üzerinde kısıtlamalar devam etmektedir. Emlak alanında yapılabilecek yabancı sermaye yatırımları da kısıtlamaya tabidir. Yurt içi sermaye piyasalarında yabancı menkul kıymetlerin halka arzı, ancak asgari bir kalite siciliyle mümkündür. Son olarak sigorta şirketlerinin teknik yedekleri yabancı varlıklara plase edilememektedir.” denilmektedir. 

“Ticaret Politikası” başlığı altında ele alınan bölümdeki ifadeler çok daha dikkat çekici bir dille yazılmıştır : “ AB, Türkiye ile gümrük birliğinin, hizmetleri ve kamu alımlarını da kapsayacak biçimde genişletilmesi ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) içinde Türkiye ve diğer aday ülkeler ile işbirliğinin arttırılması sonucunda, Türkiye’nin pozisyonu, GATS v.b. anlaşmalar çerçevesinde AB’nin pozisyonuyla giderek daha fazla uyumlu hale gelebilecektir.” Son derece net bir ifade ile Avrupa Birliği politikalarının Dünya Ticaret Örgütünün nasıl ayrılmaz bir parçası olduğunun anlatıldığı bu cümleler bir yandan da ciddi bir göz dağı içermektedir. AB tam üyeliğini hedefleyen bir ülke olarak Türkiye’nin DTÖ dayatmalarına değil karşı çıkması, görüşünü ifade etmesi bile imkansız hale getirilmeye çalışılmakta ve ne gariptir ki DTÖ’de talep edilenlerin aynıları istenmektedir.