A AVALIACIÓN DA LECTURA COMPRENSIVA

Adaptación do texto de Ángel Sanz. Inspector de educación.


A comprensión de textos inclúe diferentes aspectos que non sempre valoramos cando deseñamos unha proba. Compre facer unha revisión dos mesmos se queremos manexar resultados de interese.

a) A comprensión literal

Ás veces, lemos para identificar e recuperar información específica. Por exemplo, todos consultamos a lista telefónica, ou buscamos os ingredientes dunha receita, buscamos a resposta a unha pregunta determinada, etc. Este modo de lectura selectiva precisa do uso de estratexias de procura activa; pretende, máis que a comprensión global, a localización dun certo tipo de información puntual que se atopa no texto.


As preguntas de avaliación relacionadas con esta finalidade pretenden comprobar se o lector é capaz de atopar información explícita no texto que responda a unha condición ou requirimento previo. Por exemplo: dicir características de personaxes, ou realizar localizacións ou buscar acontecementos que se desenvolven nun momento do continuo temporal do relato, etc.

  1. A comprensión global

A comprensión global caracterízase por abarcar o texto na súa totalidade. Neste tipo de lectura os detalles pérdense no conxunto. O lector le cunha finalidade concreta: facerse unha idea xeral do que se di no texto. O suxeito cando se enfronta ao texto quere obter unha visión esencial do seu contido.


Esta visión esencial permítelle encaixar as distintas partes e buscar a coherencia entre as mesmas. Nas preguntas de avaliación inclúense múltiples tarefas que esixen este tipo de comprensión; por exemplo, aquelas relacionadas coa identificación do tema ou da idea esencial, da intencionalidade xeral do texto, etc. As tarefas concretas poden consistir en recoñecer o título máis adecuado, en inventar o título que se axuste ao contido, deducir a idea principal, resumir un texto etc.

c) A interpretación e reelaboración do texto

Estas tarefas implicadas na comprensión teñen por obxectivo elaborar unha interpretación axustada ao sentido do texto. Mediante este modo de lectura relacionamos as distintas partes do texto buscando unha coherencia e un sentido das partes con relación ao conxunto. Tamén supón realizar inducións, deducións e inferencias, xa que o texto non contén toda a información nin esgota os sentidos do contido. As intencións do autor, por exemplo, escapan á literalidad das palabras contidas no texto.


Este modo de lectura esixe do lector un dominio de habilidades que teñen que ver coa capacidade de relacionar a información do texto e os coñecementos que achega o lector. É un tipo de lectura moi apropiado para conseguir unha comprensión profunda do texto. As tarefas relacionadas con este aspecto céntranse na dedución da intención do autor, por exemplo, ou na identificación das probas que confirman unha tese, na identificación de causas e efectos, deducións a partir do contexto, etc. Nas preguntas de avaliación inclúense cuestións como as seguintes: Que relación hai entre estes dous personaxes?; Ordena as secuencias desta historia; Por que ocorreu?, Por que che parece que o autor?, etc.

  1. A reflexión sobre o contido dun texto

Así como na interpretación o coñecemento do mundo que posúe o lector utilízase para interpretar e comprender o texto, na lectura reflexiva o lector pensa sobre o contido do texto para interpretar mellor a súa realidade. O lector debe comprender cabalmente o texto para confrontarlo cos seus puntos de vista e os seus esquemas.


Desta forma pode valorar o lido desde unha perspectiva persoal e crítica. A lectura contémplase como un medio para enriquecer a nosa visión da realidade. Integramos o lido nos nosos esquemas, que así se enriquecen e matizan. O feito de ler é un pretexto para pensar sobre o lido e deixarnos interpelar polo contido do texto. Cando o lector realiza este tipo de tarefas, vai máis aló do texto.


Entre as tarefas que valoran este aspecto pódense atopar requirimentos para achegar probas ou argumentos que non están no texto, valoracións da importancia de fragmentos, comparacións con criterios e normas estéticas ou morais, distincións entre feitos reais e fantásticos, valoracións sobre o verosímil da narración, achegue de probas externas ao texto, etc.

  1. A reflexión sobre a forma dun texto

Este modo de lectura adopta un enfoque baseado nos aspectos formais do texto. O lector debe analizar certas características, tanto dos aspectos formais como do enfoque do tema e do estilo, e ver a importancia que este ten no texto. O lector, mediante este modo de lectura, faise consciente de certos trazos subxacentes e de matices que ás veces pasan desapercibidos.


Entre as tarefas que valoran este aspecto atópanse, por exemplo, localizar o suxeito dun verbo, cuestións sobre a estrutura, estilo e rexistro do texto, substituír adxectivos e valorar o resultado, xustificar o plural do verbo, buscar algunha explicación coherente ao entrecomillado, entre outras.



Algúns aspectos formais das probas de comprensión lectora


Convén aclarar, en primeiro lugar, que a lectura comprensiva pódese avaliar tanto de forma escrita como oral, preguntando aos alumnos directamente. Feita esta aclaración faise un breve comentario sobre dous aspectos formais das probas escritas.


  1. Tipo de preguntas

Convén que haxa preguntas pechadas, de tipo test, e preguntas abertas nas que haxa que construír a resposta. Estas son máis difíciles para a corrección, pero deixan máis liberdade ao alumno para demostrar como entendeu o texto.


  1. Tipoloxía de preguntas

É conveniente que haxa preguntas de todo tipo; é dicir, de comprensión literal, global, reelaboración e de reflexión sobre o contido e a forma. Pode observarse a modo de orientación a seguinte proporción:



Comprensión literal

20%

Comprensión global

20%

Interpretación e reelaboración

30%

Reflexión sobre o contido

15%

Reflexión sobre a forma

15%


Un exemplo práctico


Preséntase a continuación un texto con preguntas de distinta tipoloxía.


