Hungry? - Over de gewoonte van het vasten
Jezus antwoordde:‘Bruiloftsgasten kunnen toch niet treuren zolang de bruidegom bij hen is? Maar er komt een dag dat de bruidegom bij hen wordt weggehaald, dan zullen ze vasten.’
Matt.9:15
‘Het was niet de bedoeling van Christus het vasten te verwerpen of te verachten…het was zijn bedoeling het vasten te herstellen in zijn oorspronkelijke betekenis.’
Maarten Luther
De belangrijkste gedachte achter vasten is dat je vrijwillig afziet van een normale gewoonte ter wille van meer geestelijke activiteit. Je wijkt daarmee dus af van je normale gewoonten om tijd te nemen voor extra concentratie op God. In de Bijbel wordt vasten in de eerste plaats betrokken op eten. De Bijbel beschrijft vasten als de onthouding van alle voedsel, vast en vloeibaar, maar niet van water.
Geschiedenis
Vasten is sinds de Middeleeuwen uit onze cultuur verdwenen. Als reactie op de overdreven zelfkastijdingpraktijken die door sommige monniken werden bedreven, nam het christendom na de reformatie in grote lijnen afstand van alles wat maar enigszins als deed denken aan ‘het zelf verdienen van de hemel’. Door daarin door te slaan werden er trouwens meer gezonde gewoonten de kerk uitgewerkt (bijv. meditatie, biecht).
Interessant is om te weten dat bijvoorbeeld Maarten Luther en Johannes Calvijn zelf mannen waren die er een zeer gedisciplineerd gebedsleven op na hielden en dat ze ook regelmatig tijd namen om te vasten. Ze volgden daarbij slechts het voorbeeld van bijvoorbeeld Mozes, David, Elia, Ester, Daniël, Anna de profetes, Paulus en Barnabas en Jezus Christus.
De eerste christenen vastten ook met grote regelmaat. In het jodendom was vasten ook al een bekend gegeven. De Farizeeër in de gelijkenis van Jezus (Luc.18:12) vastte tweemaal per week. Blijkbaar was dat toen een gewoonte. In het vroegste christendom was het gebruikelijk om tweemaal per week te vasten: woensdag en vrijdag.
In de zesde eeuw werd tijdens het tweede concilie (een kerkelijke vergadering, soort synode) in Orléans regelmatig vasten voor kerkleden verplicht gesteld.
John Wesley (1703-1791), een van de grondleggers van de Evangelische beweging in Engeland, probeerde de gewoonte van de eerste christenen weer in te voeren: woensdag en vrijdag vasten. Niemand kon in zijn kerk werken in het team wanneer hij niet deze gewoonte had. Hoewel hij lang niet iedereen hierin meekreeg, was vasten in zijn dagen wel veel gewoner dan nu. Aan het einde van de 19e eeuw verdwijnt het steeds meer uit het denken van de mensen en van 1861 tot 1954 verschijnt er in de Engelse taal niet één publicatie over het onderwerp.
De laatste jaren neemt de belangstelling voor de oude christelijke gewoonten onder christenen weer toe en dus ook voor het vasten.
Maar wat zegt de Bijbel?
Voor vasten op vaste tijden kent de Bijbel geen voorschriften. Je kunt dat dus ook niet dwingend opleggen. Je kunt hooguit mensen adviseren er een geregelde gewoonte van te maken. De Bijbel laat duidelijk zien dat vasten op zichzelf een normaal onderdeel is van het geestelijke leven. De twee citaten bovenaan van Jezus en Luther geven goed weer wat de Bijbelse positie over vasten is. Jezus ziet het als een duidelijk gegeven dat zijn volgelingen zullen vasten in de periode tussen hemelvaart en zijn terugkomst aan het einde van de tijd. (Lees hiervoor de hele tekst in Matt.9) Verder zegt Luther dat vasten bedoeld is voor het verdiepen van ons contact met God, want dat is de oorspronkelijke betekenis.
Conclusie: geen bindende voorschriften over de frequentie van het vasten, maar wel vasten zien als normaal onderdeel van het leven met God.
Wanneer dat zo is, waar zijn dan de mensen die vasten vandaag? Willen we ermee beginnen wanneer ons duidelijk wordt dat het er net zo goed bij hoort als geven, liefhebben, bidden, enz. (zie de Bergrede - Matt. 5-7) Of zijn we helemaal gewend om een leven te leiden waarin christen zijn niets kost?
Het doel van vasten
In de eerste plaats is vasten bedoeld om je te richten op God. Zoals Richard Foster zegt: ‘God moet het centrum en het doel van ons vasten zijn, en niet het verkrijgen van geestelijk inzicht, het ontvangen van kracht, of gebedsverhoringen.’ (vgl. Zach.7:5)
In de tweede plaats komt tijdens vasten aan het licht waardoor we beheerst worden. Veel van onze onrust wordt door eten weggewerkt (en door andere zaken, zoals tv-kijken, computeren, msn-nen, sms-sen, etc.) Vasten verootmoedigt ons dus, het maakt ons klein doordat we tegen onze eigen zwakheid aanlopen. Woede, drift, jaloezie, geldingsdrang, hoogmoed, angst, prikkelbaarheid, deze dingen komen bij het vasten snel boven.
Vasten onderwijst ons. Het maakt onze geest gevoeliger en stimuleert ons denkvermogen. In Deut.8:6-12,14 en 17 wordt er een verband duidelijk tussen overdaad en vergeetachtigheid. Mensen die veel eten, consumeren zijn geestelijk vaak minder scherp. Mark Buchanan zegt in zijn boek Jouw God is te veilig: ‘Steeds meer mensen zijn vraatzuchtig wat betreft voedsel, maar lijdend aan anorexia als het om de Bijbel gaat’.
Vasten leert ons meer als God te zijn. In Jesaja 58 lees je de meest uitgebreide verhandeling over vasten in het Oude Testament. Uit dit gedeelte blijkt dat God vasten en de houding ten opzichte van de naaste aan elkaar koppelt. Hij wil dat wij barmhartig zijn zoals Hij. Vasten is gericht op het worden zoals Jezus, zoals God. Vasten confronteert ons met het hongergevoel van een derde van de wereldbevolking. Het bepaalt ons bij de nood van anderen. Het kan op die manier een moment worden om je terug te trekken uit de consumptiecultuur waar we deel vanuit maken. In 1993 schreef George Ritzer, een Amerikaanse socioloog, het boek The McDonaldization of Society. In deze studie omschrijft hij hoe de hele westerse maatschappij steeds meer op persoonlijk genot en directe behoeftenbevrediging gericht is. En daar zitten wij dus midden in! Vasten helpt ons om de uitweg te zoeken. Om de dwaasheid van een dergelijke levensstijl in te zien.
Voor verdere studie en gesprek:
Behalve tijdelijke onthouding van voedsel zijn er ook andere gebieden waarop het principe van vasten kan toepassen. Richard Foster noemt in zijn boek Het feest van de navolging de volgende zaken:
Mensen. Het is belangrijk om tijd alleen met God en jezelf te hebben. Wanneer je altijd anderen nodig hebt om iemand te zijn, is het misschien verstandig om periodes alleen met God en jezelf te plannen.
Radio, televisie, internet. Neen je eens voor om een week geen van deze dingen te gebruiken, tenzij strikt noodzakelijk voor studie of werk. Probeer de ‘overtollige’ tijd door te brengen met gebed, de Bijbel, het lezen van een goed boek. Vraag volwassen christenen om hun ervaringen met de Bijbel of boeken of gebed.
Telefoon. Trek thuis gewoon een dag de stekker eruit. Zet je mobiel af. Kies ervoor eens alleen bereikbaar te zijn voor God.
Reclameleuzen. Neem je voor om een bepaalde tijd reclameleuzen te ontleden en de Bijbelse waarheid ertegenover te zetten. Weiger de boodschap van de reclamemakers te consumeren.
Begeef je in de ‘andere wereld’. Begeef je onder de gebrokenen, de verdrukten, de armen, de zieken, aidsslachtoffers, etc. Verplaats je in hun wereld, waar je kunt letterlijk: zoek ze op . En waar je ze niet persoonlijk kunt opzoeken: bekijk documentaires, internetsites, bezoek bijeenkomsten over christenvervolging van Open Doors , verdiep je in de Micha Campagne of neem een kijkje in Darfur.
Bijbelgedeelten
Vragen/opdrachten:
1. Wat kwam er als eerste bij je boven door het onderwerp vasten:
Hmmm…
Bah!
Te gek!
Goed dan…
Vrijheid
Dat meen je niet!
2. Wat lijkt jou het moeilijkst van vasten?
3. Heb jij wel eens gevast (op welke manier dan ook?)
4. Ben jij van plan om er iets mee te gaan doen? Wil je er iets over vertellen?
Om te lezen:
Jouw God is te veilig, Mark Buchanan. Hoofdstuk 18: Vast en leef. (Uitg. Medema)
Het feest van de navolging, Richard Foster. Hoofdstuk 4: Vasten (Uitg. Ekklesia)
Vasten, J.W. Roosenbrand (Uitg. De Vuurbaak)