NARRAZIO EREDUAK

1. Funtsezko osagai eta eredu teorikoak

Narrazioa egoera ezberdinen uztardura da, non gertaerak ematen dira, berarizko ingurune batean kokatutako pertsonaiek parte hartzen/eragiten dutelarik. 3 irizpide narratibo daude:

• Ekintza narrazioaren ezinbesteko osagaia da.

• Pertsoanaiak ekintza hori jasaten edo eragiten du.

• Eraldakuntza ematen da, hasierako egoera ekintzen eraginez, aldatzen delako.

3 osagai hauek ikuspuntu fenomenologikotik eta formaletik azter daitezke:

1. errealak bailitzan hartzen ditu fenomenologikoak

2. formaletik osagai horiek egitura logiko horretan, narrazioan, duten betekizuna aztertzen da.

Aztergaiak konstanteak dira:

a) PERTSONAIA:

IkFenomenologikotik guregandik hurbil aurkitzen da pertsonaia, izaerak eta portaerak zehaztuko dute nolakoa den:

• lauak, dimentsio bakarrekoak edo borobilak, konplexuagoak

• linealak garapen uniformea narrazioan zehar, edo kontraesankorrak, uniformea ez denean

• estatikoak aldatzen ez direnak, edo dinamikoak aldatzen direnak

Portaerak

• eginkorrak ekintzak eragiten dituztenean, edo geldoak, ekintzak jasaten dituztenak

• manipulatzailea beste pertsonaiek zerbait egitera bultzatzen dituena, edo buruaskea, gauzak bere kabuz egiten dituena

• hobetzailea, gauzak hobetu asmoz egiten ditu, edo degradatzailea, gauzak txartze aldera

IkFormaletik 6 betekizunetara murrizten ditu pertsonaien funtzioak:

1. Subjektua: helburu edo xede bat lortzeko asmoz mugitzen den pertsona

2. Objektua: subjektua objektu batek mugituta egingo ditu ekintzak

3. Laguntzailea: subjektuari helburua lortzeko asmotan gauzatutako ekintzetan lagunduko dio, ibilbidean oztopoak izango baititu subjektuak

4. Aurkaria: subjektuari oztopoak jartzen dizkiona

5. Agindu-emailea: subjektuari objektuaren lorpena agintzen diona

6. Onuraduna: lorpenetik etekinak ateratzen dituena

Betekizunak: pertsonaia batek betekizun bat baino gehiago bila ditzake!

b) EKINTZA

IkFenomenologikotik ekintzak eragin ditzakeen erantzunak desberdinak izan daitezke

• nahitakoa pertsonaia batek borondatez egiten duenean, edo nahigabekoa, ondorioak aurrikusten ez direnean

• iragankorra ekintza besteengan eragina duenean, edo iragangaitza, eraginik ez duenean

• indibiduala, ekintzaren erantzunkizuna indibiduo bati dagokionean, edo kolektiboa talde bati dagokionean

Ikformaletik ekintza horrek betekizun bat izango du narrazioan:

1. gabetasuna: asetu behar den gabezi bat dugu

2. debekua/eginbeharra: pertsonaiak debeku baten aurrean errespetatu edo urratu egin daiteke

3. bidea: fisikoa edo psikologikoa izan daiteke

4. iruzurra: beltzez, itzalez... beteriko leku batetik pasatzea, oztopoak saiestuz

5. probak: (aurretiazkoak/nagusia) pertsonaiak aurretiaz probak gainditu beharko ditu, esperientzia horrekin proba nagusiari aplikatzeko

6. ospakizuna: gauzak argi egon badira, ospakizuna (saria) egongo da; betela zigorra

c) ERALDAKUNTZA

IkFenomenologikotik itxura erreala hartu dezakete

• izaera edo portaera

• indibiduala indibiduo bakarrari dagokionean edo kolektiboa talde bati dagokio eraldakuntza denean

• explizitua/agerikoa logikoa eta aurrikusia denean, edo inplizitua/ezkutukoa ustekabekoa denean

IkFormaletik

• logikoa: aurrikus daitekeen eraldakuntza & ondorioak

• ustekabekoa: logikoa ez dena, sorpresazkoa

• etendura: amaiera hasierako egoerarekin parekatu daiteke; abiapuntu eta helmugaren artean ekintzak gertatu arren, amaiera eta hasiera egoera berdinak dira.

ENUNZIAZIOA

a) Prozesu bat da bi poloen artean:

• egileaz ...eta... ikusleaz (birtualak & testualak)

• enuntziatzailea (esalea) ...eta...enuntziataria (esataria) irakurle eredu batentzat

Egilea testutik ondorioztatzen da: marratzu daitezke

• nola irakurri behar den

• zer atera beha den

• nork irakurri behar duen

b) Bitartekotasuna da hizkuntza eta testuaren artean

Hizkuntza	Testua
Arauak: sintaktiko, semantiko, gramatikalak	Gauzatuta: aukeratuz eta konbinatuz

c) Ekintza: testutaren aztarnak

Emile Benveniste linguistak bi testu mora ezberdintzen ditu:

1. testu historikoa: (historia). Objetiboa da eta objetibitateraren itxura ematen du; enuntziazio prozesuaren aztarnak ezabatzen/estaltzen saiatzen da. Narrazioak ia-ia objetiboak dira, ez dute narratzailerik behar. Gauzak bere kasan kontatzen direla ematen du.

2. testu diskurtsiboa: (diskurtsoa) subjetiboa dena, narratzaile zehatz bat dedinitzen du

Deiktikoak: pertsona izen ordeak, lekuzko adberbioak, adjetiboak, aditzen denborak

IE Lengoaia ote da?

Ez du kode sendorik: behar du	Badauka:
aukera multzo ba (stock) baliokidetasun sistema insitituzionalizazioa: guztiok onartzen duguna	- Aukera anitza gauzak adierazteko - Ez dago lexikorik: badaude moduak baina beti ez du esanahi bardina - Gauza batzuk berdintsu ulertzen ditugu

Beraz kode ahulak dira IE-zkoak. · ezberdindu daitezke:

Grafikoa Hitzak-esanak: ozena, soinuarekin doa Teknologikoak (aukera adierazkorrak): formato mota, euskarria(sentsibilitate granoa) analogiko/digitala kolore/zuribeltza

Bisuala: irudi konposaketa nola antolatu ikonizitatea: itxura planoan kamera mugimenduak argiztapena Sintaktikoa: planoen muntaketa/segidak

Irudi/soinu bidez informazioa igorri daiteke, baina sentimenduak adierazi ere.

Adierazteko modu honek badu subjetibotasun handi bat.

ENUNZIAZIO MOTAK

1 GARDENA

Objetiboaren itxura ematen du (testu historikoak)

Ez du behar narratzialerik, enunzioazioaren aztarnak ezabatzen saiatzen da.

Ez gara formaz ohartazen: istorioak pisua hartzen duelako.

Kameraren pesentzia ez da nabaritzen

2 LAUSOA

Ispiluaren metafora erabiltzen du: errealaren isla, baina ez da errealitatea

Bihurduratu egiten da idazketa: ez da objetiboa.

Enuntziaziaren aztarnak uzten ditu: subjetibotasunaren ondorioak

Gehiegikeriak diegetizatu egiten dira:

• pertsonaiaren egoera

• munduaren izaera

3 OPAKOA

Enunziazioa ikusi egiten da, agirikoa da;

Enunziazio opakoan, konbentzioen austura dago: formak erakutsi egiten dira.

Errezela bat tartekatu egiten da, dena ilunduz.