Tips voor een Iran-reis
Gerrie van Rooijen, juni 2008
Van te voren aan te schaffen:
Lonely Planet (let op: Er is recentelijk een nieuwe verschenen, maar sommige winkels willen graag van hun oude af) Geeft vooral veel praktische tips voor hotels, restaurants en kaartjes van steden. Prijzen klopten in de oude niet meer, maar dat zal nu beter zijn. Er staan ook tips voor te bezoeken plaatsen in en commentaar op bezienswaardigheden. Uw smaak kan echter verschillen van die van de auteur.
Goede reisgidsen met achtergrond informatie over bijv. de geschiedenis van het land, de grote rijken en vorsten en de bouw van verschillende grote complexen als Persepolis.
Frase-boekje, ongetwijfeld zult u mensen ontmoeten die niet of niet goed Engels spreken. Jongeren spreken het meestal wel. Sommigen zullen zelfs hun Engels willen oefenen, met name op het Emam-plein in Isfahan heeft u zo een leuke gelegenheid tot een gesprekje. Het is trouwens aanbevelenswaardig een aantal woorden te leren, zoals: begroetingen (salam (met korte a, niet de Arabische lange a) bij aankomst; khodafez, wat letterlijk ‘Moge God u beschermen’ betekent, bij vertrek; bedankt is in het Farsi: mutashakeram, mamnun, sepaas, het Franse merci, of het Turkse tesjakur. Goed is khub; Voor zowel mamnun als khub kan men kheili plakken, wat zeer/erg betekent. Een uitstekende website om nog meer woorden, zinnetjes of het alfabet en de cijfers te leren is: http://www.easypersian.com/ . Voor wie de taal wat serieuzer aan wil pakken bestaan er cursus in verschillende steden in Nederland en zijn er engelse methodes beschikbaar. Ook Iran zelf zijn er in de grotere steden taalinstituten waar men goede cursus kan volgende.
Smokkel geen alcohol of drugs het land in, hierop staan behoorlijk strenge straffen. Ook is het aan te raden geen boeken of tijdschriften met ‘bloot’ erin mee te nemen. Hoewel onze koffers, zowel bij de trein- als bij de vliegreis, niet gecontroleerd zijn, kan het natuurlijk wel.
Zorg dat er geen Israël-stempel in uw paspoort staat en dat het nog zes maanden geldig is.
Neem contant geld mee. Creditcards werken niet (boycot door Amerika), travellercheques al evenmin en pinnen kan niet. Wisselen is wel mogelijk bij veel banken. Bij een langer verblijf kunt u een rekening bij een Iraanse bank openen. Dan kunt u wel pinnen bij automaten van die bank.
In Iran verwacht men van u dat u zich aan dezelfde kledingregels houdt, die ook gelden voor de gewone bevolking. U dient met het volgende rekening te houden:
Man: geen korte broek, korte mouwen is oké, maar niet mouwloos
Vrouw: hoofddoek, deze hoeft zeker niet elke haar te bedekken en hoeft ook niet zwart te zijn. Een chador is niet nodig, bij een enkele moskee krijgt u deze te leen. Draag lange mouwen (minimaal over de elleboog) en lange broeken (minimaal 7/8) met daaroverheen een rok of lange blouse; gewoon een lange rok kan natuurlijk ook. In Teheran zijn best aardige kledingwinkels en een trendy manteau is voor niet al te veel geld aan te schaffen. Die kan men gemakkelijk aanschieten. Binnenshuis hoeft u zich namelijk niet aan deze kledingregels te houden. Maakt u zich geen zorgen, de zedenpolitie is voor toeristen niet streng.
Iran is een groot land en het reizen van de ene naar de andere plaats neemt nogal wat uurtjes in beslag (tenzij u per binnenlandse vlucht reist). Bussen zijn comfortabel en vertrekken elk uur, toch is het een lange zit. Hier een aantal tips om deze tijd aangenaam en tegelijkertijd passend door te brengen met lezen:
Kader Abdolah, Spijkerschrift (2000) Kélilé en Demné (hervertelling van Perzische verhalen) (2002) en Het huis van de moskee (2005)
Carolien Omidi (correspondente voor Trouw) Het vuur van Perzie (2003)
Eefje Blankevoort, Stiekem kan hier alles, Iran (2007)
Dalia Sofer, September in Shiraz (2007)
F. Springer, Teheran, een zwanenzang (1991)
J. Elliot, Mirrors of the Unseen. Journeys in Iran (2006) Nederlandse vertaling: Spiegelbeelden (2007)
N. Medema, In de hemel krijg je fruit, berichten uit Iran (2001)
S. Neskuee, De Perzische paradox (2006)
C. Roelants, Iran achter de schremen (2008)
G. van Camp, Tussen gratie en gruwel, een Iran-reis (2002)
M. Satrapi, Persepolis (2005) ook verfilmd onder dezelfde titel
Mensen in Iran zijn buitengewoon vriendelijk, behulpzaam en gastvrij. Om mensen te bedanken is het leuk iets typisch Nederlands cadeau te doen. Geld is namelijk not done. Stroopwafels, klompjes of tulpenbollen (als het daar de tijd voor is) waardeert men zeker. Als u voor een diner wordt uitgenodigd, is het gepast een klein cadeautje voor de gastheer/vrouw mee te brengen.
Een leuke website om van te voren af en toe te lezen is de blog van Thomas Erdbrink, correspondent voor het NRC: www.onzemaninteheran.com De strips van Marjane Satrapi (o.a. Persepolis getiteld) zijn ook zeker de moeite waard. Onlangs verfilmd trouwens. Iraanse cinema is aardig. Elk jaar wordt er een Iraans Filmfestival gehouden. In 2009 zal dit in Rotterdam in de Lantaren/Venster bioscoop zijn. Met name de films Offside en The Circle raad ik aan. Een aardige documentaire Inside Iran (10 delig via You Tube) of de uitzendingen van Llink op Reis en 3 op Reis (ook Llink) afl. 13 en 14 over Iran.
- Op de website www.livius.org is veel informatie te vinden over archeologische sites in Iran. Zij organiseren ook reizen.
Van te voren te regelen:
Op het moment kunt u, wanneer u per vliegtuig reist en in een van de grotere steden aankomt, ter plaatse een visum voor twee weken kopen. (meer info over dit visum ) Dit visum is te verlengen en wordt alleen in uitzonderlijke situaties niet verstrekt. Wilt u liever direct een visum voor 4 weken (maximum) dan kunt u zich richten tot de ambassade, na een uitnodiging te hebben aangevraagd. Uitnodiging voor een visum. Bijv. de website: http://iranianvisa.com/ (deze hadden wij en is aan te raden. Wel is het nodig via Paypal of met een creditcard te betalen) of http://www.key2persia.com/visa.htm Er bestaat ook nog de mogelijkheid het te laten regelen door Silkroad (een Nederlandse organisatie, met reisbureautje en hotel in Yazd) via de website: http://www.iransilkroad.nl/ Met dit nummer (van de uitnodiging) en de ingevulde visum formulieren (http://www.visum.nl/images/Formulieren/Iran.pdf ), kopie van paspoort en pasfoto, kunt u naar de ambassade in Den Haag voor een Touristvisa van 1 maand. Kost 60 euro en veel geduld voor Nederlandse principes. Makkelijker maar duurder is het via de website: www.visum.nl Ook de uitnodiging is door bureautjes in Nederland te regelen, maar dat is erg duur. En aangezien er al spelfouten op de visitekaartjes worden gemaakt...
Het adres van de ambassade:
Ambassade van de I.R. Iran in Nederland:
Duinweg 20
2585 JX Den Haag
Tel. + 31 (0)70-3548483
Vliegtickets zijn op heel veel verschillende websites te vinden: http://www.vliegticketszoeken.nl/ , www.flight2start.nl etc. door een reisbureau laten regelen kan ook, maar is iets duurder. Of helemaal direct kan het bureau van Iran Air gebeld worden, geen extra kosten. Zij gaan 3 keer per week, meer info: http://www.iranair.nl Mahan Air is erg goedkoop en vliegt vanaf Düsseldorf.
Er zijn geen inentingen verplicht en Iran is een schoner en moderner land dan de meeste andere landen in het Midden-Oosten. De munteenheid is Riaal. Er wordt ook veel gerekend met Tomans, 10 Riaal=1 Toman. De koersen variëren nogal. Tegen de tijd dat u vertrekt zou u de koers kunnen bekijken op: http://finance.yahoo.com/currency/convert?amt=1&from=EUR&to=IRR&submit=Convert Al op het vliegveld (IKIA) kan gewisseld worden en ook bij veel banken. De munt is niet veel waard en u krijgt dus een enorme stapel briefgeld, ook omdat de hoogste bruikbare coupure 20.000 riaal is (blauw). De roze 50.000 worden niet gebruikt.
In Iran kan men uitstekend skiën: het is er niet druk, mooie sneeuw etc. Wij hebben dat niet gedaan, maar in de winter zijn daar natuurlijk wel veel mogelijkheden voor. Ook wat bergbeklimmen aangaat zijn er tal van mogelijkheden. Qua landschappen is Iran namelijk heel divers. Het noorden is groen als Zwitserland, het oosten woestijn-achtiger en natuurlijk zijn er veel bergen.
Houdt rekening met een tijdsverschil van 2,5 uur. Maar door de instelling van zomer en wintertijd soms dus 3,5 of 1,5.
Overige tips:
Gebaren: Steek niet uw duim op, dat is een teken dat in Iran gelijk staat aan wat bij ons de middelvinger impliceert. Het met duim en wijsvinger een cirkel vormen en de andere vingers strekken als teken van ‘uitstekend’ of ‘heerlijk’ is daarentegen wel gepast.
Taroof. Zo heet het systeem van beleefdheid. Het kan zijn dat u bij voorbeeld in een winkel gezegd wordt niet te betalen. Pas na driemaal hoeft u echt niets te betalen. Zo gaat het soms ook met dingen die iemand aanbiedt. Dit is een beetje lastig, want Nederlanders zijn nogal direct. Van gastrecht is hier in Nederland allang geen sprake meer. In Iran wel: men ziet het als hun plicht u allerlei lekkers aan eten, drink, fruit en koekjes voor te zetten. Daar staat tegenover dat mensen het vaak buitengewoon leuk vinden buitenlanders te ontmoeten en een gesprekje, hoe kort dan ook, aan te knopen. Het is wel gepast zelf ook enigzins aan taroof te doen, door eerst een aantal maal beleefd te weigeren.
Openbaar vervoer: zoals gezegd is het openbaar vervoer tussen de grote steden goed geregeld door luxe bussen met airconditioning, waarin u zelfs een pakketje met een pakje drinken en koekjes krijgt aangeboden. Er wordt niet bepaald rustig gereden en dus is een plekje voorin aan te bevelen. Hoewel u dan ook goed uitzicht heeft op de capriolen die de chauffeur op de snelweg uithaalt. Bustickets kunnen telefonisch gereserveerd worden of direct gekocht op de busterminal. Elke chauffeur heeft een helpertje, die uw koffers van te voren in de bus legt. Soms krijgt u per koffer een kaartje. Seir-o-Safar is een goede maatschappij gebleken maar niet overal beschikbaar. Op sommige plaatsen rijden ook oude bussen. Deze zijn goedkopen dan de nieuwere, maar hebben dan ook geen airconditioning en minder comfortabele stoelen.
In de stad rijden heel veel taxi’s. Net als in alle andere landen zijn de meeste chauffeurs niet buitengewoon vriendelijk en laten mensen die niet weten wat de prijzen zijn rustig te veel betalen. Hier is helaas weinig aan te doen, behalve het aan andere mensen te vragen wat het ongeveer kost of zelf een schatting te maken. Gedeelde taxi’s zijn trouwens veel goedkoper maar het allergoedkoopst is de stadsbus. Dit is echter ook in oplopende lijn minder comfortabel. Het is vaak erg druk in de bussen en vrouwen zitten/staan achterin apart van de mannen. Kaartjes kunnen gekocht worden bij de iets grotere busstations. In Teheran schijnt een bus te rijden met een vrouwelijke chauffeur. Dan moeten de mannen dus achterin zitten en de vrouwen voorin :)
In Teheran (in andere steden wordt er nog aan gewerkt) is inmiddels een behoorlijk metronetwerk aangelegd. Het is er druk, maar het werkt uitstekend en snel. Deze kaart is handig om uit te printen en bij u te houden: http://www.tehranmetro.com/schedules/maps/index.asp Er komt een metro vanaf het Imam Khomeini International Airport (gloednieuw en waarschijnlijk komt u hier aan), maar die is er nog niet en u moet dus zo’n 40 minuten per taxi naar de stad. (meer over de metro: http://www.tehranmetro.com/index.asp )
Ook liften is niet ongebruikelijk, maar een kleine bijdrage aan de benzinekosten is wel netjes. Wij hebben nooit gelift (en al helemaal niet met de duim omhoog, zie tip 1) maar werden soms wel opgepikt door mensen, die vroegen waar we heen moesten, als we wat ontredderd stonden te kijken. In Kashan waren we midden op de dag bij de archeologische site Sialk gaan kijken (een aanrader trouwens, maar niet op het warmste gedeelte van de dag) maar er reden geen bussen op dat tijdstip. Toen kregen we dus een lift van iemand naar de Fin-tuinen (ook zeer de moeite waard).
Er is de mogelijkheid voor wat langere afstanden een binnenlandse vlucht te nemen. Die zijn heel erg goedkoop (rond de 40 euro), maar duurder dan de bus die ongeveer een euro per uur kost. Via Iran Air kan men binnenlandse vluchten al in Nederland regelen. Bureau van Iran Air op Schiphol: Toren A, Level 3, Schipholblvd. 191, tel. 020-4054790 (www.iranair.nl )
Eten is veelal rijst en kebab. Een gerecht wat ik persoonlijk wel kon waarderen is khorme sabzi. Natuurlijk drinkt men overal tsjai (thee) met veel suiker. Iran kent in verschillende streken specialiteiten, zoals dadels uit Bam en kaviaar uit de Kaspische Zee. Ook de pistache-nootjes zijn erg lekker. Houdt er rekening mee dat er meer olijfolie in het eten zit, dan u misschien gewend bent.
Mannen en vrouwen geven elkaar meestal geen hand. Dat is nu eenmaal traditie en heeft niets met een afkeer jegens u te maken. Mannen leggen in plaats daarvan de hand op hun hart en buigen enigszins. Jongeren geven vaak wel een hand. Ik raad u aan gewoon af te wachten wat de ander doet. Zowel mijn broertje als mij is wel eens de hand geweigerd en dat voelt heel vervelend, hoewel Iraniërs heus wel begrijpen dat het bij ons wel de gewoonte is iedereen de hand te schudden, onafhankelijk van het geslacht. Daarentegen zijn de begroetingen tussen mannen vrouwen onderling weer heel hartelijk: zoenen en omhelzen is de gewoonte, als men elkaar goed kent.
Natuurlijk zijn er nog veel meer gewoonten en gebruiken, anders dan in Nederland, maar het is veel leuker die zelf te ontdekken. Uiteindelijk is een beetje avontuur toch ook wel leuk. Nog veel meer informatie en tips zijn te vinden op: http://wikitravel.org/en/Iran en natuurlijk in veel reisgidsen, al zijn die soms aangaande praktische zaken wat verouderd.
Het is aanbevelenswaardig aan te melden bij Hospitalityclub of Couchsurfing omdat via die sites contacten te leggen zijn met Iraniërs die het erg leuk vinden iemand rond te leiden door hun stad. Via deze site hebben mijn broertje en ik veel mensen ontmoet en bij een aantal gezinnen gelogeerd. Het is buitengewoon leuk om opgenomen te worden in een Iraans gezin. Men leert op die wijze de cultuur van binnenuit kennen. Ik kan me voorstellen dat u liever in een hotel verblijft, waardoor u minder afhankelijk bent van de dagindeling van het gezin. Toch is het erg leuk mensen te ontmoeten en ik denk dat velen met veel plezier vertellen over hun cultuur, geschiedenis, maar ook het dagelijks leven. De familie waar wij in Teheran bij aankomst hebben gelogeerd en ook nog een aantal dagen samen mee naar het noorden van Iran zijn geweest (o.a. het ontzettend mooie dorpje Masuleh en een berg met schaapherders) heet Ali en Batoul Hakaki Fard. Hun email-adres is: hakaki_exam@hotmail.com Zij zullen zeker bereid zijn jullie met van alles en nog wat te helpen. Maar misschien is het beter dat via de Hospitality Club te doen. Het is trouwens niet verplicht dan ook zelf in Nederland gasten rond te leiden of te laten logeren.
Persepolis
De Tuinman en de dood
Een Perzisch edelman
Van morgen ijlt mijn tuin-
man, wit van schrik,
Mijn woning in: 'Heer, Heer
één ogenblik !
Ginds, in de rooshof, snoeide
ik loot na loot,
Toen keek ik achter mij. Daar
stond de Dood.
Ik schrok, en haastte mij
langs de andere kant,
Maar zag nog juist de drei-
ging van zijn hand.
Meester, uw paard, en laat
mij spoorslags gaan,
Voor de avond nog bereik ik
Ispahaan ! -
Van middag (lang reeds was
hij heengespoed)
Heb ik in 't cederpark de
Dood ontmoet.
'Waarom', zo vraag ik, want
hij wacht en zwijgt,
'Hebt gij van morgen vroeg
mijn knecht bedreigd ?'
Glimlachend antwoord hij:
'Geen dreiging was 't,
waarvoor uw tuinman vlood.
Ik was verrast,
Toen 'k 's morgens hier nog
stil aan 't werk zag staan,
Die 'k 's avonds halen moest
in Ispahaan.'
*
P.N. van Eyck