NUBE


Un día, unha nube branca naceu sobre o mar azul. A pequena nube pasou tranquila as súas dúas primeiras semanas de vida no ceo, mirando a auga. Pero unha tarde chegou o vento do oeste e arrincouna de alí.

-¡Eh, vento! Onde me levas? - dixo inqueda a nube.

-¡Cara ao oeste! Respondeu o vento mentres sopraba e sopraba sen parar-. ¡Iremos ao océano!

Logo de viaxar xuntos un intre, apareceu o vento do leste. Entón os dous ventos iniciaron unha batalla tan terrible que o Sol escureceuse e o mar volveuse gris de medo. En metade da tormenta, chegou unha suave brisilla que aproveitou un descoido dos ventos para achegarse á nube.

-Nube - dixo a brisa-, non teñas medo. Eu sacareiche de aquí e levareiche ao deserto. Alí todo é cálido e tranquilo. E nunca chegan os fortes ventos.

-¡Grazas, querida brisilla! - dixo a nube.

Logo de sete horas de viaxe, ao fin chegaron.

-¡Isto é o deserto! ?dixo orgullosa a suave brisa-. ¡Aquí nacín eu!

-¡Pero eu non vexo nada excepto area! ?exclamou decepcionada a nube-. Estás segura de que isto é o deserto?

-¡Pois claro que si! Que esperabas? - dixo a brisa-. ¡Desagradecida!

E a brisa marchouse deixando á nube en metade do deserto. A pobre nube non tivo máis remedio que voar soa ata unha montaña que se vía de lonxe. A nube estaba moi triste e choraba pingas de choiva.

-¡Oh, unha nube! ?dixo a montaña ao sentir o suave rozamento da nube-. De onde saíches? Moi poucas nubes chegan ata aquí.

-fixen unha longa viaxe ?contestou a nube.

E contoulle á montaña as súas peripecias e a nostalxia que sentía do mar.

-O mar está lejísimos. Sen a axuda dun vento non poderás chegar. Quédache comigo ata que pase algún.

A nube decidiu quedar. ¡Polo menos tería alguén con quen falar!

Pasou o tempo e fixéronse moi boas amigas. Pero un día chegou o gran vento tempestuoso do deserto. As dúas sabían que tarde ou cedo pasaría un vento e levaría á nube. E elas terían que despedirse. Por iso a nube púxose triste, moi triste, e desfíxose en cheas de pingas de choiva. Pero cando as pingas caeron sobre a montaña, as dúas sentíronse felices. ¡Xa nada podería separalas!

E cando días despois volveu a calma ao deserto, sobre a cima da montaña naceu un pequeno cactus, que creceu e creceu? coma se quixese ver desde o alto da montaña o gran mar azul.


Erwin Moser

Adaptación da obra As tres pequenas lechuzas

Preguntas


1º Preguntas de comprensión literal


  1. Nesta historia aparecen catro ventos: o vento do oeste, o vento tempestuoso do deserto, a brisa e ….. Cal é o cuarto vento? …………………………

  2. Onde naceu a nube branca?

  1. Como conseguiu a brisa achegarse á nube …………………………………..

  2. Por que se estrañou a montaña cando sentiu o suave rozamento da nube?

  1. Ordena estas frases de “antes a despois”:


2º Preguntas de comprensión global


  1. Di que dous elementos da natureza axudan e fan compañía á nube:


……………………………………………………………………………

b) Que título respondería mellor ao contido da lectura?

  1. Quen é o protagonista desta historia?


……………………………………………………………………………………

  1. Une con frechas as accións cos lugares nos que se desenvolven:

- Naceu unha nube branca. Na montaña.


3º Preguntas de interpretación e reelaboración


  1. Pasou o tempo e fixéronse boas amigas? A quen se refire?


…………………………………………………………………………………..

  1. Por que a nube branca naceu sobre o mar azul?


………………………………………………………………………………..

  1. Por que rifan a brisa e a nube?

  1. A brisa dille á nube que lle vai a levar ao deserto porque alí non hai ventos fortes. É verdade esta afirmación, segundo a lectura ………………………………………………………………………

  2. Cando se xuntaron o vento do leste e o do oeste, houbo unha batalla terrible e o mar volveuse gris de medo. Por que se volveu gris o ceo?


………………………………………………………………………………………….

  1. O cactus que nace na montaña representa:


4º Preguntas de reflexión sobre o contido do texto


  1. Paréceche que é unha lectura real ou fantástica? Por que? ...................................

………………………………………………………………………………………

  1. Na lectura aparecen seres naturais que teñen algún comportamento humano. Que personaxe, segundo a túa opinión, ten máis características humanas? ……………………………..

Por que? ………………………………………………………………………….

  1. Nas viaxes que fai a nube hai un momento máis fantástico que outros. En que momento da viaxe hai máis fantasía?


5º- Preguntas de reflexión sobre a forma


  1. Fíxache nesta frase da lectura: “¡Pois claro que si! Que esperabas? - dixo a brisa- ¡Desagradecida!.” Por que se lle pon o signo de admiración á palabra ?desagradecida?


……………………………………………………………………………………………………………..

  1. Se che fixas ben no texto, aparecen frases curtas cun guión diante. Estes fragmentos:

  1. Cando fala do cactus di que ?creceu, creceu?? Por que pon tres puntos suspensivos?


…………………………………………………………………………………………………….


